ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΑΠΟ ΚΕΡΙ

Με τα μάτια της ροδοψίνης

2012-01-11T00:01:00.000+02:00

Τα δέντρα έχουν αυτιά και το λιβάδι μάτια, είναι ο τίτλος της ζωγραφιάς του Ιερώνυμου Μπος.
Μπορεί το αίσθημα της ενοχής απέναντι σε κάποια παρουσία που είναι πανταχού παρούσα και μας παρακολουθεί, να κρύβεται πίσω από την πρόθεση του ζωγράφου. Ο λόγος της ανάρτησης όμως είναι ότι τα μάτια στο λιβάδι μου θύμισαν τα μάτια της ροδοψίνης για τα οποία διάβασα προσφάτως.
Υπάρχει ένας άγνωστος μέχρι τώρα μηχανισμός που επιτρέπει στο δέρμα να «βλέπει», όπως ακριβώς συμβαίνει με τα μάτια…
Μικροσκοπικά μόρια της ροδοψίνης, μιας πορφυροκόκκινης πρωτεϊνης που βρίσκεται στα κύτταρα των ραβδίων του αμφιβληστροειδούς, έχουν εντοπιστεί και στο δέρμα και κατά κάποιον τρόπο το κάνουν να ανιχνεύει το φως…
Υπάρχουν λοιπόν αόρατα μάτια σε κάθε σημείο του δέρματός μας, που βλέπουν τον κόσμο με τον δικό τους τρόπο και κάνουν ένα μυστικό απολογισμό για την ομορφιά και την ασχήμια, το φως και τη σκιά, χωρίς να νοιάζονται για το τι έχουμε δει και ξεχνώντας τις περισσότερες φορές να μας ενημερώσουν…
Τη δυνατότητα αυτής της όρασης οι τυφλοί, υποθέτω, εξακολουθούν να την έχουν. Έτσι, στο γαλαζοπράσινο ομιχλώδες και σκοτεινό σύμπαν που κατοικούν, γιατί οι τυφλοί, ξέρετε, όπως μας λέει ο Μπόρχες δεν μπορούν να δουν το κόκκινο και το μαύρο, τους χαρίζεται χάρη στην όραση του δέρματος αυτή η σπάνια πολυτέλεια…

"Τα δέντρα έχουν αυτιά και το λιβάδι μάτια" του Ιερώνυμου Μπος από εδώ:
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/07/The_Trees_Have_Ears_and_the_Field_Has_Eyes_by_Hieronymus_Bosch.jpg

Για τη ροδοψίνη στα κύτταρα του δέρματος εδώ:
http://www.philenews.com/el-gr/Tv-Odigos/213/84970/agnostos-os-simera-michanismos-epitrepei-sto-derma-na-vlepei-ti-liakada

«Στο Καπνοπωλείο του Φερνάντο Πεσσόα, ο Κ.Π. Καβάφης σκηνοθετεί την οριστική μορφή του»

2012-01-06T13:22:00.001+02:00

Φωτό: Little Nautilus

Πρόκειται για την θεατρική παράσταση που ετοιμάζουμε στο Cabaret Voltaire, σε σκηνοθεσία Μαίης Σεβαστοπούλου και δικό μου κείμενο: "Στο Καπνοπωλείο του Φερνάντο Πεσσόα, ο Κωνσταντίνος Καβάφης σχεδιάζει την οριστική μορφή του"...

Από το Δελτίο τύπου της παράστασης, αντιγράφω:

Ένας Πορτογάλος ναυτικός ο Φερνάντο, εγκατέλειψε το πλοίο του και άνοιξε ένα καπνοπωλείο στην Αραβική συνοικία της Αλεξάνδρειας.
Από εκεί παρατηρεί τη ζωή αυτής της πόλης με τα χιλιάδες μυστικά.
Εκεί τον επισκέπτεται ο Στρατής, ένας δημοσιογράφος που ερευνά τη ζωή του Κωνσταντίνου Καβάφη.
Ο Δημήτριος, ένας νέος 27 ετών, στο δωμάτιό του, στον ίδιο τόπο, αλλά πίσω στο χρόνο αναπολεί τις τελευταίες μέρες του ποιητή και ένα μυστικό μήνυμα που του έστειλε από την επιθανάτιο κλίνη…

Αναδύονται πολλαπλές όψεις του Καβάφη, πολλαπλές όψεις της Αλεξάνδρειας αλλά και αποκαλύπτεται ότι ο ναυτικός ίσως να είναι ο Φερνάντο Πεσσόα, ο σπουδαίος Πορτογάλος ποιητής που έζησε την ίδια περίπου εποχή και που διαιρούσε την ύπαρξή του στους πολλούς ετερώνυμους – πλευρές του εαυτού του - για να δημιουργήσει και να υπάρξει…
Την παράσταση συνοδεύουν, απαγγελίες ποιημάτων του Κ. Π. Καβάφη και του Φερνάντο Πεσσόα.

Κείμενο: Πόλυ Χατζημανωλάκη
Σκηνοθεσία: Μαίη Σεβαστοπούλου
Παραγωγή: Ομάδα «Θεώρηση»

Παίζουν: Ανδρέας Ζάκας, Δημήτρης Σαμαρτζής, Δημήτρης Μαγγίνας, Σωτηρία Κολόζου
Μουσική – Πιάνο: Σωτηρία Κολόζου

Cabaret Voltaire, Μαραθώνος 30, Μεταξουργείο,
Τηλ. 210 5227046
Ώρα έναρξης 20:00
Είσοδος με κρασί, μπύρα ή ρακί 10 ευρώ.

Παραστάσεις: 22/1, 29/1, 5/2, 12/2

One Ring to rule them all: Η Μυστική Ψυχαναλυτική Εταιρεία

2011-12-27T21:13:00.000+02:00

One Ring to rule them all, One Ring to find them,

One Ring to bring them all and in the darkness bind them

Αυτοί φυσικά είναι κάποιοι στίχοι του Τόλκιν για την αδελφότητα του δακτυλιδιού και αναφέρονται στη συμβολική δύναμη του κύκλου του δακτυλιδιού που σαν μυστικός αρραβώνας συνδέει αυτούς που έχουν το προνόμιο να το φορούν, όπως γνωρίζουν όσοι διάβασαν την τριλογία για τον Άρχοντα των δακτυλιδιών ή είδαν την ομώνυμη ταινία…

Το «πολύτιμό μου», το αντικείμενο του πόθου του Γκόλουμ της τραγικής φιγούρας της μυθικής αφήγησης, που οδηγείται στην καταστροφή αναζητώντας το.

Οι αναγνώστες καταλαβαίνουν στο τέλος πως η πραγματική επικίνδυνη και ευγενής αποστολή είναι η καταστροφή του δακτυλιδιού η απελευθέρωση, η απαλλαγή από τα δεσμά…

Το γράφω αυτό, θέλοντας να σχολιάσω την αναλογία του κύκλου των δακτυλιδιών με την μυστική εταιρεία των επτά συνεργατών του Φρόϊντ, οι οποίοι είχαν συστήσει μια μυστική εταιρεία για να υπερασπιστούν την Ψυχαναλυτική του Θεωρία – Το Πράγμα (die Sache) – το πολύτιμό τους δηλαδή, από τους αιρετικούς εχθρούς της, τον Γιουνγκ και τον Άντλερ ενδεχομένως: Τζόουνς, Φερέντζι, (η) Λου Σαλομέ, Ρανκ, Ρέικ, Άμπραχαμ, Μαρία Βοναπάρτη και Άννα Φρόιντ.

Στα μέλη της αδελφότητος ο Φρόιντ είχε δώσει ένα δακτυλίδι με ελληνική επιγραφή από σφραγιδόλιθο όπως διάβασα, που δυστυχώς δεν μπόρεσα να βρω τι έγραφε…

Είναι εντυπωσιακό πάντως, πώς οι χαρτογράφοι των σκοτεινών περιοχών του ασυνείδητου και της ανθρώπινης ψυχής, αυτοί που ήθελαν να προστατέψουν τη δουλειά τους από τις δεισιδαιμονίες και τις προλήψεις – έτσι έλεγαν για να θυμηθούμε και την συζήτηση Φρόιντ Γιουνγκ που μεταφέρθηκε πρόσφατα στην εξαιρετικά καλά ντοκουμενταρισμένη ταινία η Επικίνδυνη μέθοδος – προσέτρεξαν στη δύναμη ενός μυθικού συμβόλου, του κύκλου και του Άρχοντα τον οποίον υποτίθεται ξορκίζουν…

Πηγές:

Secret committee, εδώ:

http://www.enotes.com/secret-committee-reference/secret-committee

«Εγώ η Μάρθα Φρόιντ», της Φωτεινής Τσαλίκογλου, εκδ. Καστανιώτη

Εικόνες από το διαδίκτυο:

http://3.bp.blogspot.com/-ftuT9wMYmLA/TWu9zkMji7I/AAAAAAAAgPM/boeub42qQvo/s1600/tolkien-ring.jpg

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/00/Freud_and_other_psychoanalysts_1922.jpg

http://www.sulloway.org/images/committee.jpg

http://3.bp.blogspot.com/-8QLlwkanFAo/Ts-xY3RmxgI/AAAAAAAANhY/oj7osZVPI-s/s1600/dangerousmethoda_trlr_01_480p_dl.jpg

http://blog.80millionmoviesfree.com/wp-content/uploads/2011/09/a-dangerous-method-poster.jpg

"Η Κοντάκ της εξαδέλφης Μαχούλας" στο "Εμβόλιμον"

2011-12-23T01:18:00.001+02:00

Στον Βόλο βρέθηκα πέρσι το καλοκαίρι για λίγες μέρες, στο δρόμο της επιστροφής από ολιγοήμερες διακοπές στο Πήλιο. Είχα υποσχεθεί στο φίλο μου τον Άλκη που έχει εγκατασταθεί μόνιμα στην ιδιαίτερη πατρίδα του, να περάσω επί τέλους να τον δω για λίγες μέρες. Ο Άλκης είναι αρχιτέκτονας και έχει μεταφέρει το γραφείο του - μελέτες και αναπαλαιώσεις - αναστυλώσεις παραδοσιακών κτιρίων - στο Βόλο. Μου έλειπε ο παλιός μου φίλος που είχε αποτραβηχτεί από την Πρωτεύουσα και τους ρυθμούς της. Ο Άλκης δεν προσπαθούσε βέβαια να με πείσει να κάνω το ίδιο, εκμεταλλευόταν όμως το πάθος μου για τη δουλειά μου στο Μουσείο Παραδοσιακών Οικισμών, είμαι υπεύθυνη εκδόσεων του Μουσείου, και προσπαθούσε να με παρασύρει να περάσουμε μαζί λίγες μέρες στην πόλη του. Εκτός από το ότι με είχε πεθυμήσει – έτσι έλεγε ο Άλκης και δεν μπορούσες να του αντισταθείς – ισχυριζόταν ότι είχε βρει κάτι που ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον για την Υπηρεσία μου – παλιός μας συνεργάτης για χρόνια - αλλά και για μένα προσωπικά, έτσι έλεγε. Βρεθήκαμε λοιπόν εκείνο το πρωινό του Ιουνίου να περνάμε το κατώφλι του φωτογραφείου των αδελφών Καλημέρη, ενός από τα πιο γνωστά ιστορικά καταστήματα που έβρισκες ακόμα στην οδό Δημητριάδος. Στη βιτρίνα της πρόσοψης υπήρχαν ξεχασμένες φωτογραφίες από βαπτίσεις, ακαθορίστου εποχής, αλλά και μερικές προϊστορικές μηχανές Kodak με φιλμ, που ήταν φανερό ότι κανείς δεν ενδιαφερόταν ούτε να πουλήσει, ούτε να αγοράσει. Η επιγραφή στην είσοδο με καλλιγραφικά γράμματα, έγραφε: Αφοί Καλημέρη, φωτογράφοι, έτος ιδρ. 1884 και αυτό υποσχόταν πράγματι πολλά.

Ο Άλκης πρέπει να είχε δίκιο, τους φωτογράφους δεν είμαι σίγουρη ότι τους είχα ακουστά, αλλά ο φίλος μου είχε καλό γούστο και σε λίγο θα ευλογούσα την καλή μου τύχη που τον είχα ακούσει και δεν επέστρεψα αμέσως Αθήνα. Κανείς βέβαια δεν βγάζει πια εβδομαδιαίες φωτογραφίες, όπως έγραφε η επιγραφή στην είσοδο, για να στείλει στους δικούς του στην ξενιτιά, ούτε χρειάζονταν πια για τις οικογενειακές γιορτές, αν και όποτε καταφεύγουν σε φωτογράφο στις μέρες μας όλος αυτός ο εξοπλισμός που είχε το μαγαζί, το στούντιο, οι προβολείς, οι ομπρέλες για τη σκιά, οι ανθοστήλες και τα ξεφτισμένα ψεύτικα ντεκόρ με τα τοπία που φαινόταν στιβαγμένα στο βάθος του μαγαζιού…Στους γάμους, βγαίνουν ακόμα τα ζευγάρια και οι συγγενείς φωτογραφία, επιμένει ο κόσμος - δεν ξέρω για πόσο ακόμη - να καλεί έναν επαγγελματία, αλλά αυτά γίνονται τώρα επί τόπου, στην εκκλησιά, κανείς δεν χάνει τον καιρό του με επισκέψεις στο φωτογραφείο…Πάντως, στο ατελιέ των αδελφών Καλημέρη, από πατέρα σε γιο – η γραμμή φαινόταν να έχει συνεχιστεί αδιαλείπτως, όπως έδειχναν οι φωτογραφίες στους τοίχους. Όλη η ιστορία του Βόλου και των κτιρίων του, υπέροχα νεοκλασσικά που δεν υπάρχουν πια, είτε από την καταστροφική μανία των σεισμών του πενηνταπέντε, είτε από τη μεταγενέστερη μανία της αντιπαροχής διασώζονταν ακόμη εδώ. Το κατάστημα Αδελφοί Καλημέρη ήταν ένα ζωντανό Μουσείο του Βόλου…υπήρχαν στους τοίχους φωτογραφίες από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό, τη Συναγωγή, το Κτίριο της Εθνικής Τράπεζας, το Κτίριο Σπίρερ… Ένας θησαυρός δηλαδή, που ο Άλκης ήταν ο καταλληλότερος να αποφανθεί για την αξία του, μια και γνώριζε καλά την ιστορία της περιοχής. Ιδιαίτερα που κάποια κτίρια εμφανίζονταν σε διάφορες εκδοχές τους σε διαφορετικές χρονολογίες στα εκατό και τόσα χρόνια της λειτουργίας της επιχείρησης. Η γραμμή φαίνεται να συνεχίστηκε με τους απογόνους του ενός από τους δυο ιδρυτές, μια και από τα δυο αδέλφια, τον Φώτη και τον Αργύρη μόνο ο Φώτης είχε παιδιά. Το φωτογραφείο Καλημέρη λοιπόν, από προσπάππου σε εγγονό ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής της πόλης και πλησίαζε μάλλον τις τελευταίες μέρες της ζωής του. Ο τελευταίος ιδιοκτήτης, Αργύρης και αυτός, είχε βγει πριν λίγο καιρό στη σύνταξη και δεν υπήρχε επόμενος για να συνεχίσει τη γραμμή, αλλά ούτε κάποιος νεότερος φαινόταν να θέλει να κρατήσει την επιχείρηση…

Ο κύριος Αργύρης λοιπόν, μας περίμενε και είχαν ήδη κάνει μια κουβέντα με τον Άλκη, για το ενδεχόμενο να παραχωρηθεί σε κάποιο Μουσείο ή σε κάποιο ίδρυμα το Αρχείο του. Για έκδοση, έκθεση, αυτό θα το αποφασίζαμε μαζί…αλλά ποιος στραβός δεν θέλει το φως του, ήμουν ήδη μαγεμένη από όλα αυτά που είχε δει…Ο προπάππους του και ο αδελφός του, μας είπε ο κύριος Αργύρης που ο ίδιος ήταν ένας άνθρωπος μικρόσωμος, με κυματιστά γκρίζα μαλλιά που χτένιζε προς τα πίσω, είχαν ζήσει χρόνια στην Αίγυπτο και ήταν από τους πρώτους φωτογράφους στην Ελλάδα που πέρασαν από τις υγρές πλάκες στις ξηρές του Ήστμαν και μετά είχαν ξεκινήσει με τη ζελατίνη, το φιλμ που τυλιγόταν καθώς όπλιζε η μηχανή. Δούλευαν από την αρχή με δικές τους Kodak, που τις είχαν όλες κρατήσει και μπορούσαμε αν θέλαμε να τις δούμε στις βιτρίνες… Πραγματικό Μουσείο Φωτογραφίας ήταν εκεί… Εκεί ήταν και η πρώτη τους μηχανή με ξηρές πλάκες, που μπορούσες να οπλίσεις μόνο σε σκοτεινό θάλαμο και που ο Φώτης Καλημέρης είχε αγοράσει μεταχειρισμένη από τους αδελφούς Ζαντάκι, τα δυο αδέλφια φωτογράφους που είχαν βγάλει τις ιστορικές πια φωτογραφίες με τις Πυραμίδες, τις γυναίκες των Βεδουίνων και τους εργάτες την εποχή που κατασκευαζόταν η διώρυγα του Σουέζ. Σκεφτόμουν ήδη την εισαγωγή που θα έγραφα στο Λεύκωμα, με τα δυο αδέλφια που μαθήτευσαν σε δυο αδέλφια, καθώς και την ικανοποίηση της διευθύντριας με το απόκτημα του Μουσείου μας, που θα αποτύπωνε μια τέτοιας έκτασης και ενδιαφέροντος ιστορική περίοδο για μια τόσο σημαντική Ελληνικής πόλη. Πρέπει να έλεγα τις σκέψεις μου δυνατά και όλοι στην ομήγυρη μοιράζονταν τον ίδιο ενθουσιασμό, που κανείς δεν προσπαθούσε να κρύψει, μια και ο καθένας, από τη μεριά του, ήταν εξ ίσου ευχαριστημένος.
Ο κύριος Αργύρης, απομακρύνθηκε για λίγο στο εσωτερικό για να φτιάξει καφέδες. Είχε ένα μικρό κουζινάκι δίπλα στον παλιό δωμάτιο που χρησιμοποιούσε για χρόνια σαν εμφανιστήριο για να εμφανίζει και να στεγνώνει τις φωτογραφίες και εγώ ευχαριστούσα τον Άλκη, λέγοντας για άλλη μια φορά πόσο δίκιο είχε να με φέρει εκεί και πώς η διευθύντριά μου στην Αθήνα, αρχιτέκτονας όπως εκείνος, θα ενθουσιαζόταν με το απρόσμενο απόκτημα για το αρχείο μας αλλά και κάτι θα έλεγε για την εργατικότητά μου και μάλιστα εν καιρώ διακοπών…

΄Εκανα βόλτες λοιπόν μέσα στο Φωτογραφείο και περιεργαζόμουν τις φωτογραφίες που ήταν στους τοίχους. Εκτός από τα κτίρια της πόλης που μας ενδιέφεραν, υπήρχαν και οι συνήθεις με τα ζεύγη των νεονύμφων που πόζαραν στο στούντιο, ή εκείνες με τον παππού και τη γιαγιά που είχαν φωτογραφηθεί επί τόπου στο εργαστήριο περιστοιχισμένοι από όλο το σόι με το πλήθος των παιδιών και των εγγονιών, φωτογραφίες με φαντάρους πριν αναχωρήσουν για το μέτωπο, μέχρι τις γνωστές φωτογραφίες από βαπτίσεις σαν αυτές της βιτρίνας, όταν το μάτι μου έπεσε σε μια παράξενη φωτογραφία. Πρέπει να ήταν πολύ παλιά, όπως φαινόταν από την εκτύπωση, από τις πρώτες που θα τραβήχτηκαν με την Kodak του προγόνου, υπέθεσα. Το περίεργο δεν ήταν μόνο η παλαιότητα, οι περισσότερες άλλωστε φωτογραφίες του εργαστηρίου ήταν παλιές, αλλά το θέμα της. Στη φωτογραφία ήταν μια κοπέλα, νέα φαινόταν, με ευρωπαϊκή ενδυμασία λες και βγήκε από μυθιστόρημα της Τζέην ΄Ωστιν, με ένα μακρύ φόρεμα και ένα τεράστιο φιόγκο δεμένο πίσω από τη μέση της, να στέκεται στο παράθυρο του σπιτιού της και να κρατά στα χέρια της ένα τηλεσκόπιο. Επρόκειτο για ένα παλιό ναυτικό τηλεσκόπιο - άγνωστο πώς είχε βρεθεί στα χέρια της - που το είχε προσαρμόσει στο ένα της μάτι και έβλεπε απέναντι…Το σπίτι όπου ανήκε το παράθυρο ήταν νησιώτικο και η κοπέλα – κόρη ναυτικού κατά πάσα πιθανότητα – συνήθιζε να επιδίδεται σε επίγειες παρατηρήσεις και γνώριζε φαινόταν από το ύφος της τα μυστικά του ναυτικού οργάνου…Κοίταξα τον Άλκη με περιέργεια, λες και αυτός ήξερε να μου πει το μυστικό της αλλόκοτης αυτής λήψης και αυτός μου έδειξε στη γωνία της φωτογραφίας ότι δεν ήταν τυπωμένο το όνομα των Αδελφών Καλημέρη και το έτος της φωτογράφησης, όπως σε όλες τις υπόλοιπες…Η φωτογραφία ήταν ανυπόγραφη. Συμπεράναμε ότι ο φωτογράφος θα πρέπει να ήταν κάποιος άλλος. Τι να γύρευε όμως εκεί; Και ποια ήταν αυτή η μυστηριώδης κοπέλα;

Ο ιδιοκτήτης βγήκε από το καμαράκι του με τους καφέδες…Προσπάθησε να δικαιολογηθεί που δεν είχε παγωμένο νερό γιατί του είχε χαλάσει το ψυγείο, όταν μας είδε μπροστά στη φωτογραφία της νέας με το τηλεσκόπιο…

«Α…την είδατε και αυτήν. Το Σειραϊνιώ, η κόρη του καπετάν Γιωργή του Παμφώτη, από τη Σκιάθο…παλιά ιστορία…»

«Παλιά ιστορία,» είπα εγώ, «αλλά πολύ ενδιαφέρουσα. Θα μας την πείτε κύριε Αργύρη…Ο προππάπους σας είναι ο αίτιος;»

Θέλαμε, λοιπόν να μάθουμε πώς βρέθηκε η φωτογραφία εκεί και ποιος ήταν ο φωτογράφος, όχι δεν ήταν ο πρόγονός του, μας διαβεβαίωσε ο κύριος Καλημέρης. «Βλέπετε; Δεν έχει την υπογραφή τους» Ο ίδιος όμως γνώριζε ποιος ήταν. Και αυτό, το ποιος δηλαδή ήταν ο φωτογράφος, μας είπε, είχε κι αυτό τη σημασία του…ίσως ήταν το ίδιο σημαντικό με το πρόσωπο που απεικόνιζε η φωτογραφία…Υπήρχε μια ολόκληρη συλλογή με φωτογραφίες του μυστηριώδους αυτού φωτογράφου, μια μοναδική συλλογή με ένα μικρό αριθμό φωτογραφιών. Δεν γνώριζε αν υπήρχαν και άλλες, πρέπει να ήταν οι μόνες που είχε βγάλει ο φωτογράφος με την άλλη Kodak, είπε γελώντας…Και τη συλλογή αυτή σκόπευε επίσης να την παραχωρήσει στο ΄Ιδρυμά μας είπε, αν ενδιαφερόμασταν. Οι φωτογραφίες δεν είχαν σχέση με το Βόλο, ήταν απέναντι από τη Σκιάθο, το νησάκι των Σποράδων και φυσικά θα μας έλεγε την ιστορία τους, ήταν ωραία ιστορία πίστευε, και το ποιος ήταν ο φωτογράφος και το πώς βρέθηκαν όλες στο φωτογραφείο του…

Μας έφερε καρέκλες και ακούμπησε τους καφέδες σε ένα στρογγυλό μεταλλικό τραπεζάκι καφενείου, κάθισε και αυτός και μας παρακάλεσε να μην ανάψουμε τσιγάρο γιατί είχε άσθμα και τον πείραζε πολύ ο καπνός.

Έβγαλε ένα παλιό λεύκωμα από το ντουλάπι ακριβώς κάτω από τη Σειραϊνιώ, αρχίσαμε να τη λέμε με το όνομά της, να την παρατηρούμε σαν να την ξέραμε από χρόνια…Είχε λευκό δέρμα, φαινόταν καθαρά στη φωτογραφία, με σγουρά σκούρα μαλλιά πιασμένα σε ψηλό κότσο, τα χαρακτηριστικά της ήταν λεπτά αλλά κάπως άχαρα, και έκανε έναν ελαφρύ μορφασμό όπως κρατούσε κλειστό το ένα της μάτι, για να εστιάσει με το άλλο στον προσοφθάλμιο του τηλεσκοπίου…Τι να ήταν άραγε το αντικείμενο της παρατήρησης…θα τα μαθαίναμε όλα αυτά στην ώρα τους, αυτό ήταν βέβαιο από το ύφος του κυρίου Αργύρη. Εκείνος άνοιξε προσεκτικά το άλμπουμ που κρατούσε στα χέρια του, «εγώ το έφτιαξα αυτό», είπε και άρχισε να μας δείχνει μια τις φωτογραφίες χωρίς να τις βγάζει από τη θέση τους. «΄Ολες αυτές εμφανίστηκαν εδώ, στο φωτογραφείο των αδελφών Καλημέρη, τον περασμένο αιώνα,» μας είπε. «Μας έστειλαν εδώ τις πλάκες, να τις εμφανίσουμε, γιατί ο φωτογράφος ήταν Σκιαθίτης και δεν μπορούσε να τις εμφανίσει. Δεν μπορούσε και να ταξιδέψει», συμπλήρωσε με ένα χαμόγελο.

