Πέμπτη, 3 Απριλίου 2014

Πόλυ Χατζημανωλάκη "Το αλφαβητάρι των πουλιών"


Φωτογραφία: Και η πρόσκληση για την παρουσίαση, όσο φαίνεται {η θα δείχνει για ποιο θέμα είναι η εκδήλωση, ή θα δείχνει πού θα γίνει. Σε κάθε περίπτωση αυτό λύνεται με ένα κλικ στην εικόνα}

Οι εκδόσεις Εύμαρος και η Πόλυ Χατζημανωλάκη σας προσκαλούν στην παρουσίαση της ποιητικής της συλλογής «Το αλφαβητάρι των πουλιών» 
την Τρίτη 8 Απριλίου 2014, στις 7:30 μμ 
στο Καφενείο της Άννας, Αγίων Αναργύρων 5 στου Ψυρρή (Μετρό Μοναστηράκι)

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι φίλοι της: 

Παυλίνα Παμπούδη

Σοφία Φιλιππίδου

και ο Στρατής Φάβρος

Διαβάζουν ηθοποιοί της φοιτητικής σκηνής Τ3χνη

_______
Ακολουθώντας μια θητεία - μετά την είσοδό της στα γράμματα σε ώριμη ηλικία - στο μυθιστόρημα, το θεατρικό κείμενο, το λογοτεχνικό δοκίμιο και το κριτικό σχόλιο, η Πόλυ Χατζημανωλάκη κατασταλάζει και ανθολογεί μια συλλογή από ποιήματα που έχουν γραφεί σε ένα διάστημα περίπου τριών χρόνων. Προέρχονται κυρίως από την παρουσία της στο διαδίκτυο όπου διατηρεί τρία λογοτεχνικά ιστολόγια και σηματοδοτούν μιαν ανορθόδοξη – αντίστροφη – πορεία κατάληξης στον ποιητικό λόγο, με τις πρότερες αποσκευές και τη βιωματική σύνθεση της εμπειρίας της.
Θέματα υπαρξιακά, κρηπτομνησίες, αναζήτηση του χαμένου χρόνου, συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους με τον τρόπο του Γκουρτζιέφ: υποκαταστάσεις και μυστικές συνομιλίες με την Έμιλυ Ντίκινσον, την Φρίντα Κάλο, τον Αντρέι Ταρκόφσκι, τον Σαιντ Εξυπερύ, τον Παπαδιαμάντη, και άλλους μυθιστορηματικούς ή μυθικούς ήρωες και ηρωίδες (Πηνελόπη, Αριάδνη, Οδυσσέας) ή χαρακτήρες του Κινηματογράφου και του Θεάτρου όπου και αποδίδονται οι πνευματικές οφειλές.
Σε ελεύθερο στίχο ή με ποιητική πρόζα, σε αντίστιξη ή σε ζεύξη με τον τρόπο της πεζογραφίας επιτελούνται τα βήματα προς στην ποίηση που προσλαμβάνονται διαρκώς ως πτήση.
Ο ποιητικός λόγος, ως «μαγική πτηνότητα», ως μ α θ η τ ε ί α στην άφωνη γλώσσα των πουλιών εκφράζεται χαρακτηριστικά στο ομότιτλο ποίημα:

Το αλφαβητάρι των πουλιών

Θα αποστηθίσω
Τα λόγια των πουλιών τα ελαφρά
Και στην καρδιά μικρές φωλιές ενθυμημάτων
Θα χαράξω
Ονόματα να τα φωνάζω να έρχονται
Με την ανθρωπινή τους ομιλία να τ’ ακούω
Τι λένε τα πουλάκια;

Ένα αλφαβητάρι να συλλαβίζω κι εγώ
Ταπεινά
Έξω στους δρόμους
Εκεί που ανθίζουν τα τηλεγραφόξυλα
Να γίνεται ένα περιβόλι ο κόσμος"

