Κυριακή, 3 Μαΐου 2009

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝΤΑ ΓΕΝΝΑΜΕΝΟ ΠΑΡΟΝ*: Και ευρέθηκα οπίσω από έναν καθρέφτη...

Όταν η Αλίκη πέρασε μέσα από τον καθρέφτη, δεν ξεπέρασε μόνο το όριο ανάμεσα στον καθημερινό/πραγματικό κόσμο και τον κόσμο της φαντασίας. Υπήρξε η πρώτη που περιπλανήθηκε στο χώρο και στο χρόνο, στην ιστορία, τη γεωγραφία και τη ανθρωπολογία ακόμα, ενός παραμυθένιου σύμπαντος εγκλείστων αλλά θαυμαστών όντων και συμβάντων, πίσω από τον καθρέφτη.


Για πρώτη φορά δηλαδή στην ιστορία των αφηγήσεων, ο θαυμαστός κόσμος των ειδώλων και των αντανακλάσεων διαρρηγνύει τα όρια ανάμεσά στο πραγματικό και την αναπαράσταση. Αυτό έγινε αργότερα πλειστάκις, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Τομ Μπάξτερ (Τζεφ Ντάνιελς) στην ταινια του Γουντυ Αλλεν το Πορφυρο Ροδο του Καίρου, που πέρασε από τον «έγχρωμο» έστω κόσμο των σκιών της οθόνης στην πραγματικότητα, γοητεύοντας και απογοητεύοντας την Σεσίλια (Μία Φάρροου).


Η ταινία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, ακριβώς επειδή η σύγχυση ανάμεσα στους δύο κόσμους – που έχει ήδη ξανασυμβεί για να θυμηθούμε μόνο το θεατρικό του Πιραντέλο «έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» που λέγεται ότι την ενέπνευσε στο Γούντυ Άλλεν - επειδή το όριο που παραβιάζεται ανάμεσα στους δύο κόσμους είναι μια επίπεδη επιφάνεια – μια οθόνη σε αυτή την περίπτωση/ένας καθρέφτης στην περίπτωση της Αλίκης στη χώρα των θαυμάτων.

Η ακαταμάχητη γοητεία του «άυλου» κόσμου των ειδώλων του καθρέφτη οδηγεί εν τούτοις, πάντοτε, στο ανέφικτο της ουσιαστικής ανταλλαγής με το είδωλο, για να θυμηθούμε και το πρώτο της θύμα – το Νάρκισσο που πνίγηκε κοιτώντας την αντανάκλασή του. Ας ρίξουμε όμως το βλέμμα μας σε μια άλλη όψη αυτού του κόσμου, στις παραμορφώσεις δηλαδή και τις ανατροπές που μπορεί να προκαλέσει στην ροή του χρόνου.




Ο καθρέφτης και ο χρόνος, λοιπόν…

Εκ πρώτης όψεως η γυναικεία φιλαρέσκεια και ο φόβος του χρόνου:

Η Λαΐδα της Παλατινής Ανθολογίας αφιέρωνε τον καθρέφτη της στην Αφροδίτη γιατί δεν άντεχε να βλέπει τις αλλαγές που είχε προκαλέσει στο όμορφο πρόσωπό της ο χρόνος



«Ο σύντροφος της νιότης μου, δικός σου ας είναι τώρα,
Τι μόνο εσύ αφρογέννητη, το χρόνο δεν τρομάζεις». [1]



Η Βασίλισσα μητριά της Χιονάτης συνομιλούσε με το δαίμονα – το στοιχειό του καθρέφτη που της αποκάλυπτε – αμείλικτα – ποια ήταν η ομορφότερη στον κόσμο.
Ο καθρέφτης και η προνομιακή από ότι φαίνεται σχέση του με το πέρασμα του χρόνου, συγκεντρώνουν στη γυαλιστερή του επιφάνεια της προσδοκίες των ανθρώπων κατά καιρούς να αντλήσουν και άλλες αλήθειες, να μπορέσουν να δουν όχι μόνο το πέρασμα, και τις ρυτίδες του γήρατος, αλλά και πέρα από το παρόν, εκεί στις ανεξερεύνητες πτυχώσεις του μέλλοντος.

Έτσι, ο Νοστράδαμος συγγράφοντας τις προφητείες του εικονίζεται με τον περίφημο καθρέφτη του. Ακόμα πιο παλιά, ο Λουκιανός στην Αληθή Ιστορία του περιγράφει τον Καθρέφτη του φεγγαριού,






« όπου υπάρχει ένα πηγάδι στο Παλάτι (στη Σελήνη) όπου έχουν στήσει από πάνω έναν τεράστιο καθρέφτη. Αν κατέβει βαθειά στο πηγάδι, ακούει κανείς όσα λέγονται στην γη και βλέπει τις πολιτείες κι όλους τους λαούς σαν να ’ναι ανάμεσά τους …» [2]

Ποτέ δεν έγινε όμως μια - λογοτεχνική έστω - σπουδή στο πώς θα συμβεί η πρόβλεψη του μέλλοντος.

Εκτός από την περίπτωση της Αλίκης.

Η Αλίκη, διαπερνώντας την υλικότητα του κόσμου του καθρέφτη και εισβάλλοντας τυχαία – ίσως με αυθάδεια – σε έναν συμμετρικό σύμπαν, μας προσφέρει δια χειρός Λιούις Κάρολ, μια σπουδή σε έναν άλλο κόσμο θαυμάτων που διέπεται από τη σχέση του με τον εδώ – ομοιότητα διαφορά – συμμετρία – ετερότητα.