Στις φωτογραφίες ήταν μόνο γυναίκες, όλες με νησιώτικα ρούχα. Μόνο η Σειραϊνιώ, με το τηλεσκόπιο, ήταν ντυμένη ευρωπαϊκά. Στην πρώτη φωτογραφία του άλμπουμ ήταν μια μελαχρινή κοπέλα, με απλή νησιώτικη φορεσιά, χωρίς κοσμήματα, με αυστηρό πρόσωπο, που μας φάνηκε ωστόσο νέα γιατί είχε τραβηγμένο το μαντίλι πίσω, με το κεφάλι να μένει ξέσκεπο, και τα κατάμαυρα μαλλιά της να φτάνουν μέχρι το λαιμό. Τα χαρακτηριστικά της ήταν κάπως σκαμμένα από τον ήλιο, κοιτούσε αυστηρά το φακό και ήταν εμφανής μια ελαφριά τριχοφυΐα στο επάνω χείλος. «Η Αμέρσα,» μας είπε ο κύριος Αργύρης. Η επόμενη ήταν όμορφη, μελαχρινή και αυτή αλλά με ανοιχτόχρωμο δέρμα και τα μαλλιά της δεμένα πλεξίδες γύρω από το κεφάλι της. Κρατούσε στα χέρια της ένα τεράστιο κοχύλι. «Η Τσούλα;» είπε ερωτηματικά ο Άλκης. Ο κύριος Αργύρης τον κοίταξε, του χαμογέλασε και ένευσε καταφατικά. Εγώ προσπαθούσα να καταλάβω τι συμβαίνει... Δεν είχα μπει στο νόημα. Μου θύμιζαν κάτι τα ονόματα αλλά δεν μπορούσα να βρω τι ήταν αυτό. Η επόμενη φορούσε βέβαια νησιώτικη μαντήλα και μια μακριά φούστα αλλά είχε φωτογραφηθεί κρατώντας ομπρέλα. Ο κύριος Αργύρης με κοίταξε και περίμενε να πω κι εγώ κάτι. Κοίταξα τον Άλκη. «Η Πολύμνια» είπε εκείνος, χωρίς να αναρωτηθεί αυτή τη φορά. Μετά ήταν μια άλλη που κεντούσε… «Το Μαλαμώ;» Ρώτησε ο Άλκης. «Και βέβαια», του απάντησε ο κύριος Αργύρης. Μετά μας έδειξε μια κάπως μεγαλύτερη αλλά πολύ νόστιμη και με κοντά κομμένα μαλλιά, άσπρο φόρεμα και την μαντήλα κατεβασμένη στους ώμους, σαν σάλι. «Η Λιαλιώ είναι αυτή;» είπε ο φίλος μου σαν Πυθία και ο κύριος Αργύρης είπε πάλι ναι… Τους κοίταζα παραξενεμένη. Πώς και τα ξέρετε όλα αυτά τα ονόματα…Κάτι μου θυμίζουν όλα αυτά, που δεν τολμούσα να το ξεστομίσω, παρά το ότι άρχισα κι εγώ να αναγνωρίζω τα ονόματα… Δεν πίστευα, κυριολεκτικά στα μάτια μου, ηρωίδες του Παπαδιαμάντη αυτοπροσώπως, μαζεμένες σε ένα λεύκωμα. Το ότι ο Άλκης τις αναγνώρισε πρώτος, ήταν αναμενόμενο, μια και τον λάτρευε τον Παπαδιαμάντη, του άρεσε να τον διαβάζει και να τον ξαναδιαβάζει. Αυτό που τον βοήθησε να αναγνωρίσει τα πρόσωπα, μου είπε αργότερα όταν γυρίσαμε σπίτι του, ήταν όταν ο κύριος Καλημέρης ανέφερε το όνομα της Αμέρσας. Τότε πείστηκε πως επρόκειτο για τα πρόσωπα που είχαν κατοικήσει στο έργο του Παπαδιαμάντη. Και η Σειραϊνιώ του κίνησε τις υποψίες, ήταν Παπαδιαμαντικό όνομα, αλλά το διήγημά όπου σηκώνει το τηλεσκόπιο για να δει την αντίζηλό της, το «Άγια και Πεθαμένα» δεν το είχε διαβάσει ακόμα. Με την Αμέρσα όμως πείστηκε εντελώς. Αυτό, ωστόσο, δεν μας έλυνε την απορία για το πώς βρέθηκαν όλες αυτές εκεί μαζεμένες. Τόσες ηρωίδες του Παπαδιαμάντη σε ένα λεύκωμα… Ο κύριος Αργύρης, άνοιξε προσεκτικά τις σελίδες του και μας το έδωσε να το ξεφυλλίσουμε. Οι φωτογραφίες δεν ήταν πολλές, ήταν μεσαίου μεγέθους και στερεωμένες με πολλή προσοχή, από μια σε κάθε σελίδα, στις χαρτονένιες σελίδες του, που χωρίζονταν η μια από την άλλη με λεπτό τσιγαρόχαρτο. Αρχίσαμε να τις κοιτάμε από την αρχή μαγεμένοι.

Η Αμέρσα, μεγάλη κόρη της Φραγκογιαννούς, «με ήθος ανδρικόν» και με το ελαφρύ της μουστάκι, είπε γελώντας ο Άλκης. Η Τσούλα η ηρωίδα από το Καμίνι που το έσκασε για να μην την παντρέψουν οι δικοί της με ένα χήρο μεγαλύτερό της και που συνάντησε στο βάραθρο του Κοχυλιού το Νίκο, τον αγαπημένο της, αυτόν που της είχε χαρίσει κάποτε ένα κοχύλι. Η Λιαλιώ, η Νοσταλγός, αυτή που έβγαλε το άσπρο φουστάνι της, το κολόβιο, για να το κάνουν πανί στη βάρκα τους τότε που πήγε να το σκάσει με το νεαρό Μαθιό από τον άντρα της… «Δεν το έσκασε όμως» , είπε ο κύριος Αργύρης…
Μια πανέμορφη κοπέλα με ίσια μαύρα μαλλιά μέχρι τους ώμους και ένα τριαντάφυλλο στο στήθος, θα ήταν η Ματή από το Έρως – Θέρος, είπαμε ταυτόχρονα με τον γέροντα φωτογράφο, μια άλλη που τα είχε αφήσει λυτά μέχρι τη μέση ήταν η Μοσχούλα σίγουρα, αυτή που κολύμπησε εκείνο το βράδυ στο κογχυλοστρωμένο άντρο των νυμφών και την είδε ο φτωχούλης ο βοσκός, στο « Όνειρο στο κύμα»…

«Ίσως για αυτό δεν έγινε μοναχός, είπε ο Άλκης στον κύριο Αργύρη. «Ίσως για αυτό να έπρεπε να γίνει», αντέτεινε ο φωτογράφος και μετά ήλθε η ώρα να μας πει αυτό που μα είχε υποσχεθεί. Την ιστορία. Ποιος ήταν ο φωτογράφος και πώς έφτασαν αυτές οι φωτογραφίες στα χέρια του προγόνου του…

Έκλεισε το λεύκωμα, το γύρισε ανάποδα και το άνοιξε προσεκτικά από το τέλος. Εκεί, στην τελευταία σελίδα, στερεωμένος πάνω στο χαρτόνι σαν να πρόκειται για φωτογραφία, υπήρχε ένας φάκελος. «Εδώ τα λέει όλα, μας είπε…Ο φάκελος είχε επάνω το όνομα των παραληπτών: «Σεβαστούς κυρίους Αργύριον και Φώτιον Καλημέρη»…αλλά δεν υπήρχε ούτε γραμματόσημο ούτε σφραγίδα ταχυδρομείου. Άνοιξε το φάκελο, έβγαλε το γράμμα, ανέβασε τα γυαλιά του που τα είχε όλη την ώρα κατεβασμένα χαμηλά στην άκρη της μύτης του και άρχισε να διαβάζει:

Αθήναι, 2 Νοεμβρίου 1890 Σεβαστοί Κύριοι, Αργύριε και Φώτιε, Σας γράφω με το ατμόπλοιον, δια του καλογήρου του Ιγγλέζη, εκ Σκοπέλου, όστις είναι φίλος στενός της οικογενείας μου και μπορεί να εγγυηθεί δι εμέ. Αυτός μου εσύστησε άλλωστε την αξιόλογον επιχείρησίν σας και θεωρώ ότι μπορώ με πάσαν εμπιστοσύνην να αποταθώ εις υμάς. Γνωρίζετε ίσως τον αδελφόν μου, Γεώργιον Παπά Αδαμαντίου, όστις υπηρετεί ως γραφεύς της δημοτικής αρχής στην πόλιν σας. Είμεθα υιοί του ιερέως Αδαμαντίου Εμμανουήλ, εκ Σκιάθου. Εργάζομαι συρράπτων επιφυλλίδας εις την «Εφημερίδαν», και κατοικώ εις Αθήνας. Μετά της παρούσης, ο καλόγηρος Ιγγλέσης σας έχει εγχειρίσει και τρεις φωτογραφικάς πλάκας προς εμφάνισιν, εκ μηχανής τύπου Κοντάκ. Παρόμοιαν μηχανήν, ίσως έχετε και υμείς εις το εργαστήριόν σας όπου και μετέρχεσθε των μέσων και των μεθόδων για την εμφάνισιν των φωτογραφιών. Η Κοντάκ με την οποίαν έχουν ληφθεί αι φωτογραφίαι εις τας πλάκας, θεωρώ σκόπιμον να σας αναφέρω ότι ανήκει εις την εξαδέλφην μου, την Μαχούλα του Μπέρδε η οποία και έχει φωτογραφήσει τρεις νέας του νησιού μας χωρίς να διαθέτει τας απαραιτήτους γνώσεις ενός επαγγελματίου, και χωρίς να έχει μαθητεύσει πλησίον τεχνίτου τινός, παρά μόνον με τας οδηγίας του χαρίσαντος εις αυτήν την μηχανήν, όπως δύναμαι να γνωρίζω, καθόσον, όταν η εξαδέλφη μου την απέκτησε, έτυχε να βρίσκομαι και εγώ εις την Σκιάθον. Ο θείος μου, ο πατέρας της Μαχούλας ο Νίκος ο Μπέρδες, διατηρεί το γνωστόν καφενείον εις τον λιμένα της Σκιάθου και η μηχανή αποτελεί δώρον αναμνηστικόν του εξ Αμερικής ομογενούς μας Τζον Στόθισον (Γιάννη Ευσταθίου) με αφορμήν την επάνοδόν του εις το νησί και τους γάμους του με την προ πολλών χρόνων αρραβωνιαστικήν του, την οποίαν επιστρέψας, εύρε να τον περιμένει… Εις την Μαχούλα την εξαδέλφην μου, η οποία ανύπανδρος τριακοντούτης ούσα, συνδράμει τον πατέρα της εις το εσωτερικόν του καφενείου, ο ίδιος ο Στόθισον συγκεκινημένος από την δικήν του χαράν, εχάρισε την φωτογραφικήν μηχανήν Κοντάκ, την οποίαν έφερε μαζί του από την Αμερικήν, καθώς και δέκα φωτογραφικάς πλάκας, της έδωσε δε τας απαραιτήτους οδηγίας χρήσεως με την προϋπόθεσιν βεβαίως αι πλάκαι να εμφανίζονται υπό επαγγελματίου. Τέτοιος επαγγελματίας δεν υπάρχει εις την Σκιάθον και για τον λόγον αυτόν απευθύνομαι εις υμάς. Η Μαχούλα, ορφανή εκ κοιλίας μητρός, ανετράφη παρά του πατρός της και παρά το ότι δεν γνωρίζει να διαβάζει, είναι εν τούτοις φιλομαθής και ανέπτυξε ενδιαφέρον δια τας εφευρέσεις και τας ανακαλύψεις εις τας οποίας αναφέρονται οι παλαιοί ναυτικοί από τα ταξίδια των, συζητώντες εις το καφενείον του Μπέρδε. Ο Στόθισον, την ενθυμείτο νήπιον, προτού αναχωρήσει δια την Αμερικήν και τώρα την εβρήκε μεγάλην κοπέλαν. Ο πατήρ της απορροφημένος από τας μερίμνας του καταστήματος και την βιοπάλην, και έχων συνηθίσει την παρουσίαν της παρά το πλευρόν του εις το καφενείον, δεν την έκλεισε στο σπίτι όπως συνηθίζεται για τα κορίτσια εδώ που μανδαλώνονται στα σπίτια τους αλλά την κρατά με τον τρόπο του έγκλειστην εις την κουζίναν του καφενείου του.Η φωτογραφική μηχανή του Στόθισον, θα αποτελέσει μεγάλην χαράν και παρηγορίαν δια την Μαχούλαν, αφού θα δύναται πλέον, όπως αι συνομίληκοί της με το κέντημα ζωγραφίζουν τον ουρανόν με τα άστρα, την γην με τα λούλουδα, την θάλασσαν με τα καράβια, ή έστω, μια γωνίαν ουρανού, μια γωνίαν γης, μια γωνίαν θαλάσσης, και αυτή να ζωγραφίσει, έστω και χωρίς χρώματα, τους διακαμούς, τα είδωλα των γυναικών του νησιού μας. Αυτό αποφάσισε να κάνει, όταν μάλιστα ο Στόθισον της έδειξε μια φωτογραφία του τραβηγμένη με την Κοντάκ, που είχε φέρει από την Αμερική, και αυτήν της την απόφασιν ευρίσκω, παρά τας αρχικάς επιφυλάξεις μου δια την ευκολίαν της φωτογραφήσεως και την δημιουργίαν ειδώλων, απολύτως αθώαν και ψυχωφελή δια το ήθος της εξαδέλφης μου και για τον λόγο αυτό αποφάσισα να την διευκολύνω, όσον μου είναι δυνατόν.
Δια τον λόγον αυτό, σεβαστοί μου κύριοι Καλημέρη, σας πέμπω και ένα δεκάδραχμον χάρτου δια τα έξοδα της εμφανίσεως με την παράκλησιν να προμηθεύσετε νέας πλάκας δια την εξαδέλφην μου, καθώς και να αναλάβετε και τας φωτογραφίας που θα επεχειρήσει να τραβήξει εις το μέλλον. Θα τις αποστέλλετε εις εκείνην μόνον δια χειρός του καλογήρου Ιγγλέζη. Εις περίπτωσιν όπου υπάρξουν και άλλα έξοδα, είμαι διατεθειμένος να τα αναλάβω εγώ ο ίδιος. Με ευχάς δια υγείαν και μακροημέρευσιν εις εσάς και την οικογένειάν σας και κάθε επιτυχίαν εις την νεοσύστατον επιχείρησίν σας
Με σεβασμόν Αλέξανδρος Παπα Αδαμαντίου

Ο κύριος Αργύρης, τακτοποιούσε τον φάκελο πίσω στο λεύκωμα και ο Άλκης μου θύμισε, πως ο Τζον Στόθισον της επιστολής, ή Γιάννης Ευσταθίου και η ιστορία της επιστροφής του από την Αμερική, όπου πράγματι βρίσκει την αρραβωνιαστικιά του να τον περιμένει, ιστορούνται στο διήγημα του Παπαδιαμάντη «ο Αμερικάνος», όπου αναφέρεται και η ταβέρνα του Νίκου του Μπέρδε, χωρίς όμως καμία νύξη για την κόρη του Μπέρδε την Μαχούλα της επιστολής, ούτε και για την συγγένεια μεταξύ τους. Ο ίδιος άλλωστε δεν συνήθιζε να πηγαίνει σε αυτό το καφενείο, πήγαινε στο άλλο του μπαρμπα Αναγνώστη «το πιο φτωχικό».

Ο κύριος Αργύρης, μας είπε πως υπήρξε μόνο μια ακόμη αποστολή φωτογραφιών με τις νέες πλάκες που έστειλε ο πρόγονός του στη Σκιάθο για την Κοντάκ της Μαχούλας, και μετά δεν υπήρξε συνέχεια. Ποιος ξέρει τι έγινε; Να έχασε το ενδιαφέρον της η Μαχούλα, να πέθανε – και αυτό δεν αποκλείεται – να παντρεύτηκε; Αυτό μάλλον δύσκολο λόγω της ηλικίας της και όχι λόγω της προίκας της, μια και ο πατέρας της ο Μπέρδες, μπερδεύοντας τα λόγια του, τα ποτά - ίσως και τα ρέστα - τον είχε τον τρόπο του. Ο Παπαδιαμάντης δεν αναφέρει τη Μαχούλα και τη μηχανή της σε κανένα διήγημά του, μας είπε…

«Εκτός και αν θέλει να θολώσει τα νερά», είπα εγώ, «μια και μιλά για μια εξαδέλφη Μαχούλα στην Φαρμακολύτρια, μια γυναίκα μεγαλύτερη σε ηλικία από αυτόν…». Ο Άλκης, παραδέχτηκε ότι όντως σε αυτό το διήγημα υπάρχει μια εξαδέλφη Μαχούλα, που όμως είναι παντρεμένη και έχει ένα γιο που φοβάται ότι του έχουν κάνει μάγια. «Ναι», είπα εγώ… «αυτή που είκοσι έτη μετά την ξανασυναντά και δεν έχει γεράσει…σαν να είναι πιο όμορφη, σαν να ζει μια δεύτερη νεότητα…»

«Ναι, ναι…μια δεύτερη νεότητα», είπε ο κύριος Αργύρης…

Και μετά χαμογέλασε με νόημα: «Για σκεφτήτε το: είκοσι χρόνια μετά και εκείνη δεν αλλάζει. ΄Οπως φαίνεται κάποιος σε μια παλιά του φωτογραφία».

Επειδή σε μια παρόμοια περίπτωση συναντήσεων, φωτογραφήσεων, πάλι σχετικών με την πόλη του Βόλου, η γράφουσα παραλίγο να θεωρηθεί απατεών (βλ. ανάρτηση Με τον Ιαγουάθα στο Βόλο ή ο ζωγράφος Θεόφιλος στη χώρα των θαυμάτων εδώ: http://waxtablets.blogspot.com/2010/09/blog-post_24.html ), ας δηλώσω εκ των προτέρων, αλλά όχι ως δήλωση μετανοίας, ότι το άνωθι είναι προϊόν μυθοπλασίας)

Δημοσιεύτηκε στο τεύχος 63 - 64 του περιοδικού Εμβόλιμον, Χειμώνας - Άνοιξη 2012

Σημειώσεις:

1. To 1878 ο George Eastman στο Ρότσεστερ της Πολιτείας της Νέας Υόρκης, εφηύρε τις ξηρές πλάκες για τη φωτογράφηση που αντικαθιστούσαν τις υγρές που έπρεπε να εμφανιστούν επί τόπου και τούτο αποτέλεσε τομή για την τέχνη της φωτογραφίας. Το 1888 δημιουργήθηκε η εταιρεία Kodak και η φωτογραφική μηχανή που με ένα κλικ μπορούσες να τραβήξεις φωτογραφία ήταν διαθέσιμη για εκατομμύρια ερασιτέχνες στο εμπόριο στην Αμερική . Από το 1889 ήταν υπήρχε το φιλμ σε μορφή ελισσόμενης ταινίας (ρολό), και το 1898 κυκλοφόρησε η μηχανή τσέπης με τις διαστάσεις του αρνητικού φιλμ 2 1/4- ίντσες Χ 3 1/4-ίντσες, ίδιες για δεκαετίες… – το 1906 βέβαια ο Νιρβάνας που φωτογράφισε τον Παπαδιαμάντη πρέπει να χρησιμοποίησε παλιά Κοντάκ με πλάκες…γιατί ανησυχεί για το πώς θα εμφανιστούν οι πλάκες…; «Η μόνη μου ανησυχία ήτανε μήπως δεν επέτυχαν οι πλάκες», αναφέρει όταν αφηγείται τα της φωτογράφησης του Παπαδιαμάντη στη Δεξαμενή, στα Φιλολογικά του Απομνημονεύματα.
Η μηχανή που χάρισε ο Αμερικάνος στη Μαχούλα γύρω στα 1890, θα υποθέσουμε ότι ήταν παλιάς τεχνολογίας και είχε πλάκες…

Το 1890, από την επιστολή της 28 Οκτωβρίου του Παπαδιαμάντη προς τον πατέρα του, συμπεραίνουμε ότι ο αδελφός του Γεώργιος ήταν γραμματέας της Δημαρχίας Βόλου…Α. Παπαδιαμάντη, Γράμματα, επιμέλεια Οκτ. Μερλιέ, σελ. 169…

2. Θεωρείται, σύμφωνα με την μαρτυρία του Παύλου Νιρβάνα, ότι ο Παπαδιαμάντης συγκατένευσε στην φωτογράφισή του, και ο Π. Ν. σχεδόν την «υφάρπασε» την φωτογραφία. Είχε πει μάλιστα μεταξύ αστείου και σοβαρού το βιβλικό « ού ποιήσεις σεαυτώ είδωλον»…Θα ήθελα ωστόσο με την ευκαιρία αυτή, να αναφέρω ότι το 1882, που δημοσιεύτηκαν οι Έμποροι των Εθνών, τέσσερα χρόνια δηλαδή μετά την εφεύρεση της φωτογράφησης με ξηρές πλάκες, ότι ο Παπαδιαμάντης πρέπει να έχει ενδιαφερθεί ιδιαιτέρως για την νέα αυτή τεχνολογία και πρέπει να τον απασχολούν οι δυνατότητες αποτύπωσης που παρέχει…Δεν διστάζει μάλιστα, παραβιάζοντας τα όρια του πραγματολογικά ορθού να αναφέρει την φωτογράφηση στο μεσαιωνικό μυθιστόρημά του σε ένα πλαίσιο μάλιστα που κάτι τέτοιο δεν ήταν πραγματολογικά δυνατό:

«Η νέα γυνή έρριψε στιγμιαίον βλέμμα προς τον Αββάν Αμμούν, και το μετέφερεν ευθύς απ’ αυτού, αλλά τόσον ακαριαίως, ώστε ως έγγιστα εξέφραζε τούτο την εξής έννοιαν. «Α, είναι καλόγηρος, τι με μέλει;» Το βλέμμα της δε έπεσε βαθύ, ερευνητικόν και διαμπερές επί της μοναχής της κλινήρους. Την εκοίταζεν ως να επεθύμει ουχί μόνον να φωτογραφήση την εικόνα της, αλλά να καταμετρήσει την συνείδησίν της και να αναγνώση τον βίον της γεγραμμένο επί του ωχρού εκείνου μετώπου.»

Εικόνες από το ίντερνετ:

http://www.dd-designgroup.com/old_kodak_camera.jpg

http://logomnimon.files.wordpress.com/2009/10/volos-dimitriados-street-1905.jpg?w=480&h=340

http://www.diki.gr/museum/photos/routes/0261.jpg

http://thumbs.dreamstime.com/thumblarge_277/1212913947wAGqE1.jpg

http://wwwdelivery.superstock.com/WI/223/1010/PreviewComp/SuperStock_1010-125.jpg

http://storage.canalblog.com/71/98/643728/55099611.jpg

http://eyelands.gr/site/images/stories/afpapadiam.jpg

Ο Ισαάκ Νεύτων μπροστά στο τετράδιό του: ξεφυλλίζοντας τις σελίδες στα ελληνικά των πανεπιστημιακών σημειώσεών του

2011-12-21T17:01:00.004+02:00

Οι πανεπιστημιακές σημειώσεις του Ισαάκ Νεύτωνος του θεμελιωτού της Ουράνιας Μηχανικής και της δράσης από απόσταση κυκλοφορούν στο διαδίκτυο από το σύνδεσμο της ψηφιακής βιβλιοθήκης του Cambridge. Τις συνάντησα χτες στη σελίδα του εξαιρετικού φίλου και δημοσιογράφου Τάκη Λάττα. Σήμερα το πρωί, είχε επίσης αναρτήσει μια σελίδα η κυρία Αγραφιώτη…Ο Νεύτων είναι γνωστός στο ευρύ κοινό με την ανεκδοτολογική ιστορία του μήλου που παρατήρησε να πέφτει…Πίσω από αυτό όμως κρύβεται, όπως πολύ όπως γλαφυρά είπε ο Ernesto Sabbato, ο συγγραφέας που ήταν επίσης φυσικός, η μεγαλειώδης σκέψη να κατανοήσει ότι η δύναμη που κάνει το μήλο να πέφτει, είναι η ίδια που κρατά σε τροχιά τους πλανήτες που δεν πέφτουν.
Πέφτουν σε ελλειπτικές τροχιές θα μπορούσαμε να πούμε… .

Εντυπωσιάζει το γεγονός ότι 30 περίπου από τις 385 σελίδες είναι γραμμένες στα ελληνικά…

Μικρές ενότητες, με λατινικούς τίτλους, με στρωτό γραφικό χαρακτήρα, ευανάγνωστες που δημιουργούν στον παρατηρητή – αναγνώστη την εντύπωση μιας άλλης εγγύτητας στο χρόνο…

Θαρρείς πια πως μιλάμε με τον Νεύτωνα την ιδια γλώσσα..

Ξεχνάμε προς στιγμήν πως σε ένα σπουδαίο πανεπιστήμιο της Δύσης ώφειλες να μιλάς και να γράφεις ελληνικά και λατινικά και μια ελαφρά συγκίνηση μας κατακλύζει για τη γλώσσα μας και μια πικρία ενδεχομένως για τις ταπεινώσεις της χώρας αυτή την εποχή.

Προσπερνώντας, ωστόσο, την παγίδα, των εθνικών ματαιώσεων, θα ήθελα να κάνω μια μικρή παρατήρηση – σχόλιο – διαβάζοντας λίγο τις προσιτές αυτές σημειώσεις που οι σοφοί της βιβλιοθήκης του Καίμπριτζ ανάρτησαν σε κοινή θέα σε ψηφιακή μορφή, για τον κοινό αναγνώστη, επιτρέποντάς του να γίνει από την οθόνη του υπολογιστή του ερευνητής.