Τρίτη, 25 Μαρτίου 2014

Van Gogh, Ημιτελής Άγγελος κατά Rembrandt



Είχε έλθει το πλήρωμα του χρόνου και τον κάλεσαν από εκεί που είχε καταφύγει προ αμνημονεύτων χρόνων, ένα πηγάδι όπου έπλαθε μικρά πήλινα πουλιά και ο Παντοδύναμος να τους φυσά πνοή και πετούσαν. Εργαζόταν κυρίως με την αφή - είχε με τον καιρό τυφλωθεί από το σκοτάδι και την προσήλωση - λάσπη κολλημένη στα δάχτυλα, ξερή και μπορούσε να δίνει με το χέρι του το σχήμα εκείνο της ατράκτου στο πετούμενο, το τέλειο που το μόνο που χρειαζόταν μετά ήταν η ελαφράδα, ο αέρας που γεμίζει τα λεπτά οστά και προκαλεί μια αραίωση στην υφή του σώματος. Εκείνος δεν πετούσε, τυφλός, πού να πάει τόσο χρόνια το είχε ξεχάσει το αγγελικό προνόμιο.
Σήμερα είναι η μέρα, του είπαν. Του έβαλαν στα χέρια τον κρίνο, τον πιο ανθεκτικό, αυτόν που φυτρώνει στη Νότια Αφρική. Κατάμαυρη κάλα έως μωβ, εκείνος βέβαια δεν μπορούσε να δει και από την ταραχή του τον έπιασε ένα τραύλισμα … Τερι ρι ρέμ - Τεριρέμ και κρατούσε σφιχτά ένα πήλινο ομοίωμα μέχρι που έσπασε. Του είπαν ότι εκείνη ήταν μια κοπέλα από την Παλαιστίνη, στα στρατόπεδα των προσφύγων, είχε χάσει δυο αδέλφια στους βομβαρδισμούς, ζούσαν και οι δυο της γονείς όμως, ανήμποροι να τους φροντίζει. Φόρεσε τη στολή του, είχε και σειρήτια και όμορφες επωμίδες. Στρατιωτικός Άγγελος είσαι, μην κοιτάς που έχεις ασκητέψει.
Θα κάνω ό, τι μπορώ είπε. Θα θυμηθώ τις εποχές των πτήσεων. Θα κλείσω τα μάτια, θα με οδηγήσει η σκέψη. Από πνεύμα είμαστε όλοι, δεν είμαστε;
Το ξέρω πως η Πνοή που τώρα εκπροσωπώ δεν είναι αυτή που θα κάνει το θαύμα. Είναι η άλλη, η ακατανίκητη δύναμη που έχει εντός της η Μαριάμ. Σε αυτήν θα της πω να προσφύγει. Να μην απελπίζεται. Και εγώ θα είμαι το ζωντανό παράδειγμα. Τυφλός. Ατελής. Ημιτελής. Δημιουργός ομοιωμάτων φτερωτών πουλιών που τερετίζουν. Θα συντηρήσω ωστόσο, αφού πρέπει, την πρόληψη της Θείας Δίκης, για να ενισχύσω την οργή της, την απόφαση να μην εγκαταλείψει. Να μην απελπιστεί. Όπως γίνεται τόσες φορές στις εξεγέρσεις, που κάποιοι διαδίδουν ότι μια ισχυρότερη δύναμη έχει ταχθεί με το μέρος τους, στα μετόπισθεν και υποστηρίζει κρυφά.
Απαραίτητο. Χαίρομαι που με διαλέξατε. Ευλογημένος εγώ από τους αγγέλους.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Μάρτιος 2014



Κυριακή, 23 Μαρτίου 2014

Συλλαβίζοντας τις λέξεις της εξορίας, η ποίηση ένα καταφύγιο: «Γράμμα σε γενέθλια πόλη» της Ελένης Κοφτερού

Έναν έπαινο θα ήθελα να γράψω, ένα μικρό σχόλιο για την ποιητική συλλογή της Ελένης Κοφτερού «Γράμμα σε γενέθλια πόλη», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Σαιξπηρικόν. Η Ελένη μια παρουσία, μια συντροφία στο διαδίκτυο εδώ και κάποια χρόνια, υπερασπίζεται τις «λέξεις» της στον κυβερνοχώρο – έτσι γνώρισα αρχικά την ποίησή της - , με μικρές αναρτήσεις αστραπές, ποιήματα και διηγήματα δημοσιευμένα σε ηλεκτρονικά περιοδικά και στη σελίδα της. Ζει και εργάζεται στην Καλαμάτα και η γενέθλια πόλη της είναι η Θεσσαλονίκη. Την ποιητική συλλογή την δημοσίευσε πριν σχεδόν ένα χρόνο. Ήμουν έτοιμη να γράψω - είχε έλθει ο καιρός - την αίσθηση που μου προκλήθηκε από την ανάγνωση, όμως με πρόλαβε μια απαστράπτουσα και διεισδυτική δημοσίευση της ανάγνωσης της θεωρητικού της λογοτεχνίας Άννας Κουστινούδη και εσιώπησα.
Μια ανάγνωση με άξονα την επιθυμία, τόσο εξαιρετική που τα αισθήματα που σκόπευα να περιγράψω – αν περιγράφονται τα αισθήματα – διαλύθηκαν, αποδομήθηκαν, κρύφτηκαν ντροπαλά εκεί που κρύβονται οι αβέβαιες σκέψεις και μετά κάμποσον καιρό, κάθομαι πάλι, με τη συλλογή ανά χείρας, να συνθέσω τις προτάσεις, ίσως μια απάντηση που όφειλα σε μια ανεπίδοτη επιστολή απορίας από την Ελένη, που θα αναρωτιέται. Με άγγιξε τάχα η ποιητική της συλλογή; Με συγκίνησε; Μου άρεσε; Ένιωσα την ποίηση να αναπνέει; Άκουσα τα φτεροκοπήματα από τις πεταλούδες, τα γραμμένα φιλιά που περιφέρονται ανάμεσα στις σελίδες;