"Les miroirs feraient bien de réfléchir avant de renvoyer les images"

είχε πει ο Jean Cocteau, κάνοντας ένα λογοπαίγνιο με το réfléchir αντανακλώ – σκέφτομαι –: «Οι καθρέφτες είναι προτιμότερο να σκέφτονται (αντανακλούν) λίγο πριν ξαναστείλουν πίσω τις εικόνες», λέει, σχολιάζοντας το βάρος της γνώσης του καθρέφτη, το βάρος των συνεπειών του χρόνου για τη φιλάρεσκη γυναίκα ή για τον τολμηρό οιωνοσκόπο.




Ας γυρίσουμε όμως στο Πίσω από τον καθρέφτη και τι είδε η Αλίκη εκεί. Μα τι είδε εκεί; Έναν κόσμο που καθορίζεται από μια υλικότητα – συμμετρική. Τόσο συμμετρική που Αλίκη ήδη προβληματίζεται για τη δυνατότητα ανταλλαγών με το δικό μας κόσμο. Τόσο συμμετρική που ίσως είναι αλλόκοτη και επικίνδυνη. Γι’ αυτό το λόγο, συζητώντας με τη γάτα της την Κίττυ για το πώς θα είναι ο κόσμος πίσω από τον καθρέφτη αναρωτιέται:


«Αναρωτιέμαι αν αυτοί εκεί θα σου έδιναν γάλα. Ίσως να μην πίνεται το γάλα του Καθρέφτη…»

Η μικρή διαφορά της καθρεφτικής συμμετρίας, αυτή που κάνει τα δυο μας χέρια να μην ταυτίζονται, και επεμβαίνει στις χημικές ιδιότητες των στερεοϊσομερών, καθιστά τον κόσμο του καθρέφτη, αν όχι επικίνδυνο τουλάχιστον «άλλο». Καθώς ο Οδυσσέας με τους συντρόφους του στο ταξίδι αναρωτιόνταν φτάνοντας σε κάποιον νέο τόπο – «ποια χώρα βρωτών είναι αυτή» και σκεφτόταν πρώτα από όλα «τι τρώνε; », έχοντας από πριν τις οδηγίες για το τι δεν πρέπει να πειράξουν, τα βόδια του Ήλιου ή τους Λωτούς στη χώρα των Λωτοφάγων, έτσι και η Αλίκη προστατεύει το γατάκι της από τις καταστρεπτικές συνέπειες της επαφής με τον κατοπτρικό κόσμο.




Αλλιώτικα πλάσματα, αλλιώτικα άνθη, αλλιώτικα έντομα, αλλιώτικα ανθρωπόμορφα όντα – ο επίπεδος κόσμος των τραπουλόχαρτων με τους βασιλείς και τους βαλέδες – αντικαθίσταται από τον τρισδιάστατο κόσμο του σκακιού.
Βασιλείς και Βασίλισσες, πύργοι, ιππότες και πιόνια ζουν τα δικά τους παράδοξα και μας καταπλήσσουν, με αυτά που μας αποκαλύπτουν, μεταξύ των οποίων κυρίαρχη θέση έχει η «ανωμαλία» στη ροή του χρόνου:

Θυμηθείτε την κούρσα της Αλίκης με την κόκκινη Βασίλισσα, όπου τρέχουν, τρέχουν, φαίνεται «σαν να πετάνε στον αέρα» και εν τούτοις βρίσκονται στο ίδιο σημείο.





«Μα στη δική μας χώρα» είπε η Αλίκη λαχανιάζοντας ακόμα, «βρίσκεσαι κάπου
αλλού αν τρέχεις τόσο γρήγορα για πολλή ώρα – όπως εμείς κάναμε.»

Η ταχύτητα λοιπόν που όσο μεγάλη και να είναι δεν επηρεάζει την απόσταση είναι ένα πρώτο σημάδι του ότι ο χρόνος εκεί κυλάει αλλιώς!!!

Και που είστε ακόμα.

Όταν η Αλίκη συναντά την Άσπρη Βασίλισσα και προσπαθεί τρυφερά να της μαζέψει τα μαλλιά της με μια φουρκέτα, εκείνη, ούτε λίγο ούτε πολύ της αποκαλύπτει ότι ζει ανάποδα στο χρόνο!


«Αυτό συμβαίνει όταν ζεις προς τα πίσω• αισθάνεσαι πάντα ζαλισμένος στην αρχή…» είπε καλοσυνάτα η Βασίλισσα.
«Όταν ζεις προς τα πίσω!» Επανέλαβε ξαφνιασμένη η Αλίκη. «Δεν άκουσα ποτέ κάτι τέτοιο!»
«…έχεις όμως ένα μεγάλο πλεονέκτημα έτσι: η μνήμη σου δουλεύει και προς τις δυο διευθύνσεις».
«Είμαι σίγουρη πως η δική μου η μνήμη δουλεύει προς μια κατεύθυνση», παρατήρησε η Αλίκη. «Εγώ δεν μπορώ να θυμηθώ πράγματα πριν συμβούν».

Η ενθύμηση του μέλλοντος ως καθρεφτισμός της μνήμης, λοιπόν…

Παρακάτω, γελάμε με τα ευτράπελα των χρονικών ανατροπών, όπως η περίπτωση του Αγγελιοφόρου του Βασιλιά που είναι στη φυλακή τιμωρημένος πριν τη δίκη του, που θα αρχίσει την ερχόμενη Τετάρτη, και πριν ακόμα και από το αδίκημα, που θα το διαπράξει αργότερα.

Όλα αυτά η Βασίλισσα τα αφηγείται τυλίγοντας μια γάζα στο δάχτυλό της, και στερεώνοντάς την με ένα λαστιχάκι για να περιποιηθεί ένα τραύμα για το οποίο αρχίζει σε λίγο να φωνάζει.