Έχει κυλήσει νερό στ’ αυλάκι από τότε που η Βιρτζίνια Γουλφ, έγραφε στο «Ένα δικό σου δωμάτιο» για τον καιρό που οι υπεύθυνοι της Βιβλιοθήκης του Cambridge όχι μόνο δεν της επέτρεψαν να τη συμβουλευτεί για μια έρευνα που ήθελε να κάνει για ένα λογοτεχνικό δοκίμιο για τον Thakeray, αλλά την διέκοψαν και από τους συνειρμούς της όπως καθόταν στο ποτάμι, μια και δεν επιτρεπόταν σε γυναίκα να πλησιάζει την ιδιοκτησία του Πανεπιστημίου…
Με τι παράπονο είχε γράψει για τη σκέψη της που είχε χαθεί στο βυθό της λίμνης σαν βότσαλο. Ποιο σπουδαίο έργο δεν χάθηκε οριστικά εξ αιτίας της σκληρότητας των φυλάκων του Cambridge, μην τυχόν και η γνώση ξεφύγει από τους λίγους, τους γόνους των εκλεκτών οικογενειών που σπούδαζαν εκεί και βλαστήσει στο μυαλό μιας γυναίκας…
Οι πύλες της βιβλιοθήκης ανοιχτές λοιπόν και δεν ξέρω αν θα αγαλλιά η αγαπημένη μου Βιρτζίνια που μπορεί ελεύθερα πλέον να κάνει την εργασία της τώρα πια, ή αν ισχύει η λόγια σοφία, ότι κάτι προσφέρεται απλόχερα όταν κανείς πια δεν ενδιαφέρεται για αυτό…

Επιστρέφοντας στο χειρόγραφο, που από ότι διάβασα δεν κρίθηκε άξιο προς δημοσίευση από τους υπεύθυνους της Βιβλιοθήκης, αναρωτήθηκα το γιατί και δεν άργησα να βρω, θαρρώ, την απάντηση.

Οι πανεπιστημιακές σημειώσεις αυτές δεν είναι πρωτότυπες σκέψεις του Νεύτωνος, αλλά αντιγραφή λέξη προς λέξη κειμένων του Αριστοτέλη και του Αγίου Ιωάννη Δαμασκηνού, του πολυμαθέστατου δηλαδή μοναχού που έζησε τον 8^ο αιώνα στη Συρία και έγινε γνωστός για τη στάση του την εποχή της Εικονομαχίας στο Βυζάντιο. Το κείμενο του Ιωάννη Δαμασκηνού στη σελίδα που ανάρτησε ο Τάκης Λάττας και το οποίο αντιγράφει ο Ισαάκ Νεύτων είναι το «Πίναξ συν Θεώ των φιλοσόφων κεφαλαίων» και διακρίνονται καθαρά οι ορισμοί…

«Συμβεβηκός ἐστιν, ὃ γίνεται καὶ ἀπογίνεται χωρὶς τῆς τοῦ ὑποκει-
μένου φθορᾶς…»
Ξεφυλλίζοντας και προσπερνώντας τις λευκές σελίδες, φτάνεις στη σελίδα 12 με τις Κατηγορίες του Αριστοτέλη…

«Ὁμώνυμα λέγεται ὧν ὄνομα μόνον κοινόν, ὁ δὲ κατὰ (1) τοὔνομα λόγος τῆς οὐσίας ἕτερος…»

Και στη σελίδα 13

«Ουσία δέ ἐστιν ἡ κυριώτατά τε καὶ πρώτως καὶ μάλιστα λεγομένη…»

Καθώς και

«έστι δε πρώτος λόγος αποφαντικός, κατάφασις…» από το περί ερμηνείας του Αριστοτέλη, στη σελίδα 22.

Οι σελίδες οι γραμμένες στα ελληνικά είναι όλες όλες 24.

Θραύσματα σκέψεων δηλαδή, κυρίως σχόλια στον Αριστοτέλη με δυσανάγνωστες σημειώσεις στο περιθώριο γραμμένες στα λατινικά…

Αναρρωτιέμαι αν αυτά γράφτηκαν καθ’ υπαγόρευσιν στο πλαίσιο μιας πανεπιστημιακής παράδοσης, ή αν ο νεαρός Ισαάκ Νεύτων θα τα είχε γράψει στη βιβλιοθήκη του Κολλεγίου της Αγίας Τριάδος, μετά τις πανεπιστημιακές παραδόσεις, αντιγράφοντας κυρίως Αριστοτέλη και άλλους σοφούς από τον Πίνακα του Ιωάννη Δαμασκηνού.

Μάλλον έχουν δίκιο οι σοφοί που θεωρούν ότι δεν θα είναι και τόσο χρήσιμες οι σημειώσεις για τον ερευνητή του μέλλοντος. Πράγματι, δεν γράφεται – από το λίγο που κοίταξα στις 24 ελληνικές σελίδες - τίποτε που να επιτρέπει - εκτός από ένα ταξίδι στο χρόνο, στον όγδοο αιώνα που έζησε ο αυστηρός και πολυμαθής Σύρος Άγιος - κάτι που να το συνδέσουμε με τις πηγές της σκέψης του θεμελιωτή της Ουράνιας Μηχανικής. Για τον Ιωάννη Δαμασκηνό, βεβαίως, μαθαίνουμε από τα συναξάρια για την θαυματουργική επανασυγκόληση του χεριού του, μετά την αποκοπή του από τον 'Αραβα χαλίφη, και δεν έχει νόημα να συνδέσουμε τις απόψεις του περί του Αοράτου του Θεού, σημαντικές για την διαμάχη της Εικονομαχίας και τις απόψεις περί Απολύτου Χώρου του Νεύτωνος, όπως εκφράστηκαν στην περίφημη αλληλογραφία Clarke – Leibniz, μια και αυτό που περιέχουν οι σημειώσεις είναι απλώς μόνο η συστηματοποίηση των κατηγοριών του Αριστοτέλη.

Κλείνουμε λοιπόν τη χαραμάδα προς το παρελθόν, ρίχνοντας μια τελευταία ματιά στη σελίδα 22, εκεί όπου ανάμεσα στους ορισμούς του αποφαντικού λόγου, ο νεαρός Ισαάκ, γράφει μια υποσημείωση με ένα αστερίσκο μεγέθους ουρανίου σώματος για να κάνει την παραπομπή. Η παραπομπή χωρίζεται από το κείμενο με μια κυματιστή γραμμή – καμία σχέση με κύματα αφού ο Νεύτων υποστήριζε την σωματιδιακή θεωρία του φωτός, αυτήν εισήγαγε αργότερα – απλά μουτζουρώνει και αυτός το τετράδιό του, δίνει το στίγμα του ως doodler…

Σημειώσεις:
α) οι πανεπιστημιακές σημειώσεις του Νεύτωνα, εδώ:
http://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-ADD-03996/9

β) το δοκίμιο, “A room of one’ s own” της Βιρτζίνιας Γουλφ και τα «παράπονά» της για τους φύλακες της βιβλιοθήκης του Cambridge

εδώ:
http://ebooks.adelaide.edu.au/w/woolf/virginia/w91r/

γ) για τον Ιωάννη Δαμασκηνό:
http://el.orthodoxwiki.org/%CE%99%CF%89%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%BF_%CE%94%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B7%CE%BD%CF%8C%CF%82

δ) για την αλληλογραφία Clarke – Leibniz και τις απόψεις του Νεύτωνος για τον απόλυτο χώρο, εδώ:
http://www.bu.edu/wcp/Papers/Mode/ModeMalz.htm

Eικόνες από το ίντερνετ
http://scienceprojectideasforkids.com/wp-content/uploads/2009/02/newton.jpg

http://www.physics.unomaha.edu/img/xGodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg

http://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-ADD-03996/9

http://mujeres-riot.webcindario.com/virginia_woolf_02.jpg

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/John_of_Damascus.jpg/200px-John_of_Damascus.jpg

Ο Δράκος της «παιδαγωγικής δουλοσύνης» και τα κάλαντα με τις κάλτσες: Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και Δημοσθένης Βουτυράς

2011-12-17T16:36:00.002+02:00

«Ολόγυρα στη λίμνη» ή αναμνήσεις προς φίλον του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη είναι ένας βιότοπος αναμνήσεων, στην κυριολεξία. Ο αφηγητής έρχεται και επανέρχεται ανά επταετίαν και η Πολύμνια, η κυρά της Λίμνης, η Χαρίκλεια, η Μούσα του, του ζητά ίτσια, κρατώντας χαριτωμένα μια κόκκινη ομπρέλα και όπου εκείνος, μικρός, περίπου δώδεκα ετών, προσπαθεί να κερδίσει την εύνοιά της μαζεύοντας τα άνθη της όχθης – που ποτέ δεν τα καταφέρνει να μαζέψει αρκετά – ή βιώνοντας την επώδυνη ματαίωση παρατηρώντας τον Άλλο, τον φίλο του τον Χριστοδουλή να της τα προσφέρει αγκαλιές, αγκαλιές, χωρίς να νοιάζεται και πολύ για το πώς τα ξεριζώνει, να φιλεύει με όστρακα και μικρά μαλάκια τον αδελφό της και να αφήνει τον ίδιο στο περιθώριο…

Η ματαίωση αυτή, που φτάνει στα όρια της εξαπάτησης, στο τέλος αφομοιώνεται από τον διηγηματογράφο σαν απαραίτητο βήμα στην ενηλικίωσή του:

«Αλλά πώς δύναταί τις να γίνει ανήρ χωρίς ν’ αγαπήσει δεκάκις τουλάχιστον και δεκάκις ν’ απατηθεί» γράφει στο τέλος του διηγήματος…

Στα φαντάσματα λοιπόν του παρελθόντος, της παιδικής ηλικίας και της εφηβείας που σχηματίζονται λες από την υγρασία της λίμνης, υπάρχει φυσικά και η επώδυνη για τον αφηγητή περιγραφή του εαυτού του, που τα παρατηρεί, παρατηρεί τα παιχνίδια και τα δρώμενα, παραμένοντας αποκλεισμένος, δέσμιος της γονεϊκής φροντίδας, των γονεϊκών δεσμών…
Ο μικρός Αλέξανδρος δεν μπορεί να παίξει, δεν μπορεί να πετύχει τις επιδόσεις των άλλων παιδιών, εν κατακλείδι δεν μπορεί να κερδίσει την εύνοια της Πολύμνιας γιατί η μητέρα του, τον περιορίζει, η συνθήκη του να είσαι παπαδοπαίδι και η αυστηρότητα της ανατροφής, εκφράζεται τελικά και στο ότι του επιβάλει να φορά κάλτσες…

«Και η μήτηρ σου η φιλότεκνος όχι μόνον δεν σου επέτρεπε να τρέχεις, όπως άλλοι, ανυπόδητος και συ, αλλ’ απήτει να φορείς και κάλτσες. Οποία δεσμά παιδαγωγικής δουλοσύνης! Ευτυχώς είχες πλησίον σου τον φίλον σου, τον Χριστοδουλήν, όστις, ομήλιξ με σε, ήτο ευτυχέστερος κατά τούτο, ότι ήτο πάντοτε ξυπόλυτος, και ουδ’ εφόρει ποτέ κάλτσες. Φιλότιμον παιδίον! Έτρεχε δι’ όλης της ημέρας από γιαλόν εις γιαλόν, έβγαζε γρινιάτσες, πορφύρες και πεταλίδες διά δύο, καβούρια διά τρεις, οκταπόδια διά τέσσαρες…»

Αυτή η μητρική φροντίδα, εκφράζεται και αλλού – αν διαβάσουμε το πώς ο μικρός Λαμπράκης, ο γιος του παπά ντύνεται σαν κρεμμύδι για την επικίνδυνη αποστολή στο Χριστό στο Κάστρο, όπου μια ομάδα νησιωτών μαζί με τον ιερέα, αποφασίζουν να ταξιδέψουν με βάρκα χειμωνιάτικα στη δυσπρόσιτη εκκλησία του Χριστού, στο βράχου του Κάστρου, για να τελέσουν με τους εκεί αποκλεισμένους τη λειτουργία των Χριστουγέννων.

Η μητέρα του τότε:

«Τὸν ἀπεσπασεν ἀποτόμως τῆς κλίνης, τὸν ἔνιψε καὶ τὸν ἐνέδυσε μὲ διπλά ὑποκάμισα, δυὸ φανέλλας, χονδρὸν μάλλινον γελέκιον, διπλοῦν σακκάκι κι ἐπανωφόρι, καὶ περιετύλιξε τὸν λαιμόν του μὲ χνοωδες ὅλομάλλινον μανδήλιον, ποικιλόχρουν καὶ ραβδωτόν, μακρὸν καταπῖπτον ἐπὶ τὸ στερνὸν καὶ τὰ νῶτα.»

Επιστρέφουμε όμως στην τραυματική εμπειρία της κάλτσας, μέσα από το πέδιλο που οφείλουμε να της αναγνωρίσουμε ως αναγνώστες τη βαρύτητα που της αποδίδει ο συγγραφέας. Όχι μόνο για να κατανοήσουμε την μελλοντική πηγή των καταπιεσμένων αλλά «βρυχώντων συναισθημάτων» του, όταν ως Μαθιός αποβληθείς από το Γυμνάσιο της Χαλκίδας κωπηλατεί σύμφωνα με τις προφορικές οδηγίες της Λαλιώς, αλλά και γενικώς όταν παρέμεινε πάντα ήρως του έρωτος, υπομένοντας και περιγράφοντας και άλλες ματαιώσεις….

Τα παπούτσια και ο κάλτσες, συμβολικά δεσμά, υπεύθυνα για την τραυματική εμπειρία του παιδιού που οι γονείς του το υποχρεώνουν να τα φορά και το δένουν ανεπανόρθωτα στη γονεϊκή θέληση, από όπου ο Αλέξανδρος δεν μπόρεσε να απελευθερωθεί εντελώς.

Την απελευθέρωση από τα γονεϊκά παπούτσια, επιτυγχάνει συμβολικά ο Δημοσθένης Βουτυράς στο διήγημά του «Παραμονή Πρωτοχρονιάς στον Πειραιά», όταν αποφασίζει, ενώ οι γονείς του του έχουν κρύψει τα παπούτσια, να τολμήσει και να πει τα κάλαντα με τις κάλτσες:

«Έρχεται η μεγάλη μέρα που θα βγουν για τα κάλαντα.
Πετάχτηκα τότε από το κρεβάτι να ντυθώ. Για να πιω καφέ ή γάλα δεν ήθελα. Ένα κομμάτι ψωμί στην τσέπη και δρόμο. Μια χοντρή υπηρέτρια που είχαμε, την είδα να περνά βιαστική από την γαλαρία. Οι άλλοι κοιμόντουσαν.
Ντύθηκα. Ζήτησα τα παπούτσια μου αλλά δεν τα βρήκα. Κοιτάζω κάτω από το κρεβάτι, στο βάθος, ούτε εκεί. Τίποτα.
Μια σκέψη με τάραξε. Μου τα κρύψανε!...Πώς χάθηκαν;
Θυμόμουνα καλά ότι τάχα βάλει μέσα στο δωμάτιο και κοντά στο κρεβάτι μου.
Τρέχω και ρωτώ την υπηρέτρια, μήπως τα είχε δει τα παπούτσια μου…«Δεν ξέρω γω, δεν τά ’δα!» μου απάντησε και χασμουρήθηκε.
Πήγα πάλι στο δωμάτιό μου. Το καράβι σημαιοστόλιστο ήταν εκεί και σαν να μου’ λεγε: «Ακόμα ; η ώρα περνά».
Έψαξα πάλι εκεί και έπειτα στην τραπεζαρία, στη σάλα και όπου αλλού μπορούσα. Τα παπούτσια μου είχαν χαθεί.
έτρεμα. Πήγαινα απ’ εδώ, πήγαινα απ’ εκεί.
Ξαφνικά ακούω σουραύλια…Θα ΄ταν οι φίλοι μου και με ειδοποιούσαν…Χωρίς να χάσω καιρό, αρπάζω το καραβάκι και παίρνω δρόμο με τις κάλτσες.
«Τι, με τις κάλτσες;…» ακούω την υπηρέτρια να μου λέει.
Δεν της έδωσα καμιάν απάντηση. Κατάβηκα τη σκάλα, βρέθηκα στο δρόμο. Είδα τότε λίγο πέρα τους φίλους μου.
«έλα λοιπόν!» φώναξε η Αγία Ζώνη και χτύπησε το τύμπανο δυνατά.
Βούιξε ο τόπος και κεφάλια φάνηκαν στα παράθυρα.
«Μα τα παπούτσια σου;» με ρώτησαν οι άλλοι.
«Δε βαριέσαι», είπε η Αγία Ζώνη, «Τι θα πει παπούτσια.!... εγώ δεν φόρεσα ποτές μου! Τι να΄χω ανάγκη από τσαγκάρηδες;»Ξεκινήσαμε πανηγυρικά. Το τύμπανο βούιζε, το σουραύλι, το τρίγωνο έπαιζαν, χτυπούσαν.
Απ΄το να σπίτι στ’ άλλο. Παντού μας δέχονταν να τους πούμε τον Αγιοβασίλη.
Αλλά αυτή τη φορά το τύμπανο της Αγίας Ζώνης δεν έκανε καμίαν εντύπωση όταν μπαίναμε σε σπίτι ή αυλή να τα πουμε. Ούτε ο ξυπόλητος στραβομούτσουνος που το κρατούσε και σχεδόν ήταν ίσα με αυτόν. ΄Ολοι και όλες, γυναίκες και κορίτσια προ πάντων,. Μόλις έβλεπαν εμένα, φώναζαν:
«Ελένη, Μαριγώ, ελάτε γρήγορα να δείτε ένα παιδί με τις κάλτσες του μόνο, που τα λέει…» κι έτρεχαν να με δουν ενώ εγώ υπερήφανα κρατούσα το καράβι, που δεν ήταν καράβι, του Αγιοβασίλη.
Κι ο κιτρινιάρης Αυγουλάς, που χτυπούσε το τρίγωνο και μάζευε τα λεφτά που μας έδιναν, έλεγε στις γυναίκες και τα κορίτσια τι συνέβαινε και ήμουν με τις κάλτσες τις κόκκινες:
«Ξέρετε γιατί είναι ξυπόλητος; Να γιατί του κρύψανε τα παπούτσια του ο πατέρας του κι η μάνα του…» «Βρε, βρε» έκαναν οι γυναίκεςΆλλες πάλι λέγανε: «Βρε το παλιόπαιδο, ακούς εκει να βγει στους δρόμους μόνο με τις κάλτσες και χωρίς παπουτσια!»
και κάποιος κοιλαράς, που ξεφύτρωσε από κάτω, με κάτι παντουφλάρες και πεσμένα βρακιά, είπε κι αυτός:«Αν το χα γω παιδί θα το’ δενα…»

Εικόνες από το διαδίκτυο:

http://www.claymore-armoury.co.uk/images/scottish_swords/rhiannon_02.jpg

http://farm4.staticflickr.com/3640/5701496130_a54e9abe7e_z.jpg

http://www.explorecrete.com/traditions/images/carols-lytras.jpg

http://1.bp.blogspot.com/_E_o_0Bdm4GA/S5ybwbUdOUI/AAAAAAAAuUk/CSk1i4vNvhk/s400/red-umbrella.jpg

Το απόσπασμα από το Ολόγυρα στη λίμνη του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη είναι από την ιστοσελίδα του Νίκου Σαραντάκου, http://www.sarantakos.com/kibwtos/mazi/ppd_ologura.html

Η παράγραφος από το "Στο Χριστό, στο Κάστρο" είναι από την ιστοσελίδα του Νεκτάριου Μαμαλούγκου, εδώ (με διορθώσεις στον τονισμό δικές μου): http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/alexandros_papadiamantis/sto_xristo_sto_kastro.htm

Το απόσπασμα από το Παραμονή Πρωτοχρονιάς του Δημοσθένη Βουτυρά, είναι από την ανθολογία Χριστουγενιάτικες Ιστορίες, Επιλογή - Επιμέλεια Δημ. Ποσαντζή, των εκδόσεων Καστανιώτη.

The not so fine art of hanging

2011-12-14T12:48:00.002+02:00

Άκουσα για πρώτη φορά την έκφραση «The fine art of hanging» από τον Πάτροκλο Σταύρου (είναι θετός γιος της χήρας του Νίκου Καζαντζάκη και υπήρξε επί τριάντα χρόνια υφυπουργός παρά τω Προέδρω της Κυπριακής Δημοκρατίας) σε μια ομιλία του προς τιμήν του Λουκή Ακρίτα, στο Σχολείο που εργαζόμουν. Ήταν ο τίτλος ενός βιβλίου που είχε βρει στο Λονδίνο, για τα «αρμονικά μαθηματικά της αγχόνης» και τους υπολογισμούς του ύψους του ικριώματος σε σχέση με το βάρος του σώματος του απαγχονιζόμενου. Ο απαγχονισμός, μια τέχνη που αναπτύχθηκε στους κόλπους της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και εφαρμόστηκε με ακρίβεια και ζήλο στην επικράτειά της, όπως γνωρίζουν πολύ καλά οι κάτοικοι των αποικιών της… Γνώριζα για τις αγχόνες στην Κύπρο, είχα μάλιστα επισκεφτεί τον τόπο της εκτέλεσης στις φυλακές, γνώριζα και για άλλα μέρη όπως στην Κένυα, στην Ινδία, στο Σουδάν. Η ύπαρξη τέτοιας αγχόνης στην Κρήτη μου ήταν όμως άγνωστη. Και όμως, οι Βρετανοί πέρασαν από την Κρήτη και πριν τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο όπου η δράση τους με την απαγωγή του Γερμανού διοικητή Κράιπε είναι ευρύτερα γνωστή. Πέρασαν δηλαδή και το 1898, ακριβώς λίγο πριν την ίδρυση της Κρητικής Πολιτείας και συνέβαλαν στην εκδίωξη των Τούρκων μετά την Κρητική Επανάσταση. Το γεγονός αυτό, μια λεπτομέρεια της ιστορίας της Αυτοκρατορίας, ίσως δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό. Μια φωτογραφία της Παυλίνας Παμπούδη όμως, από το αρχείο του προ -παππού της του Αντώνη Βορεάδη, που υπήρξε Σύμβουλος Εκπαίδευσης της Κρητικής Πολιτείας (πρβλ. "Σχεδόν σκηνοθετώντας μια Χάρτινη ζωή: Εισήγηση στην εκδήλωση της Πολιτιστικής Επιτροπής της Δημοκρατικής Αριστεράς Θεσσαλονίκης για το πεζογραφικό έργο της Παυλίνας Παμπούδη" στο http://waxtablets.blogspot.com/2011/12/blog-post.html ) στην ομάδα του φέησμπουκ "ΟΙ Πρόγονοί μας, φωτογραφίες και στιγμές από τους προγόνους μας", μιλά κυριολεκτικά όσο χίλιες λέξεις: «Απαγχονισμός υπό των Αγγλικών στρατευμάτων εν Ηρακλείω…» Η φωτογραφία πρέπει να είναι τραβηγμένη από τον ίδιο τον Αντώνη Βορεάδη και η λεζάντα, όπως μου είπε η Παυλίνα ιδιόχειρη.

Η άλλη φωτογραφία βρέθηκε στο διαδίκτυο και είναι από την Βρετανική εφημερίδα Graphic, το φύλλο της 5ης Νοεμβρίου 1898, α π ε ι κ ο ν ί ζ ε ι την ίδια σκηνή. Η εκτέλεση επτά κακούργων, παρανόμων, κακοποιών, όπως μεταφράζουμε το Ringleaders… Περισσότερα δεν μπορούμε να ξέρουμε για τους μελλοθάνατους Κρητικούς και δύσκολο να υποθέσουμε τι μπορεί να ήταν πράγματι μια και η απόδοση κατηγοριών του ποινικού δικαίου στους πολιτικούς αντίπαλους ήταν συνηθισμένο τότε, αλλά και στην Κρήτη εξακολουθούσαν να υπάρχουν μέχρι πρόσφατα συνήθειες που δυσκολεύεσαι μερικές φορές να τις χαρακτηρίσεις διαφορετικά, όσο και να επενδύθηκαν με ένα τοπικό χαρακτήρα ηρωισμού και θάρρους…

Η φωτογραφία του Αντώνη Βορεάδη, όπως είπαμε, , είναι από το αρχείο της Παυλίνας Παμπούδη και έχει δημοσιευτεί στο Φέησμπουκhttp://www.prints-4-u.com/store/image2/M1581898/M1581898595.jpg
Η φωτογραφία από το Graphic είναι από εδώ:

Σχεδόν σκηνοθετώντας μια Χάρτινη ζωή: Εισήγηση στην εκδήλωση της Πολιτιστικής Επιτροπής της Δημοκρατικής Αριστεράς Θεσσαλονίκης για το πεζογραφικό έργο της Παυλίνας Παμπούδη

2011-12-04T22:17:00.004+02:00

Καλησπέρα σας!

Χαίρομαι που βρίσκομαι εδώ απόψε, άλλη μια φορά ανάμεσα σε φίλους, σε ανθρώπους που εκτιμώ και αγαπώ, τους ποιητές της Θεσσαλονίκης τα μέλη της επιτροπής Πολιτισμού της Δημοκρατικής Αριστεράς, τους φίλους και τους καλεσμένους.
Ευχαριστώ για την πρόσκληση και την τιμή να μιλήσω για την αγαπημένη μου ποιήτρια, Παυλίνα Παμπούδη… Σήμερα παρουσιάζονται διάφορες πλευρές της Παυλίνας, εκτός από το ποιητικό της έργο που είναι το πιο γνωστό. Και μπορώ να σας διαβεβαιώσω, ότι όταν ένας ποιητής σαν την Παυλίνα μπαίνει σε έναν άλλο χώρο δημιουργίας, ένα πράγμα θα συμβεί. Ότι ο χώρος δεν θα παραμείνει ο ίδιος.