Ο τίτλος και το μότο, το γράμμα σε γενέθλια πόλη και οι λέξεις πρόσφυγες (λέξεις διωγμένες) δίνουν το στίγμα της συλλογής. Η ποιήτρια, η γυναίκα που γράφει, η γυναίκα επιστολή, η γυναίκα γράμμα, η πρόσφυγας, η γυναίκα λέξη.
Η εξορία, η απόσταση στο χώρο (800 χιλιόμετρα σε ευθεία γράφει ) αλλά και στο χρόνο, από την παιδική της ηλικία, τον παράδεισο, η απουσία του πατέρα, η απώλεια, η ανάμνηση, ο έρωτας, η φιλία – κυρίως η ποίηση, το καταφύγιο η ποίηση και η ποιήτρια λέξη διαλύεται στα ποιήματα. Λέξεις απαστράπτουσες, αμφίβιες φτερωτές λέξεις (το ξύλινο μολύβι του Χανς Κάστορπ από το Μαγικό Βουνό του Τόμας Μαν κλεμμένο για να γράφει) κουφάρια λέξεων, έρωτες που διαβάζονται συλλαβιστά, λέξεις που καίνε, λέξεις που δημιουργούν εγκαύματα στον ποιητή, λέξεις από στάχτη, μάτια βλέμματα καλλιγραφημένα φωνήεντα, λουλουδένιες λέξεις, λέξεις λυπημένα άνθη κλειστά…
Μια ατέρμων ακολουθία μεταφορών, μια ανθοφορία της ποίησης, μια εκδίπλωση της γραφής, του φθόγγου, του λόγου, ένας διασκορπισμός του Ποιητή σαν τον Αδάμ Καδμόν (του αλφαβήτου) σε μια θάλασσα συλλαβών, γραμμάτων και φθόγγων, μια ιερουργία της ποίησης, μια άλλη γραμματική, η ποίηση συλλαβίζει…
Την χάρηκα πολύ την ποιητική συλλογή της Ελένης. Ατόφια ποίηση, που καίει πριν από τον αναγνώστη τον ποιητή. Διασκορπίζεται και πλάθεται ξανά, εκφράζοντας την επιθυμία (διαβάστε την εξαιρετική ανάγνωση της Άννας Κουστινούδη), τον έρωτα, την απώλεια, την απόσταση, την προσφυγιά… την γραφή το καταφύγιο. Η γραφή, οι λέξεις είναι το φάρμακο για να το καταπιείς πικρό. Μια σωτηρία. 




Αντιγράφω δυο από τα ποιήματα που μου άρεσαν πολύ:

ΧΕΡΙΑ

2

Οι γραμμές των
χεριών σου
ποίημα
γραμμένο
με κώδικα γενετικό
Διαβάζεται
μόνο με
το λεξικό
των χαδιών

ΠΑΡΑΔΟΧΗ

Κανένα ποίημα
καμίας λέξης
ασταθής προορισμός
ούτε τα χάδια τ’ απαλά
των φωνηέντων
και των συμφώνων
οι μικρές δαγκωματιές

δεν σφετερίστηκαν
ως τώρα
(όσο κι αν το
προσπάθησαν)
τη σιγανή
κυρτότητα
των λιγοστών χαδιών μας.