«Οχ., οχ, οχ», φώναξε η Βασίλισσα τινάζοντας το χέρι της σαν να’ θελε να το
ξεκολλήσει.
«Το δάχτυλό μου τρέχει αίμα! Οχ, οχ, οχ, οχ!»
Οι στριγγλιές της έμοιαζαν με σφύριγμα ατμομηχανής, που η Αλίκη αναγκάστηκε να κλείσει τα αυτιά της με τα χέρια της.
«Τι συμβαίνει;» ρώτησε μόλις βρήκε την ευκαιρία να ακουστεί. «Τρυπήσατε το δάχτυλό σας;»
«Όχι ακόμα», είπε η Βασίλισσα, «αλλά θα το τρυπήσω σύντομα! Οχ, οχ, οχ!»


Και όλα αυτά συνέβησαν επειδή η Αλίκη πέρασε μέσα από τον καθρέφτη.

Από την ελληνική λογοτεχνία μας τώρα, θα ήθελα αντιγράψω μια σελίδα όπου ο καθρέφτης, αρχικά στην υπηρεσία των γυναικών για να τις κολακεύει και αργότερα για να τους λέει την αλήθεια με την αποκάλυψη των ρυτίδων του χρόνου, γίνεται κάποτε, σπουδάζοντας τον καθρεφτικό κόσμο του η οθόνη των προβλέψεων.


Πρόκειται για μια από τις σελίδες του καθρέφτη, από το ημιτελές έργο του Διονυσίου Σολωμού «Η γυναίκα της Ζάκυθος». Η γυναίκα της Ζάκυθος που εχθρεύεται την ελληνική επανάσταση, σαν τη μητριά της Χιονάτης


«όταν ήτουν μοναχή, επήγαινε στον καθρέφτη και κοιτώντας εγέλουνε και έκλαιε . Και εθάρρειε πως είναι η ωραιότερη απ’ όσες είναι στα Εφτάνησα»
Το έργο είναι αφηγημένο από τον Ιερομόναχο Διονύσιο, ο οποίος για αυτή την κατάσταση από το πρώτο κιόλας κεφάλαιο «Πικραίνεται». Το έργο βρίθει από συγκλονιστικές προφητείες και οράματα σχετικά με το Μεσολόγγι.
Αυτό που θα αντιγράψουμε όμως εδώ είναι το όραμα του μοναχού Διονυσίου, στο κεφάλαιο 6 με τίτλο: «ΤΟ ΜΕΛΛΟΝΤΑ ΓΕΝΝΑΜΕΝΟ ΠΑΡΟΝ. Η ΚΑΚΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ».

Μα πώς γίνεται να συμβεί η αναστροφή αυτή, του να γίνει το μέλλον παρόν και να μπορούμε να το δούμε, παρά μόνον μέσα στον καθρέφτη;

Όπως ξεκινά λοιπόν ο αφηγητής, ο μοναχός Διονύσιος, για τον Άγιο Λύπιο, γίνεται μάρτυρας ενός θαύματος:


« 5. Και ευρέθηκα οπίσω από έναν καθρέφτη, ανάμεσα σ' αυτόνε και στον τοίχο. Και ο καθρέφτης είχε τον ψήλο του δώματος.



6. Και μιά φωνή δυνατή και ογλήγορη μου εβάρεσε την ακουή λέγοντας:
7. Ώ Διονύσιε Ιερομόναχε, το μέλλοντα θε να γίνει τώρα για σε παρόν. Ακαρτέρει και βλέπεις εκδίκησην Θεού.

8. Και μιά άλλη φωνή μου είπε τα ίδια λόγια τραυλίζοντας.
9. Και αυτή η δεύτερη φωνή ήτανε ενού γέρου που απέθανε και είχα γνωρίσει. Και εθαύμαξα γιατί ήταν η πρώτη φορά που άκουσα την ψυχή του ανθρώπου να τραυλίζει. Και άκουσα ένα τρίτο μουρμουρητό που εφαινότουνα μία φυσηματιά μες στον καλαμιώνα, όμως δεν άκουσα λόγια.
10 Και εκοίταξα ανάερα για να ξανοίξω πούθεν εβγαίνανε αυτές οι
φωνές, και δεν είδα παρά τους δύο χοντρούς και μακρίους πέρονους που
εβγαίνανε από τον τοίχο, στους οποίους ακουμπούσε ο καθρέφτης δεμένος από τη
μέση.
11. Και αναστενάζοντας βαθιά, καθώς κάνει ο ανθρωπος οπού βρίσκεται
γερασμένος, αγρίκησα μυρωδία από λείψανο.
12. Και εβγήκα από κεί και εκοίταξα τριγύρω και είδα.
13. Είδα αντίκρυ από τον καθρέφτη στην άκρη της κάμερας ένα κρεβάτι, και κοντά στο κρεβάτι ένα φως. Και εφαινότουνα πως δεν ήτουνα μες στο κρεβάτι τίποτες, και απάνου ήτανε πολλή μύγα κουλουμωτή.
14. Και απάνου στο προσκέφαλο είδα σα μιά κεφαλή ακίνητη και <λιανή> σαν
εκείνες που κάνουνε στα χέρια και στα στήθια οι πελαγίσιοι με το βελόνι.
15. Και είπα μέσα μου: Ο Κύριος μου έστειλε ετούτη τη θέα για σύμβολο σκοτεινό της θέλησής του.
16 Για τούτο εγώ, παρακαλώντας θερμά τον Κύριον να καταδεχτεί να με βοηθήσει για να καταλάβω αυτό το σύμβολο, εσίμωσα το κρεβάτι.
17. Και κάτι αναδεύτηκε μες στα σεντόνια τα λερωμένα και ξεντερολοϊσμένα και αιματωμένα.
18. Και κοιτάζοντας καλύτερα στην εικόνα του προσκέφαλου εταραχθήκανε τα
σωθικά μου, γιατί από ένα κίνημα που έκαμε με το στόμα εγνώρισα τη γυναίκα της Ζάκυθος που εκοιμότουνα σκεπασμένη από το σεντόνι ως το λαιμό, όλη φθαρμένη από το τηχτικό.»