Η Παυλίνα Παμπούδη είναι γνωστή για πολλά. Για τα ποιήματά της, για τους στίχους των τραγουδιών που έχει γράψει , για τα εξαιρετικά βιβλία της με την αποκλίνουσα σκέψη – δήθεν για παιδιά – για τη ζωγραφική της – πριν ένα μήνα έκανε με μεγάλη επιτυχία την δεύτερη έκθεσή της στην Αθήνα…

Αυτό για το οποίο ίσως είναι λιγώτερο γνωστή είναι το πεζογραφικό της έργο. Η Παυλίνα έχει εκδόσει ένα μυθιστόρημα για ενήλικες τη Χάρτινη ζωή και πρόκειται να συνεχίσει, από ότι παρακολουθούμε τις προδημοσιεύσεις της στη σελίδα της στο διαδίκτυο, όπου μαθαίνουμε για μια έκδοση με 102 μυθιστορήματα μπονζάι και για ένα ακόμα μυθιστόρημα, το «Χεράκι στον ιστό» από το οποίο έχει δημοσιεύσει εκτενή αποσπάσματα...
Για το μυθιστόρημά της που έχει ήδη εκδοθεί λοιπόν, πρόκειται να σας μιλήσω απόψε…

Πριν ξεκινήσω να σας λέω τις σκέψεις μου, θα ήθελα να αρχίσω με μια εικόνα που είδα πριν κάμποσο καιρό σε ένα ντοκιμαντέρ για τη βραβευμένη ταινια του Ρώσου Yuri Norstein, η Ιστορία των Ιστοριών…

Η εικόνα που θα σας περιγράψω λοιπόν δεν είναι από την ταινία αλλά από το πώς γυρίστηκε.

Να πω όμως πρώτα για την ταινία, για όσους δεν την έχουν δει: Πρόκειται για μια πρωτοποριακή ταινία κινουμένων σχεδίων που χειρίζεται την ανθρώπινη μνήμη όπως και οι ταινίες του Ταρκόφσκι.

Δεν στηρίζεται δηλαδή σε μια συμβατική αφήγηση, αλλά στη σύνδεση του ενός συνειρμού με τον άλλο, της μιας εικόνας με την άλλη…

Η ταινία αναφέρεται σε παιδικές αναμνήσεις από την εποχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ανάμεσα σε αυτές είναι και η πολυσυζητημένη με το Πολωνέζικο Ταγκό αλλά αυτό δεν είναι το θέμα μας.

Ο Yuri Norshteyn, χωρίς τα τεχνικά μέσα της Δύσης για το animation, κάνει ό, τι ακριβώς και ο Ταρκόφσκι…Επινοεί την τεχνολογία του με τα απλά μέσα που έχει στη διάθεσή του. Στήνει λοιπόν διαφορετικά στρώματα από γυαλί για να δώσει βάθος στις εικόνες του, και ανάμεσα στα στρώματα αυτά, για να δημιουργήσει την εντύπωση του βάθους και της προοπτικής τοποθετεί τις φιγούρες του. Τι είναι αυτές οι φιγούρες. Μορφές με ανθρώπινο σχήμα, άνδρες, γυναίκες, παιδιά, τα ζώα όλες κομμένες με το ψαλιδάκι από διάφορες φωτογραφίες…

Χωρίς δηλαδή υπολογιστές και τεχνική ανιμέησιον. Χάρτινες φιγούρες, δισδιάστατες, άκαμπτες που η μαγεία του σκηνικού και των στρωμάτων από γιαλί, η φαντασία του σκηνοθέτη τους δίνουν ζωή…
Και να τώρα ποια εικόνα έρχεται στο νου μου, όταν σκέπτομαι να μιλήσω με εικόνες για το βιβλίο της Παυλίνας. Υπάρχει μια σκηνή που ο Γιούρι Νορστάιν άπλωνε τις φιγούρες του μπροστά του, τις άπλωνε στο τραπέζι και εκείνη την ώρα ακουγόταν ένας ψίθυρος σιγανός, από τις πολλές φορές των ηρώων μαζί, ακαθόριστος, ακατανόητος…ένα μουρμουρητό άμορφο…

και φαντάζομαι τότε την Παυλίνα, σκυμμένη στο γραφείο της, να ταξινομεί και να οργανώνει, τις δικές τις φιγούρες, τους ήρωες, τα πρόσωπα να αφουγκράζεται αυτόν τον υπόκωφο και όλο απαιτήσεις, τον τυφλό ψίθυρο από το υπερπέραν και να σκηνοθετεί, να οργανώνει τις φωνές, να ενορχηστρώνει το έργο της… Να τις μετακινεί, να τις συνδέει, τη μια με την άλλη

και να αποσύρεται μετά…

να κάνει μερικά βήματα πίσω…να μην επιχειρεί μιαν ενιαία αφήγηση, χωρίς όμως και αν αφήνει το έργο στην τύχη του…στη ροή των συνειρμών.

και τίποτε άλλο να μην πω, νομίζω πως δόθηκε η εικόνα της Χάρτινης Ζωής.

Η ιστορία των Προγόνων…Μορφές κομμένες από χαρτί…Γραμμένο χαρτί. Από δημόσια έγγραφα και ιδιωτικά, από άρθρα εφημερίδων, σημειώσεις, σημειώματα, επιστολές…

Τα έγγραφα αποτελούν σε ένα μεγάλο βαθμό τον καμβά, πάνω στον οποίο, ο αναγνώστης οδηγείται, όχι για να καταναλώσει την ιστορία, αλλά για να την συνθέσει…Και κάνοντάς το, σκοπίμως και γιατί η πραγματικότητα δεν έχει μια μόνο όψη, έρχεται αντιμέτωπος, αρκετές φορές με αλληλοαντικρουόμενες αφηγήσεις…

Πρόκειται για ένα οικογενειακό χρονικό που ξεκινά από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, με τον Πατριάρχη της οικογένειας Αντώνιο Βορεάδη από το Ηράκλειο της Κρήτης, ευπατρίδης, λόγιος, ο προππάπους, Σύμβουλος εκπαιδεύσεως – αντίστοιχο του Υπουργού Παιδείας – της Κρητικής Πολιτείας και μετέπειτα πολιτευτής με την παράταξη του Ελευθερίου Βενιζέλου. ( γεγονός που του στοίχισε την πολιτική σταδιοδρομία…)

Σαν εικόνες από Επίκαιρα του κινηματογράφου παρατάσσονται αποφάσεις για τα εκπαιδευτικά της Κρητικής Πολιτείας, σχολικά τετράδια της κόρης του, της μυθιστορηματικής Γαλάτειας, της γιαγιάς της ηρωίδας της Πέτρας – του άλτερ ego της Παυλίνας, που είναι η αποδέκτης και κληρονόμος ενός πλουσιότατου αρχείου, των πρωτογενών πηγών δηλαδή από όπου η μικρή οικογενειακή ιστορία συμπλέκεται με τη μεγάλη. Ο πατριάρχης, αναγκάζεται να παντρέψει τη θυγατέρα του, άρον άρον με τον Μωυσή Πλουμίδη, τον σηροτρόφο, μετά την πολιτική του ήττα, για να τα καταφέρει να περισώσει την περιουσία του.

Έτσι η νεαρή Γαλάτεια, η μυθιστορηματική γιαγιά, καλλιεργημένη, με όνειρα για ανώτερες σπουδές, με ταλέντο στη ζωγραφική, αιφνιδιάζεται και σύρεται σε έναν βιαστικό γάμο με έναν άγνωστο μεγαλύτερό της…
Από αυτήν την ένωση γεννιέται ο Αντώνης, ο πατέρας της ηρωίδας, πριν από αυτόν ο Παύλος ο μεγαλύτερος αδελφός που σκοτώνεται στο ελληνοαλβανικό μέτωπο και η Δανάη η μοναχοκόρη τους…

Ο άλλος κλάδος της οικογένειας, με το μυθιστορηματικό όνομα Μαλτέζοι, έχουν την καταγωγή τους από την Χαλκίδα…μια σκοτεινή ιστορία πάθους και τιμής, ένας ς φόνος της συζύγου – ένα άγος των Ατρειδών που συνοδεύει τα παιδιά που παίρνουν εκδίκηση…

Η μεγάλη ιστορία πάντα παρούσα και σε εκείνη την πλευρά, σχέσεις με τους βασιλείς…Στο σπίτι τους στη Χαλκίδα έχουν φιλοξενήσει τον Καραγκεόργκεβιτς, τον βασιλέα της Σερβίας, στη δίνη των γεγονότων που συνοδεύουν τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο…

Ανάμεσα στα εννέα αδέλφια από εκείνη την πλευρά είναι η Ηρώ, η μητέρα της ηρωίδας, βαφτιστήρα του Άγγελου και της Εύας Σικελιανού

Η μεγάλη ιστορία λοιπόν αυτού του τόπου περνά από το βιβλίο. Από την εποχή της διαμάχης Βασιλικών – Βενιζελικών, τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους στους οποίους οικογένειες που πληρώνουν φόρο αίματος, το ψυχροπολεμικό κλίμα και τον εμφύλιο και τις διώξεις των αριστερών…όπου ο Αντώνης εκτοπίζεται στη Μακρόνησο και αργότερα στην Ικαρία, συντίθεται κομμάτι κομμάτι από ντοκουμέντα αυτού του τεράστιου αρχείου…

Η Πέτρα - το alter ego της συγγραφέως – της Παυλίνας, βρίσκεται αντιμέτωπη με την οικογενειακή της μυθολογία, φαινομενικά σε ίση απόσταση από αυτούς, όπως και ο αναγνώστης, εφόσον η σύνθεση της αφήγησης είναι το ζητούμενο. Δεν είναι δεδομένη…

Κάθε εποχή, οι πρωταγωνιστές είναι διαφορετικοί. Οι αντιθέσεις όμως, οι αντιφάσεις στον τρόπο που βλέπουν τον κόσμο και στο τι περιμένουν από αυτόν είναι πάντα παρούσες…κάθε εποχή διαφορετικές. Οι ματαιώσεις αναπόφευκτες…

Έχουμε για παράδειγμα τον Αντώνη Πλουμίδη, τον πατέρα της Πέτρας που

είναι εξόριστος στη Μακρόνησο. Από εκεί αλληλογραφεί με τη γυναίκα του την Ηρώ, τη μητέρα του και την αδελφή του τη Δανάη που συγκατοικούν και οι τρεις μαζί από ανάγκη. Ο αναγνώστης που διαβάζει τις επιστολές γίνεται μάρτυρας μιας μικρής στιγμής της μεγάλης ιστορίας. Χωρίς τους ηρωισμούς και την αγιοποίηση των αγωνιστών που γίνεται από μακριά. Η εξορία και η απομάκρυνση οξύνει τα ανθρώπινα πάθη. Υπάρχει η αγωνία των γυναικών να επιβιώσουν και να συνυπάρξουν. Κυρίως ο αγώνας για μια θέση στην καρδιά του Αντώνη, που είναι ο αποδέκτης των επιστολών…

Εκείνος διαβάζει τα διαδοχικά δελτάρια και απαντά και οι απαντήσεις του κάποιες φορές ρίχνουν λάδι στη φωτιά…

Τα κείμενα των επιστολών, εστιάζονται στη μικρή. Τα δοντάκια της, το μεγάλωμά της, τα πρώτα της βήματα…στην πραγματικότητα όμως, η μικρή είναι το πρόσχημα, οι μεταξύ τους αντιθέσεις έχουν σημασία, η θέση τους στην προσοχή και την αγάπη του Αντώνη, η επιθυμία για συμμόρφωση, στο τι θα μπει ο κόσμος, τα ψέματα, η ηθική και τέλος η επιθυμία για λίγη ανάσα της γυναίκας – μητέρας…

Αυτό είναι όλο; Θα μου πείτε;
Μια καλά στημένη σχεδόν σκηνοθεσία;

Και πώς γίνεται η σύνθεση, πώς τελικά συμπλέκεται το υφάδι που συνδέει τους προγόνους με την προσωπική μυθολογία της συγγραφέως, αν όλα αυτά πρέπει να τα συνθέσει ο αναγνώστης;

Ο συγγραφέας κρατά τόσο μεγάλη απόσταση από το έργο του; Κρατά ένα ρόλο σκηνοθέτη - αρχειοθέτη;

Πώς περνάει η λογοτεχνική δημιουργία, από την αφήγηση των γεγονότων, στο χώνεμα, στη ζύμωση, στην μετουσίωση σε ψυχική ουσία, σημαντική και για τον γράφοντα και για τον αναγνώστη;

…

Φυσικά και αυτό συμβαίνει:

Με κλωστές διαφορετικού χρώματος, υφαίνεται και η δική της η φωνή…

Οι δικές της φωνές, επιλέγοντας διαφορετικές γραμμές - διαφορετικούς άξονες για να διαπεράσει το έργο:

με την καταγραμμένη στη μνήμη της φωνή της Πέτρας, που σιβυλλικά και με αμείλικτο τρόπο, με τραγική παιδική αφέλεια χρησμοδοτεί για τα τότε παρόντα…

- Οι μπαμπάδες είναι μαμάδες που λείπουν ταξίδι. Ούτε η μαμά μου εχει μπαμπά, ούτε η Δανάη, ούτε η μεγάλη γιαγιά, ούτε η μικρή, ούτε ο Γιωργάκης, ούτε ο Αντώνης της Δανάης. Έχει έναν η Μιραντούλα κι έτσι ξέρω πώς μοιάζουν. Οι μαμάδες είναι πιο καλές.

Με τις λυρικές παρενθέσεις, ποιητικά κείμενα , όπου ο απρόσωπος αφηγητής δεν εμπλέκεται στη διαμάχη αλλά χαρίζει τη φωνή του στα πάντα! Είναι έξω στη φύση και μέσα στη σκέψη των ανθρώπων. Των ζωντανών και των νεκρών. ΄όταν είναι παιδιά και παίζουν… όταν περνούν στην εφηβεία, όταν παντρεύονται, όταν γεννούν και ακόμα και όταν πεθαίνουν. Ακόμα και όταν έχουν πεθάνει.

Σαν Πρωτέας μεταμορφώνεται και ενσαρκώνει τον τυφλό ψίθυρο των νεκρών δίνοντας του διέξοδο, ανασκάπτοντας, εμβαθύνοντας, δικαιώνοντας, αίροντας κάθε ματαίωση…

Ο Βρυκόλακας, η Μαρμάγκα, η Αρκούδα, το ταβάνι του τελευταίου δωματίου…κείμενα ποιητικά που λειτουργούν αντιστικτικά με το υπόλοιπο έργο και ισορροπούν την ψυχρότητα των εγγράφων και τη σκληρότητα των επιστολών.
Και οι δύο τρόποι εξέλιξης του μυθιστορήματος είναι απαραίτητοι και αλληλοσυμπληρώνονται:

Και τα ‘εγγραφα απαραίτητα, φυσικά. Αφού οι μορφές και τα έργα των προγόνων που αποτελούν την προσωπική μυθολογία της συγγραφέως και που έχουν ήδη παρουσιαστεί στην ποιητική της συλλογή το Μαύρο Άλμπουμ, σαν να βρίσκουν την χάρτινη – πέραν της ποιητικής μνήμης θεμελίωση. Βρίσκουν μια τεκμηρίωση θα έλεγα…

Στο επίπεδο της ποίησης και των οραμάτων η κάθαρση είναι δεδομένη…

Κλείνοντας θα σας διαβάσω ένα απόσπασμα, όπου είναι η Ηρώ, η μητέρα της Πέτρας που μιλά. Το ταβάνι του τελευταίου δωμάτιου…Μου πήρε αρκετούς μήνες – δεν είχα ακόμα διαβάσει το βιβλίο – για να καταλάβω περί τίνος πρόκειται…ένας μονόλογος του τέλους…

Αυτό το ταβάνι είναι άσπρο και μαλακό. Ανάλαφρο, σαν συννεφάκι. Συχνά, χαμηλώνει πολύ. Απλώνω το χέρι μου (σκέφτομαι πως απλώνω το χέρι μου) να τ’ αγγίξω. Τα δάχτυλά μου συναντάνε μια ανεπαίσθητη αντίσταση (σκέφτομαι πως συναντάνε). Λίγο ακόμα και θα το διαπεράσουν. Δεν μπορώ όμως· ακόμα κι η σκέψη με αφήνει ξέπνοη. Είμαι πολύ, πολύ κουρασμένη. Αυτό το ταβάνι –

Είναι χάρτινο. Αφράτο ψιλό χαρτί πάνω-πάνω στο κουτί μου, προστατεύοντας κάποιο βαρύτιμο δώρο. Είναι η οργαντίνα απ’ τον παιδικό μου φιόγκο που ξετυλίγεται, ξετυλίγεται, μέχρι το τέλος του χρόνου. Είναι η κουνουπιέρα, πηχτή από εφιάλτες, στο κρεβάτι με τον ουρανό. Όχι. Είναι τα τούλια απ’ το νυφικό μου. (Το φόρεσα το νυφικό; Θα το φορέσω;) Αιωρείται στην κρεμάστρα του, αιωρείται όλο το δωμάτιο στο μυαλό μου.

Θεσσαλονίκη, 2 - 12 - 2011

Οι εικόνες από το διαδίκτυο είναι από:

http://vivi.pblogs.gr/files/f/355346-%CF%83%CE%AC%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B70002.jpg

http://users.otenet.gr/~markonst/prince3.jpg

http://image.shutterstock.com/display_pic_with_logo/555283/555283,1269791402,5/stock-photo-old-letters-of-the-russian-soldier-from-the-second-world-war-49729876.jpg

http://filmjourney.weblogger.com/wp-content/uploads/2010/02/norstein-overcoat.jpg

Οι οικογενειακές φωτογραφίες είναι από τη σελίδα της Παυλίνας Παμπούδη στο Facebook

Όπου η ιστορία παίζει παράξενα παιχνίδια και η πρώτη ηχογράφηση μπουζουκιού όπως και το πρώτο διήγημα με μπουζούκι συνδέονται με το όνομα του Παπαδιαμάντη…

2011-11-27T14:11:00.001+02:00

Μέσα στη δίνη και την αναταραχή της ιστορίας, σαν να τινάζεται η κουβέρτα που είναι κεντημένες οι αφηγήσεις και τα γεγονότα και στις πτυχές του χρόνου τρυπώνουν ονόματα, σχέσεις και περίεργες συνδέσεις, που χωρίς την ταραχή θα ήταν αδύνατο αλλιώς να συνυπάρξουν…
Πώς είναι δηλαδή δυνατόν να πλησιάσουν ο Βέρνερ Χάιζενμπεργκ, ο θεμελιωτής της αρχής της απροσδιοριστίας (αβεβαιότητας) και ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης…ούτε στα πιο τρελά μας όνειρα…Και όμως, και οι δύο θα μνημονεύονται μαζί, από τότε που μάθαμε, χάρη σε μια ανάρτηση της Θέσιας Παναγιώτου στο facebook ότι ο Αύγουστος Χάιζενμπεργκ, ο ελληνιστής - βυζαντινολόγος και πατέρας του Βέρνερ ήταν αυτός που ηχογράφησε με κυλίνδρους από κερί – ναι τις Πινακίδες από κερί του Έντισον – και σε δίσκους γραμμοφώνου τον ανεψιό του Αλέξανδρου, τον Αποστόλη, να τραγουδά ένα «παμπάλαιο Μπουρνοβαλιό» όπως λέει η Θέσια, το «Χήρα να αλλάξεις όνομα»
Οι έλληνες αυτοί είχαν μεταφερθεί μετά την κατάκτηση της Ανατολικής Μακεδονίας από τους Βουλγάρους…Ζούσαν υπό περιορισμό – κάπως πιο ελαφρά από αιχμάλωτοι – εξέδιδαν εφημερίδα και έπαιζαν τη μουσική τους.
Η τραγική ιστορία του Γκέρλιτς αποκαλύπτει και μια ευχάριστη στιγμή – κομμάτι σπάνιο αλλά πολύτιμο – ανάμεσα στις σχέσεις των δύο λαών, οι οποίοι με επικεφαλής τον Χάιζεμπεργκ ηχογραφούσαν, ηχογραφούσαν, ηχογραφούσαν…
Ηχογραφούσαν μανιάτικα μοιρολόγια, βυζαντινούς ψαλμούς, μια φλογέρα από την Άρτα, μια κρητική λύρα, αμανέδες…ό, τι έπαιζαν οι Έλληνες και τα έχουν φυλάξει στο Εθνογραφικό Μουσείο των Λαών…
Μεταξύ των αιχμαλώτων ήταν ο Βασίλης Ρώτας. Εκεί πρωτοεκδόθηκε η ποιητική συλλογή του «Το τραγούδι των σκοτωμένων – Κρυφός καημός». Ήταν τότε υπολοχαγός τότε στο Γκέρλιτς. Αργότερα ίδρυσε το θεάτρο του βουνού στα χρόνια της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα. Επίσης εκεί εκδόθηκαν τα «Γράμματα από την Γερμανία» του Λέοντα Κουκούλα, επίσης αξιωματικού. Ανάμεσα στους στρατιώτες ήταν και οι Βασίλης Αργυρόπουλος κωμικός ηθοποιός συνεργάτης της Κυβέλης, ο ζωγράφος Παύλος Ροδοκανάκης και άλλοι.

Ο δίσκος ΡΚ1004 του Μουσείου, είναι με τη φωνή του Απόστολου Παπαδιαμάντη, του ανεψιού του κυρ Αλέξανδρου.
Ο Απόστολος (Αποστόλης) Παπαδιαμάντης πρέπει να είναι γιος του αδελφού του, του Γεωργίου...εκείνου που πέθανε νέος και υπηρετούσε κοινοτικός υπάλληλος στον Βόλο...

Τα ονόματα των παιδιών του Γεωργίου (με την Κατίγκω) ήταν οι Διαμαντής, Α π ο σ τ ό λ η ς , Αγγελική, Χαρίκλεια και Σταυρούλα. Ανίψια είχει ο Παπαδιαμάντης και από την αδε λφή του την Ουρανία, που είχαν πάει στην Αμερική αλλά προφανώς είχαν πάρει το επίθετο του πατέρα τους...

Η ιστορία των ελλήνων του Γκέρλιτς, πώς έφτασαν εκεί και οι συνθήκες της κράτησής τους εδώ:
http://matiesmagazine.blogspot.com/2009/02/blog-post_9668.html

Ο σύνδεσμος που έχει αναρτήσει η Θέσια, με τη φωνή του Απόστολου Παπαδιαμάντη, και φωτογραφίες με την εφημερίδα τους και σκηνές από τη ζωή τους εδώ:

Το θαύμα του Γκέρλιτς, μια συνέντευξη του Κ. Τουμπέκη ( που γύρισε το ομώνυμο 45 – λεπτο ντοκιμαντέρ για τους Έλληνες του Γκέρλιτς) στο Νίκο Βατόπουλο στην Καθημερινή εδώ: http://blogthea.gr/ιστορία/87775-«το-θαύμα-του-γκέρλιτς»-του-κ-τουμπέκη- αναφέρεται-στους-ελληνες-αιχμαλώτους-του-1916-a.html

Το μπουζούκι αναφέρεται στο έργο του Παπαδιαμάντη…Με ιδιαίτερο μεράκι, στο Στρίγγλα μάνα διαβάζουμε την ιστορία του Ζάχου, που μισότρελλος από ματαιωμένο έρωτα, βρίσκει καταφύγιο στο μπουζουκάκι του…( ευχαριστώ θερμά τον Κώστα Φέρρη που μου το υπέδειξε)
Η Στρίγγλα – μάνα εδώ:
http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/alexandros_papadiamantis/striggla_mana.htm

— με Thesia Panayiotou

Ο άγνωστος στρατιώτης Κωνσταντίνος Μαργαριτούλης με την κιθάρα του
διαβάστε εδώ:

http://www.paradoxon-klangorchester.de/paramithi/arthra/kato-o-polemos.html

Η διαρκής ροή των ενημερώσεων ως υπόμνηση ματαιότητας - facebook

2011-11-25T23:26:00.001+02:00

Όχι δεν θέλω να εξαφανίσω το ποτάμι του λευκού θορύβου που κυλά σαν μια κορδέλα στο πλάι της οθονοσελίδας μου…
Με αποσπά όταν διαβάζω, όταν γράφω, όταν σχολιάζω, όταν αναρτώ, με τις επαναλαναμβανόμενες ανακοινώσεις του: ο τάδε και η δείνα είναι πλέον φίλοι, ή ο Χ σχολίασε τη δημοσίευση του Α στον τοίχο του Β…Μόλις τώρα λέει ότι ο τάδε shared his own φωτογραφία…
Ο ένας αγγίζει τον άλλο στα σκοτεινά, αφού δεν βλέπουμε τι βλέπει, κάτι του δείχνει, κάτι μοιράζεται και όλα χάνονται στον ωκεανό.

Μικρές ασήμαντες δίνες, φουσκάλες που σκάνε στον αφρό…

Να μείνει εκεί, ενοχλητικό, υπόκωφο, υπόμνηση ματαιότητας….

Φωτό ο ωκεανός του Σολάρις
από http://www.manutau.ch/cinemanu/wp-content/uploads/2009/12/Solarissea.jpg

H ανάρτηση αυτή έγινε σήμερα το μεσημέρι στο facebook όπου και έγιναν τα κάτωθι σχόλια από τους διαδικτυακούς μου φίλους:

Μαρία Μουσαφίρη: Συμμερίζομαι αυτό που νιώθεις! Τι ειρωνεία η εκτόξευση του ναρκισσιστικού εγωισμού μέσω του ΦΒ να καταλήγει σε άκρα αποπροσωποποίηση! Ωραία η φωτό, εύγλωττη!