Πίσω από τον Καθρέφτη λοιπόν, και τι είδε ο Ιερομόναχος Διονύσιος εκεί…

* Κεφ. 6 Η γυναίκα της Ζάκυθος, Διονύσιος Σολωμός





[1] Παλατινή Ανθολογία, VI, 18, [μετάφραση Βασ. Ι. Λαζανάς, εκδόσεις Παπαδήμα, 1992], παρατίθεται Στο Μάτι του Καθρέφτη, Φρανσουάζ Φροντιζί – Ντυκρού, Ζαν Πιερ Βερνάν, Μετάφραση Βάσω Μέντζου, Επιμέλεια: Παντελής Μπουκάλας, Εκδόσεις Ολκός Αθήνα 2001
[2] Αληθής ιστορια. Λουκιανός. 1, 26 [μτφρ. Δημήτρης Καλοκύρης, ύψιλον/βιβλία. 1983], παρατίθεται στο ίδιο.
[3] Η γυναίκα της Ζάκυθος, Διονύσιος Σολωμός, Επιμέλεια – επίμετρο, Δημήτρης Δημηρούλης, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2008






Πηγές εικόνων:
http://www.procolharum.com/003/looking-glass.jpg
http://wordandimage.files.wordpress.com/2007/08/sue_-blackwell_alice_through-the-looking-glass.jpg
http://www.busterk.com/sitebuildercontent/sitebuilderpictures/purplerose.jpg
http://media-2.web.britannica.com/eb-media/00/76200-004-C102EE2D.jpg
http://ebooks.adelaide.edu.au/c/carroll/lewis/looking/images/thru_the_glass.jpg
http://www.astro.ubc.ca/lmt/lzt/images/spincast05.jpg
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/12/Snow_White_Mirror_3.png http://www.geocities.com/etabac60/nostradamus.jpg
http://4.bp.blogspot.com/_VsVI5vymOQA/SBT2mgs_0II/AAAAAAAAAeE/YSGQsGni000/s400/agios+lypios.jpg http://www.marketoracle.co.uk/images/janice_cat.jpg
http://www.64dakinioracle.com/images/Dakini_mirror.jpg http://www.sharebook.co.kr/disney/a/백설공주.files/image004.jpg
http://www.intentblog.com/archives/metamorphosis.jpg
http://www.planetperplex.com/img/dali_mae_west.jpg
http://fineartamerica.com/images-medium/17th-18th-century-old-master-painting-on-canvas-old-master.jpg
http://2.bp.blogspot.com/_iBeE4zZSHfk/Sc1RJ65DqSI/AAAAAAAAAdI/gGqp07Egl2o/s400/whos_fairest_hi.jpg
http://images.inmagine.com/img/rubberball/rb112/rb112067.jpg
.
.


ΥΓ. Συνεισφορά του Ναυτίλου
(Πριν προλάβω να απαντήσω ακόμα στα εξαιρετικά σχόλια των φίλων, αναρτώ αυτό το θαυμάσιο κείμενο του Αργύρη Χιόνη για τους Δαίμονες του Καθρέφτη από τα Όντα και μη Όντα, που είχε την καλοσύνη να μας μεταφέρει ο Ναυτίλος και τον ευχαριστώ)

Κάποτε, πολύ παλιά,την εποχή του θρυλικού Κίτρινου Αυτοκράτορα... ο κόσμος των καθρεφτών και ο κόσμος των ανθρώπων δεν ήταν όπως σήμερα, χωρισμένοι ο ένας απ' τον άλλον. Ήτανε πολύ διαφορετικοί, ούτε τα όντα ούτα τα χρώματα ούτε τα σχήματα συνέπιπταν. Τα δύο βασίλεια,, κείνο των καθρεφτών και το ανθρώπινο, ζούσαν ειρηνικά και μπαινοβγαίναν στους καθρέφτες.
Μια νύχτα ωστόσο, τα όντα του καθρέφτη κατέλαβαν τη γη. Η δύναμή τους ήτανε μεγάλη αλλά, μετά από αιματηρούς αγώνες επικρατήσαν τελικά οι μαγικές δυνάμεις του Κίτρινου Αυτοκράτορα. Ο μέγας αυτός μάγος απώθησε τους κατακτητές, τους φυλάκισε μες στους καθρέφτες και τους επέβαλε να επαναλαμβάνουν, σαν μέσα σ' ένα είδος ονείρου, όλες τις πράξεις των ανθρώπων. Τους στέρησε τη δύναμη και τη μορφή τους και τους κατάντησε απλές δουλικές αντανακλάσεις...

….
Συνέχεια ...


Θα έρθει μια μέρα όμως, που αυτά τα όντα θα αποτινάξουν τον μαγικό αυτό λήθαργο. Κείνη τη μέρα, θα διακρίνουμε, στο βάθος του καθρέφτη, μια λεπτή γραμμή με χρώμα που σε κανένα άλλο χρώμα δεν θα μοιάζει. Ύστερα, θ' αρχίσουν να ξυπνούν οι μορφές που, σιγά σιγά, θα διαφέρουν από μας κι όλο λιγότερο θα μας μιμούνται. Τελικά, θα συντρίψουν τα σύνορα του γυαλιού και, αυτή τη φορά, θα είναι ανίκητες.

Αρχαίος κινέζικος θρύλος(;)

από το εξαιρετικό βιβλιαράκι του Αργύρη Χιόνη: Όντα και μη όντα
(Το πεζό τιτλοφορείται "Οι δαίμονες του καθρέφτη" και συνεχίζεται και μ' άλλα εξαίρετα περί καθεφτών)


.
.
ΥΓ'' Συνεισφορά της Just me
.
κάτω από την επιφάνεια του νερού όπου γέρνω
σαν σε καθρέφτη και κοιτάζομαι
ώρες πολλές πως να περάσω μέσα
να περάσω απότην άλλην όψη των πραγμάτων...
.
.

...Ω μουσική ω Κυριακή συννεφιασμένη
στον μέσα κόσμο του καθρέφτη εκεί που βηματίζω
ψάχνοντας την αληθινή μου μέρα·
που κρατώ και ανοίγω σαν ομπρέλα παλαιή τη θάλασσα
πάνω από το κεφάλι μου
λάμπει ο βυθός με τα χρωματιστά του βότσαλα σαν άστρα.
.

Οδυσσέας Ελύτης, Μαρία Νεφέλη, Through the Mirror

Αρλέτα: Από την άλλη μεριά του καθρέφτη

17 σχόλια:

airgood@gmail.com είπε...

Στην "Αληθινή ιστορία" ο Λουκιανός πιθανόν προλέγει την δυνατότητα της τότε γνωστής αλλ' όχι πραγματοποιήσιμης, περιφοράς τριγύρω απτην Γη με δορυφόρο.
Αξίζει να αναφέρω και την Ατλαντίδα σαν ένα όραμα του Πλάτωνα για το μέλλον, χαμένη για το παρελθόν, ορατή για ανίχνευση, ζωή και όραμα στο μέλλον.
Vertigo λοιπόν ποιητικό αν χωνευτεί το μέλλον με το παρελθόν, η μνήμη με τη λήθη.

substratum είπε...

ΚΑΙ ΝΑ ΣΚΕΦΤΕΙ ΚΑΝΕΙΣ
ΟΤΙ ΚΑΙ Ο ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΠΗΓΑΙΝΕΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΕΧΟΝΤΑΣ ΣΤΡΑΜΜΕΝΟ ΜΕ ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ ΠΡΟΣ ΤΑ ΠΙΣΩ
Αυτή δεν είναι μια πρόβλεψη;
Αν θυμάσαι τα ερείπια
αν έχεις επίγνωση της ιστορίας τότε δεν μπορεί παρά να μην περιμένεις ότι θα συσσωρευθούν καθώς κινείσαι προς τα μπρος κοιτώντας προς τα πίσω στα πόδια σου όλα όσα βλέπεις πίσω σου ως να γίνουν εκείνα που πια θα σε εμποδίζουν να προχωράς εμπρός σου.
Και η Ιστορία δεν θα είναι πια μια ευθύγραμμη κίνηση που προσποποιείται την άγνοια αλλά μια κίνηση από επίγνωση του τέλους
"Πάντα είχα επίγνωση και πάντα ονειρευόμουν" λέει ο Ρεμπώ αλλά η επίγνωση δεν είναι ένα τέλος με την έννοια του αριστοτελικού σκοπού. ΄Εγινε αυτό για να γίνει αυτό στο μέλλον. Η επίγνωση είναι το γεγονός μιας επιτέλεσης της σκέψης του τύπου "έγινε αυτό αυτό ενώ θα μπορούσε να γίνει εκείνο ή ως να μπορούσε να γίνει και εκείνο"
Κατά συνέπεια
ο ΄Αγγελος κοιτάζει προς τα πίσω τις βεβαιότητες του παρελθόντος ως ενδεχόμενα του μέλλοντος.
Και η μνήμη του καθρέφτη δεν είναι άλλη από την προβολή στο μέλλον μιας ανοιχτότητας στο τι θα μπορούσε να είναι τα μελλούμενα
Αλλά και στο Σολωμό ότι συμβαίνει τώρα προβάλλεται στα μελλούμενα ως η διαλεκτική της Χεγκελιανής Ιδέας (στο Σολωμό πάντα) όπου σύμφωνα με την Ιδέα - σύμφωνα με αυτό που γνωρίζουμε δίχως να μπορούμε να το προσδιορίσουμε - όταν κάνει κανείς τις αφαιρέσεις του εκείνο που απομένει είναι το μέλλον μέσα στο παρόν και τα δυο μαζί παρόντα στο παρελθόν (διαβάζεται και αντίστροφα όπως ακριβώς και στα Κουαρτέτα του ΄Ελιοτ)
Επομένως
είμαι εκείνο που παίρνει τις αποστάσεις από το ΄Αλλο καθώς το φαντάζεται από απόσταση και αυτή η απόσταση με συγκροτεί ως ύπαρξη.
Παίρνοντας απόσταση από την αντανάκλαση ΄γίνομαι ενδεχόμενο
απεγκλωβισμένος από τη βεβαιότητα του καθρέφτη.
Βαγγέλης Ιντζίδης

metissage είπε...

΄Αρα υιοθετώ την άποψη ότι η Αλίκη βλέπει στον καθρέφτη τον εαυτό της διερωτώμενο πως θα ήταν ως κάτι ΄Αλλο
Και επομένως το γήρας του καθρέφτη μας θυμίζει το τέλος της νιότης (εδώ με την αριστοτελική έννοια το σκοπό,δηλαδή, της νιότης). Αλλά την ώρα που βλέπουμε τη ρυτίδα εκείνη την ώρα πρώτα τη βλέπουμε και ύστερα νιώθουμε την παιδική μας ηλικία και αισθανόμαστε ότι ο χρόνος πέρασε. ΄Αρα το σύμπλεγμα της Λευκής Βασίλισσας είναι ότι όταν βλέπει το παρόν αισθάνεται - θυμάται - το παρελθόν της και επομένως καθώς έχει πάει πίσω στο παρελθόν της το παρόν της φαντάζει ως μέλλον. Κατα συνέπεια η αντιστροφή και η ΄μη αλλαγή τόπου ενώ τρέχουμε δεν είναι παρά εκείνη η στιγμή που περνούμε από το όριο της ζωής το όριο του θανάτου από το πριν στο μετά ενώ όλα συμβαίνουν εδώ και τώρα.
Και ο Χέγκελ από τον δέκατο ένατο αιώνα μας φωνάζει: "Θα πεθάνουμε που θα πεθάνουμε. Ας πεθάνουμε μια φορά και για καλά να το φχαριστηθούμε" Αυτή είναι η δύναμη του υποκειμένου και ο φόβος που νικιέται ο φόβος για το τέλος του τέλους
Βαγγέλης Ιντζίδης

substratum είπε...