Τόνια Γαλάτη: Έτσι να κυλά η ζωή μας; Γεμάτη από ασήμαντες πληροφορίες κλειδαρότρυπας;

Μάνος Καπερώνης: αφηνόμαστε μέσα στην αδράνεια και στην νευρική παθητικότητα των πλήκτρων- είναι και οι ίδιες οι στιγμές που πνίγονται μέσα στο νερό που χύνουμε από τα σπασμένα κανάλια και τις σκουριασμένες υδρορροές που στέκουν εκεί να μας θυμίζουν κάποια άφαντα απογεύματα στους δρόμους και στα σπίτια

Χρύσα Φραγκιαδάκη: "και όλα χάνονται στον ωκεανό"!!! Καταπληκτική η παρομοίωση με τον Σολάρις και η ονειρική αίσθηση που μεταφέρεις (συνέχεια και "εξειδίκευση" της αίσθησής σου από τα ασύρματα δίκτυα στους νυχτερινούς σου περιπάτους). Διοκετεύεις μια σαγηνευτική πνοή μεταφυσικής ,στη διαδικτυακή (μόνο;) καθημερινότητά μας _ξαφνικά η οθόνη-φυλακή γίνεται κρυστάλλινη σφαίρα (έστω, γυάλινο παραλληλεπίπεδο :):) και μας ξαναθυμίζεις ότι έτσι κι αλλιώς, σε κάθε περίσταση και εκδήλωση της ύπαρξής μας, είμαστε φτιαγμένοι από το υλικό των ονείρων!
(ξέρω, έχω "ξεφύγει" _αλλά με καλή αιτία!) ♥

Buonaventura Duruti: ....καπως ετσι, σαν τις αγομενες και φερομενες φουσκαλες στο ποταμι, κινουμαστε πολλες φορες μεσα στο "γιγνεσθαι της κοινωνιας" ,ωσπου να "συνθλιβουμε" αλληλοσυγκρουομενοι χωρις ν αφησουμε (οι πολλοι) ιχνος περασματος μας-σαν τις "Γατες του Αη-Νικολα"....
.....και δεν ειναι μονο το πληκτρολογιο...

Theroad Has Noend: υπαρχει μια ''λυση''......δεν μπορεις να εξαφανίσεις το ποταμι, αλλα μπορεις να τραβηξεις την κουρτινα......(Ctrl και +)

Πόλυ Χατζημανωλάκη: Ευχαριστώ θερμά για τις επισκέψεις και για τα εξαιρετικά σχόλια...Η διαδικτυακή καθημερινότητα έχει τη μεταφυσική της, συμφωνώ με τη Χρύσα, και οι διαφορετικές όψεις της αναδεικνύονται στο σχολιασμό με τρόπο τόσο βιωματικό αλλά και επαρκή...Με την άδειά σας, αργότερα, σκέπτομαι να τα αναρτήσω όλα στις Πινακίδες από κερί, σε ένα σώμα...

Νίκος Σφαρνάς: Για τα δυναμικά φαινόμενα του fb, πολλοί στοχάζονται αυτόν τον καιρό. Πιστεύω θα βρεθεί ένας ή περισσότεροι που θα κάνει μια σύνθεση περιεκτική και με δυνατότητα προβλέψεων.
Ενθυμούμενος τις κουβέντες του δασκάλου ΙP, νομίζω ότι ότι σε συνθήκες μακριά απο την ισορροπία που βρισκόμαστε θα δούμε από τις τυχαίες διακυμάνσεις(τις φυσαλίδες σας) να γεννιούνται μορφές διασκορπισμού(dissipative structures) και νέες διακλαδώσεις.
Καλό απόγευμα.

Ισιδώρα Καστριώτη: Βλέπουμε ό,τι θέλουμε να δούμε. Στον θίασο των εντυπώσεων του χώρου αυτού, ας αποσπά την προσοχή μας μόνον η ουσία, μόνον ό,τι αξίζει να βλέπει κανείς. (παρ’όλες τις διαμαρτυρίες των περισσοτέρων, η πλειοψηφία εδώ βρίσκεται με την αυταρέσκεια παντιέρα. Αν δεν επικροτείς και δεν εκθειάζεις -λες κι όλη την ώρα θα είσαι εδώ στην πλατεία του θεάτρου- σε ξεφορτώνονται ως άχρηστο είδος)
Όσο για μένα, χαίρω όταν από αυτό το τρενάκι δίπλα βλέπω ότι οι αξιόλογοι άνθρωποι διαθέτουν κι ανάλογες επιλογές/αρέσκειες. Και όχι, ό,τι κάτσει κι ό,τι δουν. Και όχι όλα όσα βλέπουν, με τον φόβο μην τυχόν και δεν προλάβουν να ικανοποιήσουν τους πάντες (εξ όνυχος τον λέοντα ή εν προκειμένω από τα μικρά και φαινομενικά ασήμαντα, μπορούμε να έχουμε καλύτερη γνώση για την ποιότητα του χαρακτήρα κάποιου, όταν μάλιστα του επικολλάται (επιβάλλεται!) τόσο βιαστικά -κι απερίσκεπτα- η φοβερή η ετικέτα "φίλος"!!!)
Αρέσκεια λοιπόν στην ανάρτηση και στο πόρισμά της, ναι, θέλω κι εγώ να παραμείνει το μικρό ποταμάκι με τα προσωπάκια- φουσκαλίτσες που κυλάει κυλάει κυλάει ως να χαθεί στο πουθενά της μνήμης. Κι εξατμιστεί.

Μίτζι Καρρά: Εδώ δε λειτουργούμε ως κριτικοί πάντα. Πολλές φορές ένα κλικ σημαίνει σε προσέχω, δεν σε ξεχνω κι ας μην είναι του γούστου μας το... άσμα, σαν ένας γρήγορος χαιρετισμός. Αλλες φορές τιμουμε το δημιουργημα, άλλες φορές το πρόσωπο που το αναρτεί για τους δικούς μας λόγους. Αρκεί να μην είναι τίποτα από αυτά υποκριτικό για οποιονδηποτε λόγο. Πραγματικά είναι ενοχλητικό αυτό που γίνεται γιατί περα από τη μπαρα δεξιά σήμερα βλέπω σε "γκρο-πλαν" όλα τα λάικ στην αρχική. Ενα σωρό άχρηστες πληροφορίες ενώ το μόνο που θέλω να δω είναι τι αναρτούν οι φίλοι μου... Ενα μεγάλο dislike!

Χορολόγιον- Σχολή Χορού Μαρία Σταματάκη: • «Η διαρκής ροή των ενημερώσεων ως υπόμνηση ματαιότητας….» /// Μόλις τώρα ο τάδε share.../// Μόλις τώρα κάηκε το φαγητό…/// μόλις τώρα ένοιωσα μια ψύχρα… (το καλοριφέρ σβηστό)… μόλις τώρα συνειδητοποιώ 4:27, ένα κρύο αεράκι εισβάλλει από τις χαραμάδες…. Στο επόμενο share η ζωή θα έχει απομείνει μια ψίχα λιγότερη/// στο επόμενο share θα έχουν ανάψει τα απέναντι φώτα/// στο επόμενο share βραδιάζει… η πόλη νυχτώνει… …. «Η διαρκής ροή των ενημερώσεων ως υπόμνηση ματαιότητας….» στο επόμενο share η ζωή ως οφθαλμαπάτη…///

Μικρός Ναυτίλος: ο τρόπος που βλέπεις... και αποδίδεις με το λόγο αυτό που βλέπεις είναι... τι να πω... !!!!!!!!!!!!!!!!!

Franz Holzer: Πόλυ... στρέφεις το βλέμμα μας μέσω της εικόνας και του σχολίου σου πάλι προς εμάς... στους αφρούς

Lili Fragaki Λοιπόν, εμένα καθόλου δεν με ενοχλεί.. σχεδόν δεν υπάρχει.. κι οταν καποιες στιγμές μου ''κλέβει'' την ματιά, ειναι απο αφηρημάδα.. γιατι τόση φασαρία.. ;

Xristina Skurti οι αφροί ως άφρονες

Ritsa Masoura Εγω είμαι πολύ θυμωμένη με αυτό και δεν ξέρω πώς να το αντιμετωπίσω.

Χλόη Κουτσουμπέλη Οι τέσσερις τελευταίοι στίχοι συνοψίζουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο που έχω διαβάσει ή ακούσει ποτέ όλη αυτή την επικοινωνία του fb...Και είναι βέβαια φοβερά συγκινητικοί γιατί όλοι μπορούμε να ταυτιστούμε με αυτό που δηλώνουν...Ένα ποίημα, αυτόνομο και εξαιρετικό

..που μήπως αναρωτιέμαι συνοψίζει και όλη την ζωή μας;...

Lili Fragaki ‎...υπόμνηση ματαιότητας...

Marianna Katsou Διαδυκτιακή υπηκοότητα..Μια ατελής υπηκοότητα εαυτού..

Σχόλια στο facebook:

Η γειτονιά μου όταν περπατώ εκεί τη νύχτα

2011-11-20T14:28:00.002+02:00

Η γειτονιά μου όταν περπατώ εκεί τη νύχτα δεν είναι αυτή που θα περίμενα όταν περνώ από τους ίδιους δρόμους το πρωί…Και δεν εννοώ το σκοτάδι και την ανησυχία του, τα σκυλιά που με χαιρετούν όταν περνώ από τις ίδιες γωνιές, τα φώτα κάποιων που ξαγρυπνούν πίσω από τις κλειστά παραθυρόφυλλα στις πολυκατοικίες, τη μυρωδιά των λουλουδιών – καλά αυτή νιώθεται μόνο αν βγεις νωρίς κατά τις εννιά, αργότερα έχει παγώσει στον αέρα – ούτε τις γάτες χωρίς χαμόγελο που κάθονται αραχτές πάνω στους σκουπιδοντενεκέδες…
Μιλώ για μιαν άλλη όψη, αθέατη που ξαφνικά φωτίζεται σαν να ρίχνεις καπνό σε μια δέσμη λέηζερ, όπως θαρρώ κάνουν οι μυθικοί διαρρήκτες στις ταινίες όταν βάζουν στο μάτι εκείνο το πολύτιμο αυτοκρατορικό διαμάντι που εκτίθεται σε κάποιο σπουδαίο Μουσείο. Μια όψη που πάντα είναι εκεί, αλλά όταν τα άλλα δεν φαίνονται μπορείς να την καταλάβεις και σχεδόν να τη δεις. Πατάς το πλήκτρο αναζήτησης για “διαθέσιμα WLAN” στο κινητό και είναι σαν να φωτίζονται ξαφνικά γραμμές και σχήματα από μια άλλη ύλη και διασταυρώνονται πάνω από το κεφάλι σου. Σαν τα βήματά σου από τη μια άκρη του δρόμου στην άλλη να μην είναι ο μόνος τρόπος που συνδέονται αυτά τα σημεία, αφού και άλλες διαδρομές διαπερνούν τον αέρα, σαν ένα κομμάτι από ένα ακόμα μεγαλύτερο αόρατο δίχτυ που υφαίνεται από μαγικά νήματα στα χρώματα των ραδιοσυχνοτήτων, διασπείροντας το φάσμα τους ή ακολουθώντας τα παράξενα πρωτόκολλα της απευθείας ακολουθίας τους…
Εκείνη την ώρα, ο χρόνος διαμερίζεται σε θυρίδες, η επικοινωνία επιτελείται με τρανταχτές μεταφορές από αφέντες και δούλους, σύγχρονες - ασύγχρονες συνδέσεις και προπαντός με πιστότητα…Η πίστη που ποτέ δεν επαληθεύεται…Wi fi…
Ασύρματη πιστότητα, χωρίς τα σύρματα πού θα καθίσουν τα πουλιά, εκείνα που εξακολουθούν χωρίς να ακούγονται να χαράζουν αόρατες διαδρομές στον αέρα…
Κλεισμένοι σε μικρούς φωτεινούς θαλάμους όπως στο καμπούνι του πλοίου, οι κάτοικοι της περιοχής έχουν ήδη περάσει σ’ αυτή τη διάσταση και ταξιδεύουν καβάλα στα φέροντα κύματα των ραδιοσυχνοτήτων…
Τους βλέπω να εκπέμπουν με τα παράξενα ονόματά τους, που τα διαβάζω όπως περπατώ να εναλλάσσονται στη μικρή φωτεινή οθόνη του κινητού μου: SpeedTouch 5B, Devil, Thomson 802, OnTelecoms, Matrix, Angelos, Connex, Katerina, mintoanoixis, Forthnet, Ekdikitis

Φωτό από

http://cdn.gajitz.com/wp-content/uploads/2011/03/immaterials-2.jpg

Λι του Νίκου Καββαδία, ο θηλυκός μικρός πρίγκιπας. Ο κόσμος του Νίκου Καββαδία επί σκηνής στην θεατρική παράσταση «Θάλασσα π’ αρμενίζουνε έρωτες στα νερά σου»

2011-11-13T02:39:00.000+02:00

Και ποιος δεν έχει διαβάσει και ξαναδιαβάσει με συγκίνηση την ιστορία του Μικρού Πρίγκηπα, του μυστηριώδους εκείνου πλάσματος που συνάντησε ο συγγραφέας – πιλότος, ο Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ, όταν έπεσε λέει το αεροπλάνο του στη Σαχάρα…

Και εμφανίστηκε μπροστά του το χαριτωμένο και απόκοσμο εκείνο αγόρι, που τον ξεβόλεψε με τις ερωτήσεις του, που έβλεπε ελέφαντες μέσα σε βόες εκεί που οι άλλοι έβλεπαν καπέλλα, και που του ζητούσε να του ζωγραφίσει πρόβατα, και που είχε μια τριανταφυλλιά στον πλανήτη του που του έκανε σκηνές ζηλοτυπίας…

Νομίζω πως το αφήγημα του Νίκου Καββαδία Λι, του ποιητή – Μαρκόνι που ταξίδευε στις θάλασσες του Νότου, και που από τα είκοσί του χρόνια είχε δώσει στον εαυτό του το όνομα του καταραμένου Μαραμπού, περιγράφει επαξίως τη δική του συνάντηση με το δικό του, θηλυκό μικρό πρίγκιπα, τη δεκάχρονη Λι…

Υπάρχουν ανεξερεύνητες περιοχές της ανθρώπινης ψυχής και εκεί φτάνουν κάποιοι πιλότοι ταξιδευτές που ξέρουν να βρίσκουν το δρόμο, όταν μένουν μόνοι με τον εαυτό τους τις ατέλειωτες ώρες της νυχτερινής πτήσης ή τις ατέλειωτες ώρες της Βάρδιας…Τότε τους χαρίζεται το να μπορούν να συναντήσουν αυτά τα νεραϊδένια πλάσματα του Αλλού που κατοικούν εκεί, που τους μιλούν σιβυλλικά, με ένα αινιγματικό τρόπο γεμάτο σοφία και τους κάνουν να συναντήσουν το παιδί μέσα τους…

Η Σαχάρα του Καββαδία είναι η θάλασσα ανάμεσα Καουλούν και Χονγκ Κονγκ, όπου «φουντάρανε» για να πουλήσουν το πλοίο τους, και όπου ανεβαίνει η μικρή δεκάχρονη Λι, ο θηλυκός μικρός πρίγκιπας με το μικρό αδελφό της στην πλάτη και θα περάσει μια βδομάδα μαζί με τον ποιητή – ναυτικό, κάνοντας διάφορες δουλειές για ένα κομμάτι ψωμί…

Ο «πλανήτης» της Λι είναι τα πλωτά σπίτια, τα Σαμπάν, που οι κάτοικοί τους ζουν μονίμως στη θάλασσα και δεν έχουν βγει ποτέ στη στεριά…Μια απίστευτη ανθρωπολογία των απόβλητων κατοίκων της θάλασσας ξεδιπλώνεται, όπως και στην περίπτωση του μυθικού πλανήτη με τους αστρονόμους, τους τραπεζίτες και τα μπαομπάμπ, με το δάσκαλο και τον παραμυθά αυτή τη φορά να επισκέπτονται μια φορά την εβδομάδα το Σαμπάν και τον παππού να ανάβει όπιο μια φορά το μήνα για να τραβούν και τα παιδιά…

Και πόσα άλλα, δεν λέγονται για τις ανθρώπινες σχέσεις, για την αγάπη για το διάβασμα…με μικρούς αφορισμούς δια στόματος Λι…Και ο ποιητής περιπλανιέται στην πόλη, ξεναγεί και ξεναγείται κάπου όπου η Λι δεν είχε πατήσει ποτέ πριν το πόδι της…

Η ιστορία της Λι ήλθε στο προσκήνιο μετά που είδα την παράσταση «Θάλασσα π’ αρμενίζουνε έρωτες στα νερά σου» της Μαίης Σεβαστοπούλου και της Ομάδας Θεώρηση, στο Cabaret στο Cabaret Voltaire

Μια παράσταση όπου ανεβαίνουν στην σκηνή μαγικές εικόνες, σκηνές, ιστορίες αφηγήσεις, αναμνήσεις, φανταστικές ή φρικιαστικές από τη ζωή και την προσωπική μυθολογία του Νίκου Καββαδία. Ανάμεσά τους η Λι…

Μια γυναίκα σ’ ένα λιμάνι μακριά από την Ελλάδα. Ο έρωτάς της για ένα ναυτικό που τη μυεί στη θαλασσινή λογοτεχνία…τα λόγια του και οι επιστολές του είναι η αφορμή για να κοινωνήσουμε ως θεατές, τους έρωτες στα λιμάνια, τις ενοχές, τη ζωή ως κατάρα, να συναντήσουμε τη μοιραία Marie Laure, και να κλέψει την καρδιά μας η αινιγματική Λι, ο θηλυκός μικρός πρίγκιπας…λυρικοί σχολιασμοί, ονειροπολήσεις, φαντασιώσεις, ποιήματα τραγούδια σε μια μοναδική σύνθεση με την υπογραφή της Μαίης Σεβαστοπούλου.

Κείμενα και η σκηνοθεσία είναι της Μαίης Σεβαστοπούλου, η εξαιρετική μουσική είναι συνθέσεις της Σωτηρίας Κολόζου, και ερμηνεύουν μεταφέροντας την καταραμένη αλλά απίστευτα γοητευτική ατμόσφαιρα σύμπαντος του Νίκου Καββαδία οι Σωτηρία Κολόζου, Κώστας Παίδαρος, Δημήτρης Σαμαρτζής, Μαίη Σεβαστοπούλου και η Αλεξάνδρα Χασάνι

Το Cabaret Voltaire είναι στην οδό Μαραθώνος 30 στο Μεταξουργείο και οι παραστάσεις είναι κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 8:30

http://www.cabaretvoltaire.gr/calendar/icalrepeat.detail/2011/11/21/438/-/ZmU4NDllMjBlMjRmNmIzYjQ1ZTc2ZjE3NWNjM2NhMmM=.html

Η εικόνα της Ελλάδας στην Ευρώπη ή ευχαριστούμε και πάλι κύριε Οδυσσέα…: αντιγράφοντας το ΠΑΝΩ ΣΕ ΜΙΑ ΦΡΑΣΗ ΤΟΥ LAWRENCE DURREL

2011-11-01T22:07:00.000+02:00

Δεν μπορείς να λες ότι το κυανό είναι ανώτερο από το λευκό με τον ίδιο τρόπο που λες ότι ο χρυσός είναι ανώτερος από τον κασσίτερο. Και όμως ο Lawrence Durrell, παλαιός φίλος και συγγραφέας που πολύ εκτιμώ, σε μια κριτική του για τις Μέρες του 1941 – 1951 του Σεφέρη, διαπράττει αυτό περίπου το σφάλμα.

Γράφει: «Το βραβείο Νόμπελ ήταν το καταλληλότερο για να τιμηθεί το έργο του Σεφέρη, γιατί μαζί του η Ελληνική λογοτεχνία πέρασε το μεγάλο φράγμα και μπήκε στην Ευρώπη, όπου αποτύπωσε το στέρεο δικαίωμά της και έγινε μέρος της ευρωπαϊκής συνειδήσεως. Αυτό δεν είναι αποδοκιμασία των μεγάλων ελλήνων ποιητών των τελευταίων πενήντα χρόνων, κάθε άλλο. Αλλά η ευαισθησία αυτών των ποιητών παραμένει ελληνική και με τη βαλκανική έννοια, και το έργο τους [υπογραμμίζω εγώ], αν και είναι λαμπρό, είναι ελλαδικό στο πνεύμα. Οι ποιητές αυτοί δεν ήταν, όπως ο Σεφέρης, ουσιαστικά κοσμοπολίτικες ψυχές (ο Καβάφης αποτελεί εξαίρεση), και αναρωτιέται κανείς κατά πόσον οι Σμυρνέικοι δεσμοί του Σεφέρη δεν του έδωσαν την ίδια οπτική γωνία που έδωσε η Αλεξάνδρεια στον Καβάφη».

Μια φράση σαν κι αυτή είναι χαρακτηριστική της ανετοιμότητας των Ευρωπαίων να καθορίσουν ποια είναι η κοινότητά τους και ποια ενιαία συνείδηση τους διέπει. Εάν η ελληνική ποίηση μπορεί να έχει ενδιαφέρον για τους Ευρωπαίους, είναι στο μέτρο που ίσα ίσα δείχνει πόσο διαφέρει από αυτούς∙ είναι η μοναδικότητά της, το δακτυλικό της αποτύπωμα, που προσφέρει την ευκαιρία στους διανοητές της Δύσης να κρίνουν και, ως ένα βαθμό, να καθορίσουν με διαφορετικό τρόπο το ειδικό βάρος του δικού τους πολιτισμού∙ ενός πολιτισμού όπου όλοι συνεισφέρουν όχι ανάλογα με την έκταση της πολιτικής τους ισχύος, αλλά ανάλογα με τον πλούτο του υλικού που ευρέθηκε να κρατούν στα χέρια τους.
Εξακολουθείτε αγαπητέ Λάρρυ, να ΄χετε κατά νου την εικόνα αυτή για την Ελλάδα που διδαχτήκατε στα πανεπιστήμιά σας∙ γι’ αυτό κι εννοείτε πάντα να μας πλησιάζετε μέσα από τους θρήνους της Αντιγόνης και τα τελευταία λόγια του Σωκράτη. Όχι ότι αυτά δεν υπάρχουν και σήμερα ∙ υπάρχουν. Μόνο που θα πρέπει να τα αναζητήσετε σε άλλη κλίμακα και σε διαφορετικό πνευματικό υψόμετρο. Επειδή ο λαός αυτός, που ομιλεί την ίδια γλώσσα και ζει στην ίδια φύση, επέτυχε κατά τη μακρινή διαδρομή του και κάτω από δυσμενείς για αυτόν συνθήκες, να διαμορφώσει τα ι σ ό π ο σ ά τους μέσα στη ζωντανή πραγματικότητα. Και όχι μόνον, αλλά να τα οδηγήσει στην πρωτογενή, φυσική τους αλήθεια. Είναι η μεταστοιχείωση αυτή που σας διαφεύγει. Αυτά τα ισόποσα που αδυνατείτε να εκτιμήσετε, ίσως γιατί σας λείπουν τα κατάλληλα αισθητήρια.

Είναι αυτά που εφιλοδόξησαν και επέτυχαν να εκφράσουν οι μεγάλοι μας ποιητές και συγγραφείς, ο Σολωμός, ο Κάλβος, ο Παπαδιαμάντης, ο Σικελιανός, χωρίς ούτε ένα γραμμάριο βαλκανικού τύπου να παρεισφρέει στα γραπτά τους, όπως ο πρώτος τυχών χημικός της ψυχής θα μπορούσε να σας το διαβεβαιώσει.

Και να μην παραλείψουμε να προσθέσουμε, κοντά σε αυτά τα ένδοξα τέκνα, τον «κοσμοπολίτη» σας Γιώργο Σεφέρη, που η πιο μεγάλη του αρετή, ακριβώς, ήταν ότι δε φράγκεψε, αλλ’ αφέθηκε κατά την ομολογία του, να σιγοκαίγεται από τον καημό της Ρωμιοσύνης.

Δεχτείτε να κατεβείτε αυτήν την ταπεινή κλίμακα, που είναι η αλφαβήτα του νέου ελληνισμού∙ να μυηθείτε στα πρώτα του και απλά στοιχεία: στο μυριστικό χορτάρι, στην άρμη του κυμάτου, στην πυράδα του ασβέστη. Και θα βρεθείτε ψηλά, ψηλότερα ίσως από ότι χρειάζεται για ν’ αντιληφθείτε ότι πιο ψηλά στονηδύοσμο της Σαμοθράκης βρίσκεται ο Ηράκλειτος, και πιο κοντά στης Σέριφος τοφυκίον ο Όμηρος. Τότε θα συνεννοηθούμε καλύτερα.

Του Οδυσσέα Ελύτη, από τα ΜΙΚΡΑ ΕΨΙΛΟΝ

Τα κολλάζ του Οδ. Ελύτη από:
http://tera-amou.pblogs.gr/files/f/184285-1bi59bln4.jpg
http://1.bp.blogspot.com/_L_n3vJLPuZQ/TNhDl4wP8PI/AAAAAAAAHFs/mbDYd9nYZBU/s1600/kolaz+elyth+sth+thalassospilia.jpg
http://3.bp.blogspot.com/_L_n3vJLPuZQ/TGUQwC97d8I/AAAAAAAAFx4/xXnH0a5GhoY/s400/PANAGIA+ELYTH.jpg

Η ξανακερδισμένη τιμή της Κατερίνας Μπλουμ

2011-10-31T02:30:00.001+02:00

Το μυθιστόρημα του Χάιρνιχ Μπελ και η ομότιτλη ταινία, «η χαμένη τιμή της Κατερίνας Μπλουμ» έχουν για θέμα το πώς οι δημοσιογράφοι και η αστυνομία καταστρέφουν, κυριολεκτικά, τη ζωή μιας αθώας καμαριέρας επειδή ο άνδρας με τον οποίο έχει ερωτική σχέση καταζητείται από την αστυνομία για ληστεία τραπέζης (εκ των υστέρων αποδεικνύεται ότι ήταν αθώος για αυτό)

Μια εφιαλτική σειρά ανακρίσεων, ερευνών, στους φίλους, στην οικογένεια, στην εργασία της άτυχης γυναίκας (παρεμπιπτόντως η μητέρα της πεθαίνει μετά την επίσκεψη του ανακριτή) οδηγούν στο να σκιαγραφηθεί σκοπίμως ένα πορτρέτο μιας αδίστακτης συνεργού εγκληματία, που είναι μάλιστα και τυφλωμένη από κομμουνιστικές ιδέες…Όλα αυτά καταλήγουν στο το να οδηγηθεί η κοπέλα, απελπισμένη, στη βία και στη δολοφονία του διώκτη της…

Επισυνάπτω ένα λινκ για όσους φίλους θα ήθελαν να κατεβάσουν δωρεάν για να διαβάσουν το βιβλίο…

http://www.mediafire.com/?gtljotmkvlm

Ανέφερα αυτή την ιστορία και γιατί πρώτος μνημόνευσε το θέμα της «χαμένης τιμής» ο δημοσιογράφος κ. Βαξεβάνης με το άρθρο του «Η χαμένη τιμή του χλιδόφτωχου» όπου επιχειρείται η αναζήτηση θετικών πλευρών στην κρίση, με την ανάδειξη θετικών πάλαι ποτέ χαρακτηριστικών του «μέσου» Έλληνα. Με τον τρόπο αυτό εμμέσως πλην σαφώς ενοχοποιείται η σημερινή περσόνα του, ως να αυτός να είναι ο κύριος υπεύθυνος για τη τωρινή ζοφερή κατάσταση, εφόσον ζούσε εν χλιδή…

Ανεξαρτήτως από τις προθέσεις του αρθρογράφου, ακόμα και να θέλει να υπερασπιστεί δηλαδή τον «χλιδόφτωχο», στην πράξη τον ενοχοποιεί.

Εκτός όμως από το κείμενο αυτό, είμαστε μάρτυρες μιας έντονης δραστηριότητας συγγραφής άρθρων επί άρθρων, κειμένων και σχολίων με μοναδικό σκοπό την αποκάλυψη και νέων ή παραδοσιακών ελαττωμάτων και κουσουριών του Έλληνα, που δεν μπορεί θα έχει ένα σκελετό στη ντουλάπα του και, δεν γίνεται είναι τεμπέλης, απατεώνας, φοροφυγάς, ελεεινός, θέλειναδιορισειτηνκορητου, φαλλοκράτης, εγωιστής, ότι μπορείτε να φανταστείτε.

Που εννοείται ότι πολλά από αυτά τα …προσόντα – δεν αμφιβάλλω ότι τα έχει. ‘Ομως η σκιαγράφηση και η καταγγελία αυτής της περσόνας, και από γενέσεώς του ελληνικού κράτους και απόδοση εκεί όλων των ευθυνών για το έλειμμα και το χρέος, είναι τουλάχιστον ανεπαρκείς. Με επιμονή αποδομείται η πίστη στον εαυτό του ενός λαού, αναλύονται, εκλαϊκεύονται και ενισχύονται από εμάς τους ίδιους, στερεότυπα και γενικεύσεις που δημιουργούν την υποψία ότι εξυπηρετούν δόλιους σκοπούς,. Ετσι η διατύπωση «μαζί τα φάγαμε» δεν αποτελεί ένα κατ’ εξαίρεσιν ολίσθημα. Και αναρωτιέται κανείς, τι εξυπηρετεί αυτό αυτές τις δύσκολες ώρες…

Το ψάρι μυρίζει από το κεφάλι, γράφει ο ποιητής Γιάννης Σκληβανιώτης, αποκαλύπτοντας σε ένα κείμενο του ποιο είναι το διακύβευμα και το πώς τελικά όλες αυτές οι κατηγορίες δεν α π ο κ α λ ύ π τ ο υ ν αλλά σ υ γ κ α λ ύ π τ ο υ ν τους πραγματικούς ενόχους.

Η επίθεση στην τιμή, στην αξιοπρέπεια, στην αυτοεκτίμηση του ελληνικού λαού, εκτός από την επίθεση στα εισοδήματά του, την εθνική κυριαρχία της χώρας του μοιάζει να υπακούει σε μια κοινή ενορχήστρωση…Αν η Κατερίνα Μπλουμ είχε καταλάβει τι επεδίωκαν οι διώκτες της, ίσως αντιδρούσε διαφορετικά…

’Ισως δηλαδή αυτή η επίγνωση, μαζί με τις άλλες εκδηλώσεις αξιοπρέπειας του ελληνικού λαού, δεν τον βγάζει από την κρίση, αλλά τον σώζει με μια έννοια: Του ξαναδίνει πίσω τη χαμένη του τιμή…

Το κείμενο του Γιάννη Σκληβανιώτη εδώ:

https://www.facebook.com/notes/%CE%B3%CE%B9%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B7%CF%82-%CF%83%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CE%B2%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%B7%CF%82/%CF%83%CF%87%CF%8C%CE%BB%CE%B9%CE%BF-%CE%B5%CF%80%CE%AF-%CF%83%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%AF%CF%89%CE%BD-%CF%83%CE%B5-%CE%BC%CE%B9%CE%B1-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%81%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B7/290655214291754

Εικόνες από:

http://www.moviegoods.com/Assets/product_images/1020/537407.1020.A.jpg

http://2.bp.blogspot.com/-23F5WC-UIfo/TVaTepjHm8I/AAAAAAAAIew/NNi6cD5UOsg/s1600/kolaz%2Belyti%2Baggelos%2Bpouli145.jpg

Από την άνοια στην οξύνοια η ποίηση εκείνο που (πάντοτε) προέχει: σκέψεις μετά την ανάγνωση δυο κειμένων του Κώστα Μαυρουδή

2011-10-31T02:25:00.001+02:00

Ο Καρλ Γιουνγκ σε μια επιστολή του στον Τζέημς Τζόυς, όταν εκείνος είχε στείλει για να διαβάσει τον Οδυσσέα του, του έγραψε, ότι μετά από πολλές αποτυχημένες προσπάθειες που κατέβαλε για να τον διαβάσει, τελικά τα κατάφερε αφού μπόρεσε να προσεγγίσει το κείμενο επινοώντας αυτό που ονόμασε “visceral reading”. Μια ανάγνωση δηλαδή που δεν έγινε με το νου, αλλά κατεβάζοντας το κατώφλι της συνείδησης, ώστε το κείμενο να τον προσεγγίζει στα σπλάχνα του…

Αναφέρω αυτή την εικόνα από την τέχνη της ανάγνωσης – εκεί που για να προσεγγιστεί ένα σπουδαίο έργο ο επαρκής αναγνώστης επινοεί και ομολογεί ένα «τέχνασμα», για να την μεταφέρω στην τέχνη της γραφής και μάλιστα της ποίησης. Εκεί δηλαδή που ο ποιητής, επιλέγει να κατεβάσει το κατώφλι των εσωτερικών νοητικών του αντιστάσεων και να εκτεθεί, επιλέγοντας το περιβάλλον την φιλόξενης (αν και ματαιωτικής) άνοιας του συνομιλητή του, του γονιού του εν προκειμένω. Αυτό θα του επιτρέψει να ανατρέξει και να αναδομήσει δημιουργικά με τους συνειρμούς του και να επανέλθει στις κοινές τους αναμνήσεις, χωρίς να συναντήσει τις αντιστάσεις και τις απαγορεύσεις του πατρικού υπερεγώ, ποντάροντας έτσι σε μια ενεργό ματαιότητα της επικοινωνίας. Αφού δεν μπορεί δηλαδή να πάρει άλλου είδους απόκριση μια και ο συνομιλητής του, εν ανοία, είναι προ πολλού απών… Η ποιητική συλλογή έχει τίτλο "Επίσκεψη σε γέροντα με άνοια"

Συνομιλίες λοιπόν με ένα φάντασμα, στοχασμοί για την ιστορία, τη μνήμη, το εφήμερο, στην παιδική ηλικία του αφηγητή – εκεί που ο ανιών τον κρατά σταθερά από το χέρι και του μεταδίδει αταβιστικά τον αισθητισμό της σκέψης του - με την αγωνία πάντοτε σε αυτές τις συνομιλίες/αναδρομές να συλλάβει και να σταθεροποιήσει εικόνες, συνομιλίες, στιγμές από το παρελθόν, αφού όλα τα έχει παρασύρει το εφήμερο…

« με την αναπαράσταση ταριχεύουμε το τρέχον (το εφήμερο ζώο). Με την αναπαράσταση ακούει πάλι το όνομά του εκείνο που υπήρξε […] απέναντι στην κίνηση που ξεφεύγει, ο ποιητής βυθίζει τα γεγονότα στα υγρά, προσπαθώντας να στερεώσει κάτι ελάχιστο αυτού του περιπάτου»…

Προσπάθεια να στερεωθεί – ορολογία φωτογραφίας - το ελάχιστο της μνήμης απέναντι στο εφήμερο, που ωστόσο αποτελεί το αναπόσπαστο πλαίσιο για να γίνει αυτή η στερέωση. Όπως ο Κικέρωνας με την περίφημη μεταφορά του για τη μνήμη, προς όφελος της τέχνης του της ρητορικής αντιστοιχίζει τις imagines agentes του, σε χωριστά δωμάτια στο περίφημο παλάτι της φαντασίας του, όπου περιδιαβαίνει νοερά συλλέγοντας τα μέρη της ομιλίας του, έτσι και ο ποιητής μετατρέπει ολόκληρο το εφήμερον της ζωής του, σε μηχανισμό που πυροδοτεί τη διαδικασία της «στερέωσης»:

«με τη βροχή στη λεωφόρο που δεν προχωρεί συνήθως με παρηγορεί το ραδιόφωνο»

«πήγα και ψήφισα νωρίς με ελάχιστη κίνηση»

«εύκολα ανέβηκα την άδεια Κηφισίας, ακούγοντας στο Δεύτερο αναδρομή σε εκλογές του περασμένου αιώνα»

«ένα σοκολατάκι με γέμιση κονιάκ. Θα το ξετυλίξω εγώ. Κρατήστε το χρυσόχαρτο που σας αρέσει»…αναζητώντας πάντα, στην περιδιάβασή του από τα πιο λεπταίσθητα θέματα της ιστορίας, της ανάγνωσης, της μνήμης… το φάρμακον, το «αντίδοτο στο χρόνο»…

Τόνισα αυτή την ιδιόμορφα νοηματοδοτημένη αναφορά στην άνοια ως θερμοκήπιο για να βλαστήσει η ποιητική γραφής του Kώστα Μαυρουδή, γιατί κατά σύμπτωση, αμέσως μετά από την ποιητική του συλλογή «Επίσκεψη σε γέροντα με άνοια» διάβασα το μη δυνάμενο εύκολα να καταταγεί σε λογοτεχνικό είδος έργο του, την «Στενογραφία», που βρίσκεται στον αντίποδα ακριβώς αυτής της γραφής. Τα άνθη που καλλιεργούσε προστατευμένα στη θαλπωρή του θερμοκηπίου των συνομιλιών εν ανοία, ευρίσκονται αίφνης εκτεθειμένα στις σκληρές καιρικές συνθήκες του αγρού…Μικρά ευθύβολα, ακριβή ποιητικά και στοχαστικά κείμενα, συγκροτούν τον άλλο πόλο όπου υπάρχει ο ποιητής. Το Σύμπαν της οξύνοιας που με τον σαφή και ενίοτε προκλητικό τρόπο της έκφρασης, ωθεί την λογική στα άκρα διατυπώνοντας λαμπερούς «αφορισμούς» για την Ιστορία, την αισθητική, τη λογοτεχνία, για την προσωπική του μυθολογία με κοφτερή συνέπεια, καλούν τον απέναντι συνομιλητή, όχι μόνο να στοχαστεί αλλά κάποιες φορές να διαφωνήσει, να εξεγερθεί απολαμβάνοντας και θαυμάζοντας, χωρίς την υπεκφυγή της «άνοιας», την καταστατική συνθήκη του προηγούμενου τρόπου έκφρασης…

«…Όλα τα ογκώδη και δύσβατα αριστουργήματα της παγκόσμιας γραμματείας διατήρησαν το δραματικό περιεχόμενο των λεπτομερειών τους σε αριστοκρατική απομόνωση, μένοντας ανενόχλητα από τον μέσης αντοχής επισκέπτη»

γράφει, μιλώντας για τα γνωστά σύμβολα που αναφέρονται από τους πολλούς που δεν ολοκλήρωσαν την αναγνωστική διαδρομή σε κλασσικά έργα, και μιλούν μόνο για την κλεμμένη φρατζόλα του Γιάννη Αγιάννη, τους ανεμόμυλους στον Δον Κιχώτη και την περίφημη – κλισέ πια – αναφορά στην μαντλέν του Χαμένου Χρόνου…

Ή ακόμα

«η άμμος θυμίζει πάντα τη λογοτεχνία. Όχι μόνο με την έννοια της απειρίας, αλλά ως τόπος όπου ο αναγνώστης – στρουθοκάμηλος, κρύβει το κεφάλι του, μένοντας ο υπόλοιπος βορά στον πραγματικό κόσμο»

Και ο συγγραφέας όμως και τα κείμενά του, βορά στον πραγματικό κόσμο εδώ…

Εκείνο όμως που προέχει είναι πάντα η ποίηση. Εν ανοία ή οξυνοία, παραφράζοντας τον Ελύτη, και από τις δυο μου όψεις ίδιος είμαι.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
28.10.2011

Οι πίνακες είναι της Ιφιγένειας Αποστολοπούλου

"Ζωγραφία λαλούσα": η Έκθεση ζωγραφικής της Παυλίνας Παμπούδη "52 Άγραφα Παραμύθια Εικονογραφημένα"

2011-10-24T15:33:00.000+03:00

Ζωγραφία λαλούσα

Η Παυλίνα Παμπούδη δίνει τίτλο στην έκθεσή της αυτή «52 Άγραφα Παραμύθια Εικονογραφημένα»… Να θυμίσουμε πως η προηγούμενή της έκθεση, στη Στοά του Βιβλίου, το 2009 είχε τίτλο «Εικόνες με Λόγο και Χωρίς Λόγια.» Άλλη μια φορά λοιπόν επισημαίνει η ίδια την σχέση των δυο διαφορετικών πράξεων δημιουργίας, του γραπτού λόγου και του εικαστικού, των δυο δημιουργικών πλευρών της.

«Η ζωγραφική είναι ποίηση σιωπώσα η δε ποίηση ζωγραφία λαλούσα», είχε πει ο Σιμωνίδης ο Κείος, τονίζοντας τη σχέση αλλά και το ασύμπτωτο των δυο τεχνών. Τούτο γιατί ο λόγος δεν ανάγεται στην εικόνα ούτε η εικόνα στο λόγο: αποτελούν εναλλακτικούς τρόπους για να «ποιεί» ο δημιουργός τον κόσμο μέσα του, να αποκαλύπτει τη βαθύτερη φύση των πραγμάτων, ανασύροντας από τον ανεξάντλητο βυθό των αισθημάτων, της μνήμης και των οραμάτων…

Στο ποιητικό έργο της Παυλίνας Παμπούδη, όπως συμβαίνει στη σπουδαία ποίηση, οι λέξεις και τα νοήματα υφίστανται ώσμωση από τη συμπαράθεσή τους, υπόκεινται σε μεταμορφώσεις, μετουσιώνονται εντέλει για την τελική διατύπωση του ένδον, με τον ίδιο τρόπο που αυτό συμβαίνει στα χρώματα και στις μεταμορφώσεις που υφίστανται καθώς ακολουθούν τα αρχετυπικά στάδια της Αλχημείας. Οι λέξεις μεταστοιχειώνονται στη βαθύτερη ουσία τους, τη χρωστική και ανεξίτηλη, που ανάλαφρα εξαχνώνεται, αναλύοντάς τις ανάμεσα στις γραμμές… Η χρωματική κλίμακα εμφανίζεται στο βάθος και δυναμοποιεί τα νοήματα μ’ ένα τρόπο μυστικό, μυστικιστικό σχεδόν. Υλοποιεί έτσι ένα θαυμαστό χάρτη, όπου σχεδιάζεται μια διαδρομή προς ένα φωτεινό κόσμο – η οποία όμως ξεκινά πάντα από το σκοτεινό, το μαύρο, το Μαύρο στην αρχή του Μεγάλου Έργου.

Ανακαλύπτει βεβαίως κανείς στην ποίησή της και πλήθος εικόνες: χιμαιρικές μορφές, αμφίβια, έντομα, όντα με εξωσκελετό, σπίτια πυκνοκατοικημένα από φαντάσματα, επιχρωματισμένες φωτογραφίες νεκρών και ζώντων αναδύονται από το σκοτεινό βυθό της μνήμης και των ονείρων – το σκοτεινό θάλαμο όπου βρίσκεται ακόμα/για πάντα ο δημιουργός, παραστέκοντας τις εικόνες για να εμφανιστούν…

Ακριβώς από τον ίδιο αυτό σκοτεινό βυθό η Παυλίνα Παμπούδη ανασύρει και τις εικόνες για τους πίνακές της. Από εκεί ανεβαίνουν, μέσα από τα παιχνίδια του φωτός, και εμφανίζονται τα πλάσματα που τους στοιχειώνουν: ζώα με βράγχια, φολίδες, ράμφη, κεραίες και μάτια με πανοπτική όραση έτοιμα να εισβάλλουν στον ύπνο και στον κόσμο… Γιγάντια ψάρια, προϊστορικά πτηνά σε τοπία παράδοξα, έρημα ή πνιγμένα σε υγρή βλάστηση, σε κτίσματα ατελή, όπου λαγούμια, σήραγγες ορυχείων, υποστυλώματα, συμπλέκονται λαβυρινθικά στο σκοτάδι… Εμφανίζονται επίσης, αδιάκοπα, παιδιά: παιδιά σαστισμένα μέσα σε κλειστά δωμάτια με απειλητικούς τοίχους που καμπυλώνουν… Παιδιά μοναχικά που έχουν αποκοιμηθεί απαρηγόρητα, αφού προσπάθησαν μάταια όλη νύχτα να βρουν το δρόμο τους σε περίκλειστα δάση των δυο διαστάσεων… Ανήλικες εστιάδες, Φρέγιες του παραμυθιού…
Άλλα, ιπτάμενα. Άλλα σε ήρεμες πόζες με παραστάτες δίπλα τους ξωτικά και τέρατα: όλα, διαπλέκοντας αθώα και υποψιασμένα, μόνα τους, τον αναπόδραστο ιστό του μύθου τους.

Το υλικό αυτών των «άγραφων παραμυθιών», φαίνεται να αντλείται από κάποια διάσταση που επιτρέπει και περιλαμβάνει όλες τις εκδοχές του κόσμου. Και, με το γαλάζιο, το μελανό, το τοξικό μωβ, το πυκνό μπλε των μυστικών, το εκκωφαντικό κίτρινο, το ζωντανό πράσινο, το εξασθενημένο δηλητήριο του κόκκινου, συντίθεται σε 52 αυτοτελή «επεισόδια»: ζωγραφιές με ακατέργαστες ορυκτές σημασίες και έντεχνα τιτιβίσματα, πολυεπίπεδες στην «ανάγνωση». Ζωγραφιές που αποκαλύπτουν ότι ο Ποιητής και από την άλλη όψη του, την όψη του Ζωγράφου, είναι ο ίδιος – για να χρησιμοποιήσουμε κάπως παρεφθαρμένη τη ρήση του Ελύτη…

Οι «λεζάντες» σ’ αυτά τα άγραφα παραμύθια, καθώς και οι τίτλοι τους, δίνουν μια εκδοχή (θραύσματα μιας εκδοχής από τις πολλές) του θεατή, μια άποψή του για την ιστορία. Μπορούμε όμως να κάνουμε και χωρίς τίτλους και χωρίς λεζάντες: εφόσον ο καθένας μπορεί να φανταστεί για το γραμμένο παραμύθι τις δικές του εικόνες, μπορεί να προτείνει και για το άγραφο τη δική του πλοκή…

Πόλυ Χατζημανωλάκη

Το παραπάνω κείμενο αποτελεί Εισαγωγή στον Κατάλογο της ¨Εκθεσης

Η Έκθεση συνεχίζεται στο Αγγέλων Βήμα, Σατωβριάνδου 36 μέχρι τις 6 Νοεμβρίου

Η άγνωστη όψη του Ανδρέα Κάλβου

2011-09-09T23:30:00.006+03:00

Οι φωτογραφίες είναι του Μικρού Ναυτίλου, μια σπουδή στην ιδέα της άγνωστης όψης του Ανδρέα Κάλβου…Σαν μια φωτογραφία που παλιώνει και δεν διακρίνεται η μορφή του προσφιλούς προσώπου, απρόσιτος ο Ποιητής «εν τη ξενητεία, ως εν τοις στίχοις αυτού» όπως γράφει ο Κωστής Παλαμάς…

Δεν υπάρχει απεικόνιση του Ανδρέα Κάλβου, του ποιητή που έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του και πέθανε στο Λάουθ του Λινκολνσάιρ, μια μικρή πόλη της Αγγλίας. Δίδασκε γαλλικά και μαθηματικά στο οικοτροφείο της Αγγλίδας γυναίκας του, που την είχε γνωρίσει στην Κέρκυρα, όπου εκείνος ζούσε στο περιθώριο, κάνοντας ιδιαίτερα μαθήματα.

Ο Γιώργος Σεφέρης, με την ιδιότητά του του πρέσβη της Ελλάδας στο Λονδίνο, επισκέφτηκε τον τάφο του το 1960 και παρεστάθη στην ανακομιδή των οστών του. Προσπάθησε να συναντήσει ανθρώπους που τον θυμούνταν ή είχαν ακούσει να μιλούν για αυτόν και έγραψε δυο οδοιπορικά δοκίμια από τις καταγραφές στο ημερολόγιό του, αναζητώντας τα ίχνη του Ανδρέα Κάλβου…

Εκεί λοιπόν, λέει ο Γ. Σεφέρης, βρέθηκε «χωρίς οικείο λεύκωμα φωτογραφιών»…

Για τον Κάλβο – εκτός από την ποίησή του που ήταν άγνωστη μέχρι να τον ξαναανακαλύψει ο Παλαμάς – ειπώθηκαν πολλά για τον δύσκολο χαρακτήρα του, τον στρυφνό λέει, τον απρόσιτο, τον απότομο, τον δύστροπο…

Όλες αυτές οι απόψεις για το χαρακτήρα του, η Τζέην Άρρονσον, η φωτογράφος ηρωίδα του βιβλίου μου «Οι Μέλισσες του Κάλβου τριγυρίζουν στα λιβάδια του Λινκολνσάιρ», η οποία είναι λάτρης του Κάλβου, πιστεύει ότι βασίζονται ακριβώς στο ότι η όψη του Κάλβου είναι άγνωστη…

Παραθέτω ένα απόσπασμα από τις «Μέλισσες του Κάλβου», από το ένθετο ημερολόγιο της Τζέην Άρρονσον: ……..

Η άγνωστη όψη του Κάλβου και οι πεποιθήσεις για το χαρακτήρα του

(Από το τετράδιο της Τζέην Άρρονσον)

Ήταν δύστροπος ο χαρακτήρας του Κάλβου; Καλοπροαίρετοι άνθρωποι των γραμμάτων, όταν τον παρουσιάζουν, αναφέρονται σε μια «πανθομολογούμενη αλήθεια»: ήταν δύστροπος, ιδιότροπος και αντικοινωνικός.

Κάποιοι από αυτούς που τον αγαπούν προσπαθούν να τον δικαιολογήσουν: «μέσα του θα φώλιαζε το παράπονο και το ανικανοποίητο», γράφει η Έλλη Αλεξίου.

«Στα μικρά του χρόνια του έλειψε η γλυκειά σπιτική διαβίωση. Μέσα σε τι οράματα μοναξιάς και αφροντισιάς θα μεγάλωσε! Αυτές οι πίκρες…η οικονομική ανασφάλεια… η συναίσθηση της ερήμωσης…αν είχε προλάβει την καταξίωση του έργου του θα ήταν ισχυρό αντιστάθμισμα της κακοδαιμονίας του».

Τι από όλα αυτά ισχύει θα το βρουν οι ειδικοί.

Ο Σωκράτης Καψάσκης αρνείται να πιστέψει την «πανθομολογούμενη αλήθεια». Υποστηρίζει δε πως:

«όλες οι κατηγορίες εναντίον του, για το χαρακτήρα και την προσωπικότητά του ήταν υπερβολικές και κακόπιστες και εκτοξεύτηκαν αποσπασματικά και ατεκμηρίωτα εναντίον του και υποκριτικά μάλλον στόχευαν να εκληφθούν ως αιτιολόγηση της απουσίας οποιασδήποτε κριτικής θεώρησης του έργου του».

Δεν είναι ο μόνος που προσπάθησε να ανασκευάσει την αρνητική εικόνα για το χαρακτήρα του ποιητή, είναι όμως αυτός που ερεύνησε περισσότερο το πλέγμα των πολιτικών σχέσεων και των κοινωνικών κύκλων στα Επτάνησα και το ρόλο των «φίλων του Διονύσιου Σολομού». Αυτό το πλέγμα σχέσεων – συμπαθειών και αντιπαθειών – έκανε τον Πολυλά να προσπαθεί να αποτρέψει την έκδοση των Ωδών στην Ελλάδα.

Έχω αρκετό φλέγμα μέσα μου ώστε να πιστεύω ότι έχουν δίκιο και οι δυο πλευρές. Και ο Κάλβος ήταν υπερήφανος και οι εχθροί του όμως, τον συκοφάντησαν. Αυτό που συνέβη όμως με τον Κάλβο σε συνδυασμό με την έλλειψη μιας τουλάχιστον προσωπογραφίας του είναι ότι οι αντιλήψεις για τον χαρακτήρα του και την ποίησή του, έδωσαν λαβή σε ακραίες κάποτε περιγραφές της μορφής του. Έχουν σωθεί αναπαραστάσεις όπου υπερέχει αισθητά η φαντασία απέναντι στην φωτογραφική απεικόνιση ή τη αντιγραφή της ομοιότητας που θα προσέφερε ένα πορτρέτο. Οι απεικονίσεις και οι περιγραφές του, όπως μας παραδίδονται από μεγάλους μας ποιητές, αποδεικνύουν την «περιφρόνηση των μιμητικών μεθόδων και την πεποίθηση στις δημιουργικές δυνάμεις του πνεύματος» .

Η άγνωστη όψη του Κάλβου

«Απρόσιτο εν τοις στίχοις» αυτού τον φαντάζεται ο Γιώργος Σεφέρης.

«Αισθάνομαι πως θα βρεθώ στο Λάουθ ξεκρέμαστος», γράφει, «χωρίς λεύκωμα οικείων φωτογραφιών. Το μόνο πορτρέτο που μένει στη διάθεσή μου είναι κι αυτό ένα αρνητικό. Η άγνωστη όψη του Κάλβου όπως προσπαθεί να την αρθρώσει το μυαλό μου» .