Aγαπημένη φίλη πώς θα μπορούσε παρά οι στίχοι - τελευταίο μέρος από τον Πόθο της μνήμης και τη ρέμβη του Βάλτερ Μπενγιαμιν στις εμπορικές στοές - να σχετίζονται τελικά με την ανάρτησή σου ιδιαίτερα αν εστιάσει κανείς (με τη διπλή εστίαση που προτείνει ο Βάλτερ στην Πρωταρχή του Γερμανικού Τραγικού Δράματος)στους χρονικούς δείκτες που λειτουργούν ταυτόχρονα και ως τοπικοί
- και τους αντιγράφω εδώ με κεφαλαία (για την επισήμανση)

ΤΩΡΑ
με ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ - νεκροί -
και μορφή που ΑΛΛΟΤΕ είχαμε
ΤΩΡΑ είμαστε
νιώθω
μοναχά
οι νεκροί
ζωντανοί
και σμιλεύουν -
τα Μα και τα Ζ(ε)ι και τα Με και τα Σα εκ των Σων -
τους σπασμούς της παράτασης
που αλυχτάς στο ΑΤΕΛΕΥΤΗΤΟ
ΩΣ ΝΑ ΓΙΝΩ άφησέ με να λάμψω [14]-
σε ακούω -
της οδύνης φωτιά
κι από στάχτες

της πρώτης πηγής


ΑΝΑΤΕΛΛΕΙ
ο στρόβιλος άγγελος
το ξημέρωμα
ΝΑ ΜΑΣ ΦΤΑΣΕΙ

υγ. 1 : ανατέλλει αυτός ο αχρονικός/παγχρονικός Ενεστώτας που χρησιμοποιούμε στους ορισμούς για να νομιμοποιήσουμε την "αντικειμενική" και "διαχρονική" τους ισχύ

υγ 2: (προς αποφυγή παρανοήσεων διορθώνω το σχόλιο με τον ΄Αγγελο της Ιστορίας αντιγράφοντας τώρα σωστά-ελπίζω):Αν θυμάσαι τα ερείπια, αν έχεις επίγνωση της ιστορίας τότε δεν μπορεί παρά ΝΑΠΕΡΙΜΕΝΕΙΣ ότι θα συσσωρευθούν στα πόδια σου όλα όσα βλέπεις πίσω σου καθώς κινείσαι προς τα μπρος και κοιτώντας προς τα πίσω ως να γίνουν εκείνα (εννοώ που βλέπεις πίσω σου) αυτά που πια θα σε εμποδίζουν να προχωράς εμπρός σου.
Κοινώς καιρός του σπείρειν καιρός και του θερίζειν για τον Σολωμικό Ιερομόναχο...
Β(αγγέλης) Ιντζίδης

ναυτίλος είπε...

Κάποτε, πολύ παλιά,την εποχή του θρυλικού Κίτρινου Αυτοκράτορα... ο κόσμος των καθρεφτών και ο κόσμος των ανθρώπων δεν ήταν όπως σήμερα, χωρισμένοι ο ένας απ' τον άλλον. Ήτανε πολύ διαφορετικοί, ούτε τα όντα ούτα τα χρώματα ούτε τα σχήματα συνέπιπταν. Τα δύο βασίλεια,, κείνο των καθρεφτών και το ανθρώπινο, ζούσαν ειρηνικά και μπαινοβγαίναν στους καθρέφτες.
Μια νύχτα ωστόσο, τα όντα του καθρέφτη κατέλαβαν τη γη. Η δύναμή τους ήτανε μεγάλη αλλά, μετά από αιματηρούς αγώνες επικρατήσαν τελικά οι μαγικές δυνάμεις του Κίτρινου Αυτοκράτορα. Ο μέγας αυτός μάγος απώθησε τους κατακτητές, τους φυλάκισε μες στους καθρέφτες και τους επέβαλε να επαναλαμβάνουν, σαν μέσα σ' ένα είδος ονείρου, όλες τις πράξεις των ανθρώπων. Τους στέρησε τη δύναμη και τη μορφή τους και τους κατάντησε απλές δουλικές αντανακλάσεις...

ναυτίλος είπε...

Συνέχεια...
Θα έρθει μια μέρα όμως, που αυτά τα όντα θα αποτινάξουν τον μαγικό αυτό λήθαργο. Κείνη τη μέρα, θα διακρίνουμε, στο βάθος του καθρέφτη, μια λεπτή γραμμή με χρώμα που σε κανένα άλλο χρώμα δεν θα μοιάζει. Ύστερα, θ' αρχίσουν να ξυπνούν οι μορφές που, σιγά σιγά, θα διαφέρουν από μας κι όλο λιγότερο θα μας μιμούνται. Τελικά, θα συντρίψουν τα σύνορα του γυαλιού και, αυτή τη φορά, θα είναι ανίκητες.

Αρχαίος κινέζικος θρύλος(;)
από το εξαιρετικό βιβλιαράκι του Αργύρη Χιόνη: Όντα και μη όντα
(Το πεζό τιτλοφορείται "Οι δαίμονες του καθρέφτη" και συνεχίζεται και μ' άλλα εξαίρετα περί καθεφτών)

Πόλυ Χατζημανωλάκη είπε...

Airgood,

Ευχαριστώ για την ευγενική φιλοξενία των Πινακίδων στο ιστολόγιό σου, που ο τίτλος του σε αυτή την ανάρτηση – Προφητείες από το παρελθόν – νοσταλγίες από το μέλλον – συνομιλεί με το θέμα της τελευταίας ανάρτησης.