Ο Κάλβος προνύμφη

Έτσι, πλάθει τη μορφή του σαν προνύμφη, σαν ψυχή, τυλιγμένη σε ένα αδιαπέραστο σάβανο:

«Σαν ένα ανθρώπινο σχήμα που αγωνίζεται, με τις απελπισμένες χειρονομίες τυφλού να παραμερίσει ένα αψηλό παραπέτασμα που τον σκεπάζει. Δεν κατορθώνει ποτέ να φανερωθεί. Μόνο η φωνή του, πιο μακριά ή πιο κοντά, Μόνο οι κινήσεις ενός σώματος που υποπτεύει και λογαριάζει κανείς, από το κυμάτισμα του πανιού, Θαρρείς πως ένας Οδυσσέας, με το γυμνό σπαθί, εμποδίζει την ψυχή του να πλησιάσει τον λάκκο με το μαύρο αίμα, που θα τον αποχωρίζει για πάντα από το δικό μας κόσμο».

Ο Κάλβος αποκρουστικό γερόντιο

Το αρνητικό σαν κενό στο πορτρέτο του Σεφέρη γίνεται αρνητικό χαρακτηρολογικά στο πως τον βλέπει ο Οδυσέας Ελύτης:

«Ένας γέροντας μικροκαμωμένος και φαλακρός, με μύτη μεγάλη και ρούχα κατάμαυρα στεκόταν μπροστά μου», γράφει. «Με τη βαθειά του μόρφωση κρυμμένη κάτω από ένα χαρακτήρα σχεδόν αποκρουστικό, αποφεύγει τον κόσμο και ξεσπά σε θυμούς σχεδόν ακατανόητους. Λεπτότατα είναι τα νήματα που τον δένουν με τα εγκόσμια. Η έκρηξη της ζωής, η μεγάλη θέρμη της φύσης, το αισθησιακό πάθος δεν τον αγγίζουν. Ο έρωτας; Ούτε αυτός, αλίμονο. Δύο γάμοι του μοιάζουν περισσότερο με βιοτικές επιταγές. Η επαφή του με τους ανθρώπους; Μια σειρά από θλιβερά και απογοητευτικά επεισόδια».

Ο Κάλβος και το πάθος της αγάπης

Δεν ήξερε ο ποιητής για την απόπειρα αυτοκτονίας από έρωτα; Μα πώς! Το αναφέρει ο Παλαμάς όταν τον ξαναανακαλύπτει στην ομιλία του στον Παρνασσό το 1888:

«περιελθών εις απόγνωσιν λόγω του θανάτου πεφιλημένης υπάρξεως απεπειράθη να αυτοκτονήσει δι’ ισχυράς δόσεως οπίου. Αλλ’ εσώθη τη εγκαίρω συνδρομή των φίλων»

Και η το απόσπασμα της επιστολής του μαρτυρικού Silvio Pellico όταν έγραφε στον Φώσκολο:

« Ιερή μου είναι η γνωριμία του Ανδρέα Κάλβου, και τον ζηλεύω πως θα μπορέσει να σε ξαναδεί και θα σε βλέπει πάντα και θα έχετε την ίδια τύχη. Τον αγαπώ για σένα και τον αγαπώ για την εξυπνάδα του και την καρδιά του».

Αυτή η πληροφορία, από το άρθρο του Μαρίνου Σιγούρου στη Νέα Εστία, ήταν ήδη δημοσιευμένη στον πρόλογο των Απάντων του Κάλβου το 1927, στις εκδόσεις Στοχαστής και έρχεται σαφέστατα σε αντίθεση με την «πανθομολογούμενη αλήθεια».

Ο Κάλβος νέος ζωηρός και αντάρτης

Ο Κάλβος μεταμορφώνεται. Προσπαθώντας να αναδείξει την αληθινή φυσιογνωμία του Κάλβου ο Ελύτης δεν θα διστάσει πάλι να τον δει και αλλιώς:

Όσο για μένα, η αρχική φύση του Κάλβου είναι ριζικά διαφορετική. Δε δυσκολεύομαι διόλου να μακρύνω από το μαυροφορέμενο γεροντάκι για να δω μπροστά μου ένα νέο ζωηρόν και αντάρτη γεμάτον ελπίδες και συγκεκριμένον έρωτα για τη ζωή, ένα νέο που η δύναμή του δεν έχει υπολογίσει ακόμη τις αντιξοότητες του καθημερινού βίου. Αυτός ο ζωντανός έφηβος, με την αμίαντη δροσιά της ψυχής του, στηλώνει πάντοτε από το Λιβόρνο όπου βρίσκεται τα ορθάνοιχτα και αχόρταγα μάτια του « επί το μέγα πρόσωπον της γης πολυβοτάνου.»

Ο Κάλβος και η συντροφιά των φίλων του

Ο Σωκράτης Καψάσκης είναι πάλι που μας προσφέρει δύο σκηνές όπου ο Κάλβος συντροφιά με τους φίλους του «συναντιούνται γύρω από ένα τραπέζι και πίνουν το κρασί τους.» Η πρώτη αναφορά είναι μια ανεπίδοτη επιστολή του Γεώργιου Δε Ρώσση, φίλου του Κάλβου, που ζούσε στα Κύθηρα το 1856 και όταν του γράφει:

«…Τον περασμένο χρόνο τέτοιον καιρό βρέθηκα στην Κέρκυρα και πολλές φορές μιλήσαμε με τον ΝΑΠε για τον φίλο μας τον Κάλβο για την περιπατητική φιλοσοφία του και ήπιαμε ακόμα και στην υγειά σας μες στην ίδια κάμαρα και στο ίδιο τραπέζι όπου ανταμωθήκαμε σε αδερφικό συμποσιασμό…»

Η δεύτερη αναφορά προέρχεται από τον Σπ. Δε Βιάζη, βιογράφο του Κάλβου και αναφέρεται σε μια επιστολή του Ιωάννη Σταματέλου:

«Ανέγνων μετ’ ευχαριστήσεως την βιογραφίαν του μακαρίτου φίλου μου του Κάλβου, μεθ’ ού ευτύχησα και να συνευωχήσω ποτέ εν Κερκύρα εις τον οίκον του μακαρίτου του Αθανασίου Πολίτου, καθηγητού της Χημείας. Πολλάκις ο Κάλβος μοι αφηγήθη τα δεινοπαθήματά του βίου του και με έλεγεν ότι αλλαχού δεν εύρισκε ανακούφισιν και παρηγορίαν ειμή εις τας μαλακάς αγκάλας των Ελικωνιάδων παρθένων, μεθ’ ών αδιαλείπτως έχαιρε να συνδιαιτάται.»

Ο Κάλβος από τις περιγραφές των μαθητών του

Αυτός που προσπαθεί να τον περιγράψει, στηριγμένος μάλλον σε μαρτυρίες μαθητών του, είναι ο Παλαμάς:

«Ήτο μέτριος το ανάστημα, μελαχρινός, με μαύρους οφθαλμούς και μεγάλην ρίνα. Έτρεφεν ιδιάζουσαν προτίμησιν προς το μέλαν χρώμα, ως αρμοζόμενον προς το μελαγχολικόν του χαρακτήρος του, και είχε την μανίαν δι΄αυτού να επιχρίει τα έπιπλά του»

Ο Κάλβος στο διαβατήριό του

Η περιγραφή του Παλαμά βρίσκεται πιο κοντά από όλες σε αυτήν που αναφέρεται στο διαβατήριό του, που εκδίδεται από το βρετανικό προξενείο της Μασσαλίας στις 24 Ιουνίου 1826 τότε που ο Κάλβος ταξίδευε προς την Ελλάδα μέσω Τουλώνης:

«Andre Kalvos, άνθρωπος των γραμμάτων, γεννημένος στη Ζάκυνθο, τόπος διαμονής του το ίδιο νησί και ηλικίας 26 χρονών».

Η περιγραφή του ακολουθεί:

«Ανάστημα, 5 πόδια και 6 ίντσες, δηλαδή 1,68 μ. περίπου, με μαλλιά μαύρα, μέτωπο ακάλυπτο, μύτη λίγο μεγάλη, μάτια καστανά, στόμα κανονικό, γένια μαύρα, πηγούνι στρογγυλό, πρόσωπο ωοειδές, χροιά φυσική».

Ένα τραγούδι των τοίχων, η άγνωστη Καμπυλία και η μυστική γραφή των γυναικών

2011-08-30T20:33:00.003+03:00

http://youtu.be/SY3ImOUVmHI

Άκουσα σήμερα ένα υπέροχο τραγούδι στο face book, στον τοίχο του καλού φίλου Γιώργου Ρετσίνα - και τόσο πολύ με γοήτευσε η μουσική του – από τις πιο ωραίες μουσικές του κόσμου - μας είχε προειδοποιήσει ο Γιώργος. Kαθόμουν και το άκουγα, χωρίς να καταλαβαίνω τη γλώσσα, χωρίς καν να ξέρω στην αρχή σε πια γλώσσα είναι γραμμένο…

Ο δημιουργός, ο Idir, δεν μου ήταν γνωστός, και στα σχόλια του Youtube κάποιος είχε γράψει στα γαλλικά, «ζήτω η Καμπυλία», που έκανε κάπως σαφέστερο το Kabyle, αυτή την άγνωστη λέξη της γεωγραφίας δίπλα στο όνομά του.

Σήμερα βέβαια, η Καμπυλία, συστήνεται – δεν αποκαλύπτεται – με τις μηχανές του google σε κλάσματα δευτερολέπτου. Έτσι, μαθαίνεις πως είχες ακούσει μουσική από τη Βόρειο Αλγερία, όπου κατοικούν Βέρβεροι... Αυτός το αλλιώτικο και άγνωστο έθνος σε μια χώρα Αράβων.

Και μετά ο εξωτισμός και το παραμύθι καραδοκούν και έτσι, όπως είναι φυσικό, στα γρήγορα και αχόρταγα άρχιζα να κοιτώ φωτογραφίες από το διαδίκτυο, παιδιά, άντρες, γυναίκες με όμορφες φορεσιές, παλιές καρτ ποστάλ του περασμένου αιώνα, γαλλικά σχολεία - η Αλγερία, παλιά γαλλική αποικία – κεραμικά βάζα με χαρακτηριστικά γεωμετρικά σχήματα, ώσπου έπεσα στη «γραφή της Καμπυλίας», μια χαρακτηριστική γυναικεία γραφή για την οποία δεν είχα ακούσει ποτέ τίποτε…Ήξερα για την απλοποίηση της ιδεογραμματικής γραφής στην Ιαπωνία από τις γυναίκες, με αποτέλεσμα τη σύγχρονη εκδοχή της Ιαπωνικής γραφής, αλλά για τις γυναίκες της Καμπυλίας και πώς έγραφαν, ποτέ…είχε πολύ ενδιαφέρον…

Γραφή λοιπόν, στα τατουάζ, στα υφαντά στα κεραμικά…
ένα πολύ ενδιαφέρον λήμμα στη wikipedia, http://fr.wikipedia.org/wiki/Signes_et_symboles_de_Kabylie επιβεβαιώνει τις ομοιότητες με τις γεωμετρικές μορφές της αρχαιοελληνικής τέχνης και παραπέμπει πράγματι σε επιρροές πριν από την εποχή της Καρχηδόνας, σε σχέσεις με την Κυπριακή γραφή, που σίγουρα προκαλούν περισσότερο το ψάξιμο...

Η γραφή των γυναικών και οι μαγικές της ιδιότητες, η σύνδεσή της με την κεραμική και τις αποτροπαϊκές τελετουργίες της κτηνοτροφίας και της γεωργίας, μας κάνουν να κοιτούμε με άλλο μάτι πια τα υπέροχα γεωμετρικά αγγεία της δικής μας Αρχαϊκής εποχής, μια και η προφορική παράδοση ως σήμερα στη χώρα αυτή έχει διασώσει χρήσεις που αλλιώς θα είχε σκεπάσει η σκόνη του Μουσείου…Και ένα μικρό λεξικό συμβόλων, στα υφαντά, που θυμίζει – τηρουμένων των αναλογιών – την ιστορία της Πρόκνης και της Αηδόνας, και το υφαντό που ύφανε για να αφηγηθεί τα πάθη της η μια στην άλλη, αφού ο Τηρέας της είχε κόψει τη γλώσσα…

Επιστρέφω στο τραγούδι, που βρήκα τους στίχους του μεταφρασμένους στα γαλλικά από τα Καμπύλ και έτσι μπορώ και μοιράζομαι μαζί σας την ιστορία…

Ιστορία ανθρώπων που δουλεύουν, υφαίνουν, μαγειρεύουν, φοβούνται το δράκο στο δάσος και λένε παραμύθια γύρα από τη φωτιά…

Παρακάτω είναι οι στίχοι και η μετάφραση του τραγουδιού:

A Vava Inova (Mon Petit Papa)

Txilek elli yi n taburt a Vava Inouva
Ccencen tizebgatin-im a yelli Ghriba

Ugadegh lwahc elghaba a Vava Inouva

Ugadegh ula d nekkini a yelli Ghriba

.
Amghar yedel deg wbernus

Di tesga la yezzizin

Mmis yethebbir i lqut
Ussan deg wqarru-s tezzin

Tislit zdeffir uzetta

Tessallay tijebbadin

Arrac ezzin d i tamghart

A sen teghar tiqdimin

Txilek elli yi n taburt a Vava Inouva
Ccencen tizebgatin-im a yelli Ghriba
Ugadegh lwahc elghaba a Vava Inouva
Ugadegh ula d nekkini a yelli Ghriba

Tuggi kecment yehlulen

Tajmaât tettsargu tafsut
Aggur d yetran hejben

Το σοκάκι ονειρεύεται ήδη το φθινόπωρο
Ma d aqejmur n tassaft

Idegger akken idenyen

Mlalen d aït waxxam

I tmacahut ad slen

Και στήνει το αυτί για το παραμύθι

Txilek elli yi n taburt a Vava Inouva
Ccencen tizebgatin-im a yelli Ghriba
Ugadegh lwahc elghaba a Vava Inouva
Ugadegh ula d nekkini a yelli Ghriba
………………………………………………

Σκέφτεται τις μέρες που θάρθουν
Τη νύφη πίσω από τον αργαλειό
Χωρίς διακοπή ανεβοκατεβάζει τα στημόνια
Τα παιδιά γύρω από τη γριά
Διδάσκονται τα λόγια του παρελθόντος

Σε παρακαλώ πατέρα Ινούβα άνοιξε μου την πόρτα
Ω κόρη Γκρίμπα, κάνε να κουδουνίσουν τα βραχιόλια σου
Φοβάμαι το δράκο του δάσους Πατέρα Ινούμπα
Ω κόρη Γκρίμπα, τον φοβάμαι κι εγώ

Το χιόνι μαζεύεται στην πόρτα
Το ihlulen (φαγητό από ξερά σύκα) βράζει στην κατσαρόλα
Το σοκάκι ονειρεύεται ήδη το φθινόπωρο
Το φεγγάρι και τα άστρα μένουν φυλακισμένα
Ο κορμοί και οι σχίνοι γίνονται φράχτες
Η οικογένεια μαζεύεται
Και ανοίγει το αυτί για το παραμύθι

Σε παρακαλώ πατέρα Ινούβα άνοιξε μου την πόρτα
Ω κόρη Γκρίμπα, κάνε να κουδουνίσουν τα βραχιόλια σου
Φοβάμαι το δράκο του δάσους Πατέρα Ινούμπα
Ω κόρη Γκρίμπα, τον φοβάμαι κι εγώ

Οι φωτογραφίες από το διαδίκτυο από εδώ:

http://farm3.static.flickr.com/2140/2276149045_457c5237ce.jpg

http://a10.idata.over-blog.com/500x306/0/57/29/49/Ecole-de-filles-en-Kabylie-b7d74.jpg

http://www.artclon.com/OtherFile/Anthonissen_Louis_Joseph_Marche_En_Kabylie.jpg

http://a6.idata.over-blog.com/500x381/0/57/29/49/Ecole-en-Kabylie-1-1d321.jpg

http://membres.multimania.fr/baya2002/kabylie/kabylie2.jpg

http://farid-benyaa.com/algerie_femmes/algerie_femme_kabylie.jpg

http://tipaza.typepad.fr/.a/6a00d834529ffc69e2013488a4e74d970c-800wi

http://89.img.v4.skyrock.net/899/les-berberes/pics/257680579_small.jpg

http://farm4.static.flickr.com/3275/2875785717_582ff2e68f.jpg

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Signes_de_Kabylie_NV_2.jpg/470px-Signes_de_Kabylie_NV_2.jpg

http://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:Kabylie.Lampe.JPG

http://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:Kabylie._Pottery.JPG

http://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:Vases_de_Tiddis,_d%C3%A9cors,_part_one.jpg

http://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:Vases_de_Tiddis,_d%C3%A9cors,_part_two.jpg

http://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:Kabylie.Pot.JPG

Όπου η δύναμη των ψευδών διαδόσεων «από αυτί σε αυτί» είναι ισχυρότερη από την πανώλη, στην Μετανάστιδα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

2011-08-18T19:54:00.001+03:00

«Γύρω βομβούν οι καλοθελητές

που δηλητηριάζουν την ακοή

με διηγήσεις φαρμακερές»

Άμλετ (1), Σαίξπηρ

Διαδόσεις από αυτί σε αυτί στον Άμλετ του Σαίξπηρ

«Περίμενε λίγο κι άσε να κάνουμε άλλη μια φορά έφοδο

στ’ αυτιά σου, που τόσο αντιστέκονται στη διήγησή μας…»

λέει ο Βερνάνδος, ο φρουρός στο Κάστρο της Ελσινόρης, στην αρχή του Άμλετ, εκεί που θέλει να πείσει τον Οράτιο για το ότι πράγματι έχει δει το φάντασμα του νεκρού βασιλιά. Ο Βερνάνδος εισάγει από την αρχή του έργου, με έναν παράδοξα κυριολεκτικό τρόπο, το «αυτί», το όργανο, από όπου εισβάλλει η διήγηση και εκτός από τους ήχους και τη μουσική εισβάλλουν και τα λόγια και η δύναμή τους να πείθουν, να αποπλανούν, να χειρίζονται με το ψεύδος τη συνείδηση ενός λαού και μιας ολόκληρης χώρας. Το ψεύδος που διαπερνά συμβολικά με το δηλητήριο τα αυτιά του βασιλιά μια και επιλέγεται αυτός ο τρόπος θανάτωσης, από το αυτί, το ψεύδος που θα μεταχειριστεί κατά κόρον ο σφετεριστής Κλαύδιος, ο αδελφός του για να εξαπατά τη γυναίκα του νεκρού, το γιο του, τη χώρα ολόκληρη…Το έργο βρίθει από αναφορές στο αυτί και στην ακοή – «ούτε τα αυτιά μου θα βιάσεις να το πιστέψω αυτό», λέει ο Άμλετ ή αργότερα για το πάθος που ισχυρότερο από το πάθος των ηθοποιών «θα ξέσκιζε τα αυτιά των θεατών». Το ψέμα και η συνωμοσία «διαβάλλουν από αυτί σε αυτί» λέει ο κατ’ εξοχήν διαβολέας, ο Κλαύδιος, ή ακόμα «γύρω του βομβούν οι καλοθελητές που δηλητηριάζουν την ακοή του με διηγήσεις φαρμακερές» και πάει λέγοντας…

Ο Παπαδιαμάντης ομοιάζει μόνο με τον εαυτό του

Αυτές οι σκέψεις για τον Άμλετ και τα ψεύδη, τις φήμες και το δηλητήριό τους όπως παραβιάζουν τις θύρες του αυτιού, έρχονται στο νου διαβάζοντας το πρώτο μυθιστόρημα του Παπαδιαμάντη, τη Μετανάστιδα. Γνωστός ο κίνδυνος να παρασυρθεί κανείς σε τετριμμένες και αδιάφορες για τη λογοτεχνία υποθέσεις αιτίου – αιτιατού που θα προσπαθήσουμε να αποφύγουμε. Ελλοχεύει επίσης ο πειρασμός να αναζητηθούν βεβιασμένα ομοιότητες του των δύο έργων με δεδομένη τη μαρτυρία του Γιώργου Σεφέρη για το βιβλίο του Σαίξπηρ που ο Σεφέρης είδε στο σπίτι του Παπαδιαμάντη στη Σκιάθο. Επομένως, παρά το ότι ο Παπαδιαμάντης, ομοιάζει μόνο με τον εαυτό του, όπως άλλωστε ο ίδιος ισχυρίζεται όταν λέει «Αλλ’ εγώ σοι λέγω ότι δεν ομοιάζω ούτε με τον Πόε ούτε με τον Δίκενς ούτε με τον Σαίξπηρ, ούτε με τον Βερανζέ. Ομοιάζω με τον εαυτόν μου. Τούτο δεν αρκεί;», αυτό δεν εμποδίζει τον αναγνώστη του να ανακαλεί ομοιότητες από άλλες αναγνώσεις δικές του – και όχι του Παπαδιαμάντη - που η ανάγνωση του κειμένου και η δίνη των συνειρμών του ανακαλούν, επιχειρώντας ένα διάλογο και μια επαναδιαπραγμάτευση με το κείμενο. Με την ελπίδα πάντοτε, ότι αυτό έχει ενδιαφέρον και για τους άλλους, και ανοίγοντας το δρόμο ενδεχομένως σε άλλες αναγνώσεις και στη συμμετοχή και άλλων στο παλίμψηστο της γραφής.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή:

Η Μετανάστις, «διήγημα πρωτότυπον»

Η σωτηρία από το θάνατο εκ πανώλης μιας νεαράς Ελληνίδας – μετανάστιδος στη Μασσαλία - με αφορμή το λοιμό που ενέσκηψε, υποτίθεται, στην Ευρώπη στις αρχές του 18^ου αιώνα, και η εξιστόρηση των μετέπειτα δεινών της είναι το θέμα του πρώτου μυθιστορήματος του Παπαδιαμάντη. Το μυθιστόρημα αυτό, με τον τίτλο «Η Μετανάστις», δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Νεολόγος της Κωνσταντινουπόλεως ως «διήγημα πρωτότυπον». Πρόκειται για μια τραγική ιστορία των περιπετειών της ηρωίδας, από τη σωτηρία της από την πανώλη στη Μασσαλία μέχρι που πεθαίνει στη Σμύρνη εγκαταλελειμμένη από το μνηστήρα της, με ένα θάνατο θλιβερό και άδοξο. Στην ουσία όμως, πρόκειται για μια ιστορία εξαπάτησης, όπου οι φθονερές φήμες και η συκοφαντία καταφέρνουν να σπείρουν το ζιζάνιο της αμφιβολίας στον αρραβωνιαστικό της νέας ώστε αυτός να αμφιβάλει για το ήθος της και εν τέλει να τον απομακρύνουν από αυτήν. Η ανεξήγητη και αναίτια εγκατάλειψη βυθίζει την κοπέλα στη θλίψη και την οδηγεί τελικά στο θάνατο. Αυτή σε λίγες γραμμές είναι η υπόθεση του μικρού αυτού μυθιστορήματος, του πρώτου του Παπαδιαμάντη…

Οι προφορικές διαδόσεις, το «αυτί» και η δύναμη των ψευδών διαδόσεων

Η δυστυχία της νέας προκαλείται από τις χαλκευμένες με μαστοριά συκοφαντίες που διαδίδονται σκοπίμως εναντίον της ηρωίδας από την μητέρα της νεαρής αντιζήλου τους και που η δύναμή τους, η δύναμη δηλαδή των ψευδών διαδόσεων και της συκοφαντίας, αποδεικνύεται εν κατακλείδι ισχυρότερη και από την πανώλη από την οποία εκείνη έχει ήδη σωθεί.

Ο αναγνώστης παρακολουθεί μαζί με την ανάπτυξη της ιστορίας, ακολουθώντας την ηρωίδα στο ταξίδι της με το πλοίο από τη Μασσαλία ως τη Σμύρνη, παράλληλα με τη δράση των υπονομευτικών αυτών παραγόντων, μια άδηλη αλλά σκληρή μάχη μεταξύ αλήθειας και ψεύδους, αναξιοπιστίας και αξιοπιστίας. Γίνεται μάρτυρας δηλαδή μιας σύγκρουσης του καλού και του κακού που διεξάγεται όχι μόνο στο πεδίο της δράσης και της ηθικής, αλλά που αποκαλύπτει βαθύτατες συγκρούσεις αντιλήψεων στη σφαίρα του εποικοδομήματος. Κάτι που κάποτε εκδηλώνεται ως αντίθεση μεταξύ του προφορικού και γραπτού λόγου, άλλοτε εμφανίζεται ως διαμάχη μεταξύ του ενοχλητικού θορύβου και της ενάρετης σιγής και άλλοτε ως σύγκρουση μεταξύ του «αυτιού» και του «ματιού», ή των προφορικών ανεξακρίβωτων διαδόσεων και των έγκυρων σημάτων της γραφής για να αποκαλύψει τη βαθύτερη αντίθεση μνήμης – λήθη που αντανακλά με τη σειρά της την προαιώνια αντιπαράθεση ζωής – θανάτου…

Εν αρχή ην η γραφή: ο θάνατος ως σημείωση

Η ιστορία αρχίζει με τους θανάτους από πανώλη στη Μασσαλία και με το ίχνος του θανάτου, με επιβλητικό τρόπο να αποτυπώνεται και να σημειώνεται με σύμβολα στο εξωτερικό των σπιτιών:

«Αι οικείαι, αι πλείσται με κεκλεισμένας τας θύρας και ανοιχτά τα παράθυρα έφερον επί των τοίχων κιτρίνους και μέλανας σταυρούς και άλλα πένθιμα σήματα» (*). Ο θάνατος και τα σύμβολά του, με μια εντυπωσιακή προφάνεια, επαληθεύοντας όπως λέει ο Walter Ong (2) τη σχέση της γραφής με το θάνατο από την εποχή του Πλάτωνα και πώς για να αποτυπωθεί κάτι πρέπει να πεθάνει.

Το κεφάλαιο της Μασσαλίας, αρχίζει με τα σύμβολα του θανάτου τους σταυρούς στα σπίτια και τελειώνει πάλι με τα σύμβολα του θανάτου, τους σταυρούς που σημειώνουν τη θέση των νεκρών στο νεκροταφείο. Ενδιαμέσως, μεταξύ των γραμμών και εν όσω εκτυλίσσεται η δράση, ο αναγνώστης θα διαπιστώσει και την ανάπτυξη της σύγκρουσης που αναφέραμε. Ενώ οι ήρωες δηλαδή συζητούν για τα προσωπικά τους θέματα είναι σαν να επιχειρηματολογούν σε μια άδηλη ρητορική στο βήμα αυτής της διαμάχης, προφορικού – γραπτού, αυτιού – ματιού ή σημάτων γραφής…

Ο Ζέννος για παράδειγμα συνομιλεί με τον πατέρα του τον καπετάν Βίλλιο, καθ’ οδόν προς το σπίτι της Μαρίνας της υποτιθέμενης αρραβωνιαστικιάς του, την οποία επιχειρούν να σώσουν. Ο πατέρας προσπαθεί να επαναφέρει τον γιο στην πραγματικότητα, ώστε να μην τρέφει ψεύτικες ελπίδες για τον αρραβώνα του:

«Εσύ μου φαίνεται ότι την νομίζεις ως μνηστήν σου την νέαν εκείνην […] Πιστεύεις αρραβώνα με τα λόγια;» Είναι δηλαδή αυτό που λέγεται δια λόγου αξιόπιστο;

Παρακάτω, στο σπίτι της κοπέλλας, με τους δύο γονείς της ήδη νεκρούς και εκείνη να θέλει να καθυστερήσει για να «αλλάξει» την νεκρή μητέρα της

«Ο πλοίαρχος ηγέρθη τότε και έβαλεν εις κίνησιν πάσαν την ευγλωττίαν των λέξεων και των χειρονομιών όπως την εμποδίση»

Η κόρη επιμένει και εκείνος το ίδιο: «Τέκνον μου άκουσέ με∙ η νόσος είναι κολλητική, εψιθύρισεν ο γέρων εις το ους της, ωσεί ίνα μη ακουσθή παρά των δύο νεκρών»

Και όλα αυτά όταν ταυτοχρόνως όλα χρωματίζονται από έντονες εναλλαγές των αισθήσεων του ήχου και της σιγής:

«Σιγαλοί λυγμοί γυναικός έ π λ η ξ α ν τα ώ τ α αυτών» πριν αντικρύσουν την φρικιαστική σκηνή με τον πατέρα της κοπέλας ήδη νεκρό και την μητέρα να ψυχορραγεί:

«Ουδέν ηδύνατο να εμποιήσει τοιαύτην φρίκην, οίαν η θέα της παραδόξου και α φ ώ ν ο υ ταύτης σκηνής.»

«Η νεκρώσιμος σιγή διεκόπτετο μόνων υπό των υποκώφων της κόρης λυγμών και υπό των ρόγχων της ψυχορραγούσης. Έξωθεν ουδείς θόρυβος, ουδεμία φωνή ηκούετο».

«δεν επιχειρούμεν να περιγράψωμεν το άφωνον αυτής άλγος»

Στο τέλος, όπως είπαμε, ο θάνατος εναποθέτει τα σύμβολά του, ως σημείωση, σε μια πεδιάδα που εχρησίμευε και ως νεκροταφείο: «Πρόσφατοι χωμάτων σωροί, και που λάκκοι κακώς γεμισμένοι εσημείουν πανταχού το έδαφος».
Μετά την ταφήν των γονέων της η νέα «εμελέτα την τοποθεσίαν προσπαθώσα να καταγράψη αυτήν εις την μνήμην της»

Η ενάρετη ανάγνωση – το βιβλίο

Εκτός όμως από τα σύμβολα της γραφής ως σήματα του θανάτου, εμφανίζεται και το βιβλίο όπου αποτυπώνεται η σοφία την οποία χρησιμοποιούν ως αναφορά τους και ως αδιάσειστη πηγή αληθείας οι συνομιλητές. Οι θεραπευτικές και παρηγορητικές αφηγήσεις, όπως αυτή του σοφού καπετάνιου προς την ηρωίδα, παραμένουν προφορικές,

«Εμείς στην ηλικίαν μας, έχομεν εμπιστοσύνην η μία εις την άλλην, καθώς ανέγνωσα εις εν βιβλίον∙ ενώ αι γυναίκες, όταν ενηλικιούνται, προσφέρονται με υπουλότητα μεταξύ των», λέει η νεότερη συνταξιδιώτισσα στην Μαρίνα. Επίσης, ο καλός πλοίαρχος περιγράφεται και ως εντρυφών στον κόσμο της ανάγνωσης και κατά την γνώμην του της γνώσης: «Το βέβαιον είναι ότι ο πλοίαρχος ηξίου ότι διέπρεπε μεταξύ των συναδέλφων αυτού. Εγνώριζεν οποσούν καλώς την ιταλικήν γλώσσαν και είχεν αναγνώσει βιβλία τινά, εξ ών ήντλησε τας εγκυκλοπαιδικάς γνώσεις του»

Λόγια του αέρος, λόγια του κόσμου, λόγια γυναικεία

Αντίθετα από την αδιαμφισβήτητη αλήθεια του γραπτού, ο λόγος των αντιζήλων, η ομιλία τους θεωρείται κενή νοήματος:

«ήρχισαν να τη ομιλώσι περί αδιαφόρων πραγμάτων». Ομιλία χωρίς σκοπό, περιττή. Από την άλλη, τα λίγα λόγια είναι δείγμα αρετής, όπως για παράδειγμα ο καλός ναύτης Γουλμής, αυτός που έχει «την μανίαν της αναγεννήσεως των παναρχαίων και σκωληκοβρώτων σκουνών», ο φερόμενος ως πεπαιδευμένος ή και φιλόσοφος, έχει λίγα τα λόγια του: «Το στόμα του αν και παρέμενε πάντοτε ανοικτόν, σπανίως ωμίλει, και ποτέ δεν παρεπονείτο».

Να όμως που ο κόσμος της ομιλίας διεκδικεί το μερίδιό του, όταν η Κάκια, η αντίζηλος της Μαρίνας και η μητέρα της διαμαρτύρονται που η Μαρίνα δεν συμμετέχει στις συζητήσεις:

«Σοι ομιλούν χαροποιά, δεν απαντάς∙ σοι ομιλούν αδιάφορα, βαρύνεσαι να ακούης. Σοι ομιλούν λυπηρά, θυμώνεις∙ λοιπόν είναι ανάγκη να μη σε ομιλή κανείς διόλου; Συγχώρεσέ με∙ άλλοτε δεν θα σε ενοχλήσω.»

Η ωτακούστρια

Σε όποιον αρέσει να μιλά, αρέσει και να ακούει, και όσον ακράτητος είναι στην ομιλία του εξ ίσου αρπακτικός είναι και στο τι θέλει να ακούει και ακροάται, από ότι φαίνεται. Πρέπει να έχει πολύ σημαντική θέση στην ανάπτυξη της ιστορίας η υποκλοπή δια της ακοής, της ομιλίας των άλλων εφόσον στην ενέργεια αυτή αποδίδεται και ο τίτλος του ΙΓ΄ κεφαλαίου: «Η ωτακούστρια.» Η Κάκια, ανεβαίνει στο κατάστρωμα, κρυμμένη πίσω από τον πρωραίο ιστό και «εκ προθέσεως ή εκ τύχης» ακούει την συνομιλίαν του Ζέννου και του πατρός του, όπου αποκαλύπτονται τα αισθήματα του νέου για την Μαρίνα και επομένως η Ωτακούστρια τίθεται σε επιφυλακή για να εμποδίσει την ένωσή τους. Αργότερα, η Κάκια, η ωτακούστρια, όταν πια φτάνουν στην Σμύρνη, «προσεκόλλησεν οφθαλμόν και ους» στο τζάμι του παραθύρου…Σε άλλη περίσταση, όταν η μητέρα της και η κ. Μαρκόνη η γνωστή της και συνεργός στα σχέδιά της να διαλύσει τον αρραβώνα του Ζέννου και της Μαρίνας, αποσύρονται στο δωμάτιό της για να της δείξει δήθεν ένα «πανίον» αλλά στην πραγματικότητα για να συνεννοηθούν δια τα περαιτέρω και να υφάνουν τη συνομωσία τους, η Κάκια και πάλι κρυφακούει: «Αύτη, υποπτεύσασα ότι υπό το πανίον εκείνον εκαλύπτετο συνδιάλεξις τις εμπιστευτική, ίσως αυτήν έχουσαν υπόθεσιν, περιέμεινε μέχρις ου ήκουσε την θύραν του κοιτώνος κλεισθείσαν, και ευθύς εξήλθε βαδίζουσα επ’ άκρων των ποδών, και προσεκόλλησε το όμμα εις την οπήν του κλείθρου. Ηκροάσθη ορθία και συνέχουσα την αναπνοήν».
Κατ’ εξακολούθησιν ωτακούστρια, πίσω από την κλειδαρότρυπα αυτή τη φορά, αλλά χωρίς άλλον, η έκφραση «υπό το πανίον», ανακαλεί την εικόνα του Σαιξπηρικού ωτακουστή, που κρυφάκουγε και αυτός πίσω από μια κουρτίνα, του Πολώνιου, τότε που ο πατέρας της Οφηλίας βρήκε κρυμμένος το θάνατο από το ξίφος του Άμλετ. Τότε ο αναγνώστης ίσως θυμηθεί την αναφορά μας στην εισαγωγή στον Άμλετ και τη σχέση του με το «αυτί» και ίσως αναζητήσει στην ανάγνωση της Μετανάστιδος το ενδεχόμενο και άλλων αναφορών στο αμφιλεγόμενο όργανο της ακοής. Αν προσπαθήσει να ακούσει μαζί με τη Κάκια τι λένε «υπό το πανίον» η κυρία Ρίζου με την κυρία Μαρκώνη, θα αποζημιωθεί αυτή τη φορά γιατί με τα ίδια του τα αυτιά θα ακούσει την κυρία Μαρκώνη, την συνεργό της κυρίας Ρίζου, να της υπόσχεται πίστη και αφοσίωση με τον παρακάτω τρόπο:

«Ω, εγώ είμαι το αυτίον της γης∙ το αυτίον της γης και το στόμα της ψυχοκόρης μου της κυρίας Ρίζου».

Διαβολές από αυτί σε αυτί

Κατόπιν, αποκαλύπτει το σχέδιόν της, την εξαπόλυση φημών, συκοφαντιών εναντίον της Μαρίνας. Φημών που έχουν τη δύναμη να διαλύσουν τον αρραβώνα της, και όπως δεν τα κατάφερε η πανώλη αυτές θα καταφέρουν να επιτύχουν και το θάνατό της:

« - Λοιπόν άκουσε το σχέδιόν μου (είπε μειδιώσα η κ. Μαρκώνη)

- Ακούω

- Θα υπάγω να εύρω τον Ζέννον και θα του κατηγορήσω την μνηστήν του.

Ησύχασε. Δεν θα του πω λόγια του αέρος. Θα είπω ιστορίας, αίτινες διεδόθησαν άλλοτε εις την ελληνικήν αποικίαν της Μασσαλίας. Μόνον που ήσαν όλα μύθος.

- Διεθόθησαν εις την Μασσαλίαν ιστορίαι; Εις το όνομα της Μαρίνης;

- Μάλιστα εγώ τας διέδωκα. Λοιπόν αφού τας διέδωκα τότε, τι μου κοστίζει να τας επαναλάβω και τώρα;»

Έτσι εξυφαίνεται η συνωμοσία «υπό το πανίον» την οποία η Κάκια συνεχίζει να ακροάται «εξηκολούθησε να ακροάται κρεμαμένη εκ της θύρας» και παρά την ταραχή της για όσα πρόκειται να συμβούν αποκρούει και τις ελάχιστες τύψεις συνειδήσεως για την άδικη συνομωσία κατά της Μαρίνας, τυφλωμένη από τα αισθήματα της ζηλοτυπίας και του φθόνου…

«…βομβούν οι καλοθελητές…»

Η δράση των φημών, των συκοφαντιών, των πλανερών λόγων στα αυτιά των θυμάτων τους χαρακτηρίζεται ως βόμβος. Και αν ο έρωτας προς την Κάκιαν κάνει να βομβούν από ζαλάδα τα αυτιά του αφελούς Γόμνου, «η νέα αυτή τω εφαίνετο ελαφροτέρα του ελαφρού πτερού και του ελαφροτέρου ανέμου, όστις έκαμέ ποτέ να βομβούν τα ώτα του» οι πονηροί λόγοι της κυρίας Μαρκώνη προς τον Ζέννον «εβόμβουν εις τα ώτα αυτού» ή παρακάτω, αφού εκείνη έχει ολοκληρώσει το έργο της «αι λέξεις αύται ήσαν ως ακατάληπτος και συγκεχυμένος βόμβος δια τον νέον, όστις εξήλθεν σχεδόν παράφρων»

Η δυσοίωνη αναφορά στον βόμβο εμφανίζεται και σε άλλα έργα του Παπαδιαμάντη, σημαίνοντας και τον δυσάρεστο ήχο του βόμβου των ενοχλητικών λόγων, αλλά και το ψυχικό τους αποτέλεσμα, τη ζαλάδα που προκαλούν αυτοί οι λόγοι. Να θυμηθούμε για παράδειγμα τα λόγια του θείου της Τσούλας, της ηρωίδας στο Καμίνι, που ηχούν σαν «βόμβος σφηκοφωλιάς» στα αυτιά της, όταν η κοπέλα μαθαίνει ότι θέλουν να την παντρέψουν με ένα πολύ μεγαλύτερό της

Ο λόγος της τεχνικιάς

Τα λόγια της κυρίας Μαρκώνη, που με μαστοριά κατευθύνει προς τον αφελή Ζέννο – «δεν μ’ αρέσει ποσώς ο τρόπος αυτής της τεχνικιάς. […] ποιος ηξεύρει τι θα του λέγει του Ζέννου! Αν δεν του γυρίσει τα μυαλά του! Ηξεύρει πολλάς τέχνας αυτή η μαστόρισσα» Η τέχνη του λόγου που αποπλανά και η σημασία που της αποδίδει ο Παπαδιαμάντης θα ξεδιπλωθεί σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια αργότερα στη Νοσταλγό του, όπου η Λαλιώ η ομιλητική θα καταφέρει «ομιλώσα μαθηματικώς» με ακρίβεια και μαστοριά δηλαδή, να κατευθύνει τη βάρκα στο απέναντι νησί με τον Μαθιό, την περσόνα του Παπαδιαμάντη σε νεαρή ηλικία να κωπηλατεί μαγεμένος (3)

Κι έτσι, ενώ ο Ζέννος προσπαθεί στην αρχή να αμυνθεί, στην επίθεση του βόμβου:

«Προσποιείσθε ότι εκπλήττεσθε κυρία∙ ω, δεν αμφιβάλλω ότι κατέχετε καλώς την τέχνην ταύτην. Αλλά δεν είναι τώρα καιρός υποκρισίας. Σας ζητώ να μοι είπητε, να μοι είπητε ευθύς τι εννοούσατε χθες την εσπέραν με τους λόγους σας εκείνους»

Και εκείνη εξασκώντας την τέχνη της συνδαυλίζει ακόμα περισσότερο την αγωνία του, καμαρώνοντας για τα όπλα της: «Λόγια, λόγια του κόσμου, είπεν η κ. Μαρκώνη. Λόγια γυναικεία. Και θα τα συνερισθείς συ, φίλε κύριε Ζέννε; Θα τα πιστεύσεις συ, ανήρ;»

Και παρακάτω: «εγώ νόμιζα ότι τα ήξευρες και συ, και δια τούτο με έφυγεν ο λόγος»

Και υποκριτικά: «αόριστα και αμάρτυρα καθώς είναι όλα τα λόγια του δρόμου» και μετά κατά την παράδοσιν των απυλώτων στομάτων που συγχέονται βεβαίως με το βάραθρον της κολάσεως (4) «Η κυρία Μαρκώνη ωμίλει αφ’ εαυτής, έχυνε τας λέξεις, ως ο κρουνός ον άπαξ εξέστρεψέ τις»

Η σιωπή των (νεκρικών) επιγραφών και η «άγνωστος» μουσική

Μετά την υπονομευτική δράση του βόμβου, συντετριμμένος ο Ζέννος, ούτε ακούει πια ούτε βλέπει., απομονώνεται εκουσίως από τα ερεθίσματα και απελπισμένος ξεκινά μια περιπλάνηση έξω από την πόλη.

«Η Ανθούσα […] τον έκραξεν ονομαστί. Εκείνος εκώφευσε». Τα βήματά του τον οδηγούν στο χριστιανικό κοιμητήριο της πόλης, όπου «περιήρχετο τα μνημεία και ανεγίγνωσκε τας νεκρικάς επιγραφάς χωρίς να εννοή λέξιν». Τότε είναι που σχεδόν με χαρά βλέπει τον τάφο μιας δεκαοχτάχρονης, με το ίδιο όνομα Μαρίνα και ζητά από τον ιερέα του κοιμητηρίου να παραγγείλει μνημόσυνο για την δική του Μαρίνα, την οποία ίσως, ενδομύχως, επιθυμεί νεκρή.

Σε έξαλλη κατάσταση ψυχικής ταραχής και πένθους, ιδρωμένος, με γόνατα να τρέμουν δίνει εικόνα παράφρονος και προκαλεί τον τρόμο τα παιδιά που φύλαγαν λίγα βόδια στην εξοχή…Συντετριμμένος οδηγείται κατά τύχη σε ένα δάσος πευκών – από τα οποία είναι γνωστό ότι προέρχεται η ξυλεία για τη ναυπήγηση των πλοίων – όπου τον προσεγγίζει η άγνωστη μουσική του ανέμου στα κλαδιά γιατί του θυμίζει κάτι οικείο: «Διήλθεν διά τινος δάσους πευκών, όπου εναρμονίως ήχει ο άνεμος διά των κλώνων. Ο Ζέννος ενόμισεν ότι ακούει άγνωστόν τινα μουσικήν, άλλην ή εκείνην, ην ήκουεν επί των ιστών και εξαρτίων του βρικίου…»

«φωνή τις υποκώφως ηχούσα και μόλις ακουομένη εκ των ενδομύχων του’

Στη συνέχεια, έχοντας επιτύχει την διάλυση του αρραβώνα του με την Μαρίνα, οι δύο γυναίκες επιδίδονται σε μια υστάτη προσπάθεια πριν ο Ζέννος αναχωρήσει για με το πλοίο του, να καταφέρουν να τον ποτίσουν μαγικό φίλτρο και να πετύχουν να τον αρραβωνιάσουν με την Κάκια και αυτός σώζεται την υστάτη ώρα, ακούγοντας μια εσωτερική φωνή.

Αρχίζουν δηλαδή οι κουβέντες «με την συνήθη μακρόγλωσσον στωμυλίαν αυτής» η κυρία Ρίζου, η Κάκια στο άλλο δωμάτιο «ηκροάτο με τέσσερα ώτα» και παρακολουθεί την προσπάθειά τους να τον ποτίσουν το «δροσιστικόν». Η κυρία Μαρκώνη συνομιλεί μυστικά με την κυρία Ρίζου – «τη είπε εις το ους» - και εν τέλει, ο Ζέννος ακούει κάποια φωνή αλλά με το έσω ους: «διατελών εν απροσδιορίστω ψυχική καταστάσει, όλως πέραν των ορίων της συνήθους των ανθρωπίνων πορείας και αυτής της φύσεως σχεδόν, ουχ ήττον φωνή τις υποκώφως ηχούσα και μόλις ακουομένη εκ των ενδομύχων του, τω έλεγεν ότι η γυνή αύτη ήτο μάλλον παράφρων αυτού»…Αυτός καταφέρνει να φύγει γρήγορα από το σπίτι τους και σώζεται, ενώ οι δυο γυναίκες κλείνονται στον κοιτώνα για να συσκεφθούν και η Κάκια «εκόλλησεν, ως συνήθως το ους εις το κλείθρον και ηκροάτο».

«Πνοή αύρας λεπτής…»

Ο Ζέννος, αναχωρεί με το πλοίον του, ενώ η Μαρίνα βαρειά άρρωστη, βρίσκεται στα πρόθυρα του θανάτου…Στην οριακή αυτή κατάσταση έχει ξεπεράσει τον σπαραγμό και τη λύπη από την άδικη και ανεξήγητη εγκατάλειψη του Ζέννου που εμφανίζεται με την μορφή ενός συγκλονιστικού οράματος ενός δαίμονος «που τη εδείκνυεν άλλοτε τους οξείς αυτού οδόντας γελών τον καταχθόνιον αυτού γέλωτα, και άλλοτε έτεινε τους σκελετώδεις αυτού βραχίονας εν τω σκότει»…Έτοιμη να αναχωρήσει κυριεύεται από υπερκόσμια οράματα, μεταξύ ζωής και θανάτου, που θυμίζουν – όσο και να μην ομοιάζει ούτε και αυτόν - τον Πόε: «Ίστατο μεταξύ της ζωής και του θανάτου και απήλαυε του λυκαυγούς της αιωνιότητος…Διέκρινε μυστικώς φωτοβολούν το τέρμα προς ο εβάδιζεν, χωρίς να βλέπη την οδόν εφ’ ής επάτει…Έστρεφε στιγμιαίως το βλέμμα εις τα οπίσω, και οι διάφοροι σταθμοί του βίου αυτής της εφαίνοντο ως τάφοι, εφ’ ων επάτησε, και ως ερείπια, εφ’ ων προσέκοπτε ο πους αυτής»

Ωστόσο, στην αιώνια μάχη των ήχων και των φωνών, του φωτός και του σκότους, της αλήθειας και του ψεύδους που διεξάγεται πότε αθέατη και πότε στο προσκήνιο του μυθιστορήματος και η Μαρίνα αφήνει να ακουστεί ο δικός της ψίθυρος, πνοή «αύρας λεπτής»: «Εψιθύριζεν εν τη καρδία αυτής μυστικάς και αδιανοήτους λέξεις, ως ύμνον χερουβείμ. Ετερέτιζε το άσμα της αυγής ως αηδών αναγγέλλουσα το έαρ» ή στο τέλος με την τελευταίο της χαιρετισμό προς τη θεία της: «Είναι αληθές θεία μου. Είμαι πολύ καλά τώρα, είπε η Μαρίνα. Και η φωνή της ήτο ασθενής και μόλις ακουομένη, ως λεπτή αύρα και ως φλοίσβος ρύακος»

Ανεπαύθη λοιπόν η Μαρίνα, «ταπεινή και άγνωστος παρά τους τους πόδας του Κυρίου», ανεχώρησε για το βασίλειο της σιωπής, αλλά σύμφωνα με την χριστιανική πίστη, αναμένουσα την ανάσταση και την τελικήν κρίση, η οποία σημαίνεται με ένα ήχον επίσης, τον ήχον της σάλπιγγος: «προσδοκώσα τον ήχον της σάλπιγγος».

Ποιος ξέρει;

Το τέλος της αφήγησης, το τέλος του κειμένου

Το τέλος της αφήγησης, αναπαρίσταται ωστόσο ως κείμενο, μια και «η σελίς του βιβλίου εστράφη, το κύμα επανήλθεν εις τον τόπον του μετά την πομφόλυγα, και ουδείς εμίλησε πλέον περί της μεταξύ των νεκρών κοιμηθείσης και ευσεβούς τεθλιμμένης ανθρωπίνης ψυχής…»

Και πάλι η γραφή
Η ιστορία τελειώνει οριστικά κάνοντας υποθέσεις για το Ζέννο για τον οποίο «ουδείς ήκουσε να γίνεται λόγος» και «το επόμενον έτος ελησμονήθη» όπως και η Μαρίνα. Μόνη νίκη επί της λήθης και επί του θανάτου, ο γραπτός λόγος, οι επιστολές: «πιθανωτάτη γνώμη είναι ότι διήγε πλάνητος βίον και έγραφεν ενίοτε επιστολάς προς τον πατέρα αυτού»

(1) Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Άμλετ, μετάφραση Ερρίκος Μπελιές, Εκδόσεις Κέδρος, 2007

(2) Walter Ong, Προφορικότητα και Εγγραμματοσύνη, Μετάφραση Κώστας Χατζηκυριάκου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1997

(3) Όπου από ένα μικρό ορθογραφικό λάθος του Παλαμά, η Μούσα του Παπαδιαμάντη, η Λιαλιώ η Νοσταλγός, γίνεται Λαλιώ η ομιλητική…

στο http://waxtablets.blogspot.com/2011/04/blog-post_28.html

(4) Όπου το καυκίον της χελώνης παραβάλλεται με το φόρεμα (κολόβιον) της γυναικός και το χάσκον στόμα της πολυλογίας γίνεται φρέαρ, βάραθρον και πύλη της κολάσεως στον Παπαδιαμάντη… στο

http://waxtablets.blogspot.com/2011/06/blog-post.html

(*) Όλα τα αποσπάσματα από το έργο του Παπαδιαμάντη είναι από την Κριτική έκδοση των Απάντων του, του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου από τις εκδόσεις Δόμος

Εικόνες από το διαδίκτυο

http://www.bookpalace.com/acatalog/MillarWattHamletLL.jpg

http://4.bp.blogspot.com/_iwFrNJwIWhE/S8UjaCD0bjI/AAAAAAAAAH4/cXnDVEsYCFc/s1600/ear+poison+cropped.jpg

http://fc02.deviantart.net/fs71/i/2011/200/6/3/hamlet__s_ear_by_sirobnaiv-d40w8uk.jpg

http://www.myartprints.com/kunst/eugene_delacroix/hamlet_body_polonius_hi.jpg

http://www.pcs.org/assets/uploads/plague11%281%29.jpg

http://glypto.files.wordpress.com/2008/05/04052008705.jpg