Να προσθέσω και εγώ με τη σειρά μου μερικές παρατηρήσεις – από το βιβλίο πάντα των Βερνάν, Φροντιζί – Ντικρού « Το μάτι του καθρέφτη» σχετικά με τον καθρέφτη της Σελήνης του Λουκιανού.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς λοιπόν το συλλογικό φαντασιακό στο οποίο βασίζεται ο δημιουργικός οίστρος του Λουκιανού μας είναι γνωστό κυρίως από τον Πλούταρχο. Η πραγματεία του Περί του εμφαινομένου προσώπου της σελήνης συγκεντρώνει τις περισσότερες δοξασίες των αρχαίων σχετικά με το σεληνιακό άστρο.
Η σελήνη είναι καθρέφτης.
Η σελήνη είναι καθρέφτης του ήλιου και ο δίσκος της αντανακλά τις ακτίνες του τις οποίες διαθλά και αμβλύνει,
Η σελήνη έχει πρόσωπο
Στη σελήνη βλέπουμε την αντανάκλαση του γήινου ωκεανού.

Όσο για το πηγάδι – καθρέφτη που συγκεντρώνει όλους τους ήχους που τείνουν προς αυτό, αυτό στα πλαίσια βέβαια της χιμαιρικής επιθυμιας για απόλυτη γνώση, είναι όντως ένα τεράστιο ακουστικό κέρας, ένα δορυφορικό πιάτο…

Πόλυ Χατζημανωλάκη είπε...

Βαγγέλη,

Σε ευχαριστώ για τα σχόλιά σου.

@Βαγγέλη 1ο Substratum,

Ναι ο Άγγελος της Ιστορίας πηγαίνει προς τα πίσω… και ο Βάλτερ Μπένγιαμιν ρεμβάζει στρέφοντας τους προβολείς των γιαλιών διπλης εστίασης στους καθρέφτες των Παρισινών Στοών. Ο περιπλανώμενος Μπωντλέρ αργοπεθαίνει σε ένα δωμάτιο του Οτέλ ντε Μιρουάρ (Καθρέφτες) στις Βρυξέλλες…

Από την πλάνη των αντανακλάσεων, στον απεγκλωβισμό της Χεγκελιανής διαλεκτικής του Σολωμού…

Ευχαριστώ.

@Βαγγέλη – Βάλτερ 2ο metissage,

Απολαυστική η ανάγνωσή σου – πραγματικό metissage – της κόκκινης με τη λευκή βασίλισσα! Όπου η λευκή βασίλισσα σχολιάζει τις ρυτίδες της ανατρέχοντας στην παιδική της ηλικία και το red queen paradox γίνεται πια σύμπλεγμα της λευκής βασίλισσας!

@
Βαγγέλη – Βάλτερ 3ο substratum

Επίτρεψέ μου να αντιγράψω έναν άλλο στίχο από τη Ρέμβη σου με αφορμή όλη τη συζήτησή περί ανακλάσεων κατόπτρων και καθρεφτών – και παραθέτοντας πιο πριν τα λόγια του Σωκράτη στον Αλκιβιάδη:
«Θα έχεις καταλάβει ότι το πρόσωπο του ανθρώπου που κοιτάζει το μάτι κάποιου άλλου εμφανίζεται σαν σε καθρέφτη, στο μάτι που βρίσκεται απέναντί του, στο σημείο που ονομάζουμε κόρη: [αυτή η σιλουέτα, αυτή η μικρή κούκλα] είναι η εικόνα, το είδωλον εκείνου που κοιτάζει» (από το βιβλίο πάλι των Βερνάν, Φροντιζί – Ντυκρού)

Γράφεις λοιπόν στη Ρέμβη σου:
« το μέσα μας μάτι που λυτρώνει και να εγκλωβίζει ξέρει βολβός»

Πόλυ Χατζημανωλάκη είπε...

Ναυτίλοι μου πολυταξιδεμένοι,

Ευχαριστώ για το υπέροχο σχόλιό σας, το οποίο και ενσωμάτωσα στο σώμα της ανάρτησης.


Να’ στε πάντα καλά και καλό σας μήνα.

just me είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
just me είπε...

Πολύ βιαστικά και αγχωμένα, καθώς είδα τυχαία την ανάρτηση, μπαίνοντας να ψάξω κάτι άλλο στους θησαυρούς σου (θα δεις), και θα επανέλθω (αλλά μου ήρθε αμέσως στο νου):

κάτω από την επιφάνεια του νερού όπου γέρνω/
σαν σε καθρέφτη και κοιτάζομαι/
ώρες πολλές πως να περάσω μέσα/
να περάσω από
την άλλην όψη των πραγμάτων...


...Ω
μουσική ω Κυριακή συννεφιασμένη/
στον μέσα κόσμο του καθρέφτη εκεί που βηματίζω/
ψάχνοντας την αληθινή μου μέρα·/
που κρατώ και ανοίγω σαν ομπρέλα παλαιή τη θάλασσα/
πάνω από το κεφάλι μου/
λάμπει ο βυθός με τα χρωματιστά του βότσαλα/
σαν άστρα.
Οδυσσέας Ελύτης, Μαρία Νεφέλη, Through the Mirror


Σε φιλώ

apri είπε...

Ο καθρεφτισμός ενός ατόμου, η προβολή του προσώπου του έξω από τον εαυτό του ως είδωλο φάνταζε πάντα ως κάτι μαγικό, που ενδεχομένως εγκυμονούσε κινδύνους.

Κατ’ αρχάς, ο κίνδυνος είχε να κάνει με τη μαγική δυνατότητα του αντικατοπτρισμού αυτή καθ’αυτή. Δεν είναι τυχαίο ότι ο καθρέφτης θεωρείται συχνά ως πύλη για έναν αντίστροφο μαγικό κόσμο, καθώς κάθε αντανάκλαση πάνω του είναι η αντίστροφη της πραγματικής εικόνας. Έτσι δικαιολογείται και η συνήθεια στα σπίτια όπου κάποιος έχει πεθάνει, να καλύπτουν τους καθρέφτες με μαύρο πανί, λες και υπάρχει περίπτωση να εμφανιστεί στον καθρέφτη ο νεκρός. Έτσι δικαιολογείται και η συνήθεια σε πολλούς λαούς να χρησιμοποιούν τους καθρέφτες ως μέσα προφητικά, ως διαύλους ανάμεσα στο πραγματικό και το υπερφυσικό.

Ένας άλλος κίνδυνος είναι να εκθρέψει ο καθρέφτης την ωραιοπάθεια και την αλαζονεία.

Θυμίζω το μύθο του Νάρκισσου που πνίγεται χαζεύοντας την όμορφη αντανάκλασή του στο νερό. Στο σημείο που πνίγεται φυτρώνει ένα όμορφο λουλούδι που ονομάζεται νάρκισσος.

Ο Όσκαρ Γουάιλντ, φανατικός οπαδός του ρεύματος του αισθητισμού, φαίνεται ότι θελγόταν ιδιαίτερα από το μύθο αυτό (βλ. αναλογίες και στο έργο του «Το Πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι») και θέλησε να τον συνεχίσει ως εξής:

«Όταν πέθανε ο Νάρκισσος, ήρθαν οι Ορειάδες -νύμφες του δάσους- και διαπίστωσαν ότι η λίμνη είχε μετατραπεί από λίμνη γλυκού νερού σε αμφορέα αλμυρών δακρύων.
-Γιατί κλαις; ρώτησαν οι Ορειάδες
-Κλαίω για το Νάρκισσο είπε η λίμνη.
- Δεν παραξενευόμαστε που θρηνείς με τέτοιο τρόπο για το Νάρκισσο, ήταν τόσο όμορφος!
-Ήταν όμορφος ο Νάρκισσος; ρώτησε η λίμνη
-Αυτό ποιος μπορεί να το ξέρει καλύτερα από σένα; απάντησαν οι Ορειάδες, από μας πάντα προσπερνούσε, μα εσένα πάντα σε ζήταγε για να ξαπλώσει πλάι σου, να σε θαυμάζει και να καθρεφτίζει στον καθρέφτη των νερών σου την ομορφιά του.
Η λίμνη έμεινε για λίγο σιωπηλή. Μετά είπε:
- Κλαίω για το Νάρκισσο, αλλά δεν είχα καταλάβει ότι ήταν όμορφος. Κλαίω για το Νάρκισσο γιατί κάθε φορά που έσκυβε στις όχθες μου, εγώ μπορούσα να βλέπω στα βάθη των ματιών του την αντανάκλαση της ίδιας μου της ομορφιάς.»

Το πρωτότυπο ποίημα του Oscar Wilde με τίτλο "Τhe disciple" θα το βρείτε εδώ: http://www.readbookonline.net/read/9873/23965/
Επίσης, το ποίημα αναφέρεται και στον Πρόλογο του "Αλχημιστή" του Πάολο Κοέλιο
(http://www.scribd.com/doc/8754200/Paulo-Coelho- )στις σελ.17-18.

Πόλυ Χατζημανωλάκη είπε...

Just me,

Είδα, είδα…

Η Κίττυ αντί να καθρεφτίζεται, να στέκεται όρθια και να παριστάνει πως είναι η Κόκκινη Βασίλισσα, καλό είναι να μάθει λίγο τρόπους. Την έστειλα λοιπόν στα μέρη σου να δει πώς απο – καλούμε τις γάτες!

Ευχαριστώ για τους στίχους του καθρέφτη…

Πόλυ Χατζημανωλάκη είπε...

Apri, καλό σου μήνα,

Ευχαριστούμε για το σχόλιό σου και ιδιαιτέρως για το ποίημα σε πεζό του ΄Οσκαρ Γουάιλντ με το καθρέφτισμα της λίμνης στα μάτια του Νάρκισσου.

βαγγελης ιντζιδης είπε...

[14] Μόλις το τρέβηξες από το ράφι,
έπεσε απ' τις σελίδες του βιβλίου
μια κόλλα τετραδίου διπλωμένη
στα τέσσερα (το σχήμα του φακέλου):
How like a winter hath my absence been,/
πλήρες΄ ο γραφικός της χαρακτήρας.
(Σαράντα χρόνια έκανε να φτάσει.)

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΚΑΨΑΛΗΣ, ΄Ολα τα δειλινά του κόσμου, εκδ. ΄Αγρα.

βαγγελης ιντζιδης είπε...

πάντως αγαπητή φίλη αν σκεφθείς το substratum - που επισκέπτεσαι - και αν διαβάσεις και τα περί Ιωάννας της Λωραίνης (από ετικέτες) στο metissage (και όχι μόνον) θα δικαιώσεις πολλαπλώς την άποψη ότι από την blogosfaira και την όποια εδώ δημιουργία ή και μη δημιουργία αντλούνται ενδιαφέροντα πράγματα τα οποία στη συνέχεια αποσιωπούνται...όποιος δει και έχει και πληροφόρηση περί των καλλιτεχνικών εκδηλώσεων θα καταλάβει τι εννοώ. Προφανώς αυτή η υπόμνηση δεν αφορά τα όσα πολύ όμορφα συζητάμε εμείς εδώ. Αφορά αυτούς τους ατάλαντους που τα αξιοποιούν.
:) ΑΛλά για Λακεδαιμονίους θα μιλάμε τώρα που αγνοούν την τέχνη του metissage ή των υποστρωμάτων
:)
Βαγγέλης Ι.

Idom είπε...

Κάτι ξέρουν στο Άγιο Όρος που δεν έχουν καθρέφτες...

Idom