Όμως η αμετάφραστη
καμπύλη των φιλιών
με λέξεις και ποιήματα
πάντα συνηγορεί.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Μάρτιος 2014

Σάββατο, 15 Φεβρουαρίου 2014

Van Gogh, κορίτσι στο δάσος, σκίτσο




Κάθε απόγευμα, κάθεται στο παράθυρο φορώντας πάντα ένα άσπρο πάνινο καπέλο και μαύρα γυαλιά, να κρύβουν το βλέμμα της από τους περαστικούς. Ζει στο ισόγειο ενός τριώροφου στο Άμστερνταμ, στο κανάλι Σίνγκελ. Τα μαλλιά της, λευκή αλογοουρά, δεμένα πίσω με ένα λαστιχάκι, το δέρμα της λείο, λεπτό, άσπρο σαν χασές…

«Δεν έχω τίποτε να κρύψω. Με ωφελεί ο ήλιος αυτή την ώρα της μέρας. Νιώθω τη ζέστη του στα μάγουλα, σαν γάτα των νεκροταφείων είμαι.
Ακούω το σαράκι στο εσωτερικό του σπιτιού, να τρώει τα έπιπλα επί πενηνταοκτώ χρόνια. Σήμερα που σας μιλώ, έχει σταματήσει απότομα. Για πρώτη φορά. Κάτι συμβαίνει.
Καθένας κοιμάται με διαφορετικό τρόπο σε αυτό το σπίτι. Αριθμός επτά. Το γνωρίζετε. Στον τρίτο όροφο μια ξανθιά κοπέλα – δουλεύει σε ένα φούρνο στο κέντρο. Μου φέρνει μηλόπιτες ακόμα ζεστές το απόγευμα. Η αδυναμία μου.»

Έχω μείνει κι εγώ εδώ, της θυμίζω. Να βρω κάτι κοινό μεταξύ μας. Η όψη της, ευγενική και περιπετειώδης, μου θυμίζει την Jane Goodall σε μια από τις φωτογραφίες της αγκαλιά με ένα χιμπαντζή στην Τανζανία ή την Κένυα.

«Έχω μια ανεψιά στους γιατρούς του κόσμου», μου απαντά.

«Έχω ακούσει για ταξίδια. Δεν έφυγα όμως ποτέ από αυτό το σπίτι».

Τότε θα συναντηθήκαμε όταν έμεινα κι εγώ. Μια σύντομη επίσκεψη στην πόλη σας. Πριν πολλά χρόνια. Είχα κοιμηθεί σε έναν υπνόσακο στον τρίτον όροφο. Στο κατώφλι έδεναν τα ποδήλατα. Την άλλη μέρα οι ροδακινιές – και ένας ζουάβος στο Μουσείο του Βαν Γκογκ. Τοπία θερισμού, μια θημωνιά και ένας κίτρινος τοίχος. Το καφέ στην Άρλ. Φωτογράφιζα τα σπίτια νύχτα με ένα τρίποδα. Αντάλασσα χαμόγελα με ανέμελους ποδηλάτες. Ένας Γαλαξίας γεμάτος παράξενους αστερισμούς ο τόπος σας. Θυμάμαι έστριβα τσιγάρο με το ένα χέρι. Ολντ Χόλμπορν. Δεν καπνίζω πια. Σε αυτήν την πόλη χαμογελούν πολύ. Είδα ανθρώπους να μην ντρέπονται να χασομερήσουν, να λιάζονται στην πόρτα τους. Καλημερίζουν τους περαστικούς σαν ισόβιοι ναυτικοί στα ποταμόπλοια. Ένα δάσος από κατάρτια στο κανάλι. Ιπτάμενοι Ολλανδοί σε χαμηλές πτήσεις.

Σας θυμάμαι. Δεν έφυγα ποτέ από εδώ. Επιτρέψτε μου να αποσυρθώ τώρα. Είμαι τυφλή μου λέει. Η έλλειψη όρασης δεν με απασχόλησε ποτέ. Ξέρω ότι έχετε ξαναέλθει.
Η σιωπή όμως από το σαράκι που σταμάτησε είναι ένα μεταφυσικό σκοτάδι που με καλεί να το ερμηνεύσω, με ταράζει. Πρέπει να του αφιερωθώ…


Πόλυ Χατζημανωλάκη
Φεβρουάριος 2014

Δευτέρα, 16 Δεκεμβρίου 2013

Νέα Αγγλία: Μια έκρηξη της καρδιάς απαστράπτουσα - σκοτεινή…





Είχα διαβάσει παλιά τη Μικρά Αγγλία της Ιωάννας Καρυστιάνη, εκείνο με το φορτηγό το πλοίο με τα φουγάρα στο εξώφυλλο, της Βάσως Αβραμάκη και όχι αυτό με το γιασεμί στο μπούστο, που κυκλοφορεί μετά την ταινία. Δεν βρίσκω το δικό μου αντίτυπο, δεν βρίσκω παρά μόνο τα Σακκιά της Καρυστιάνη, ενώ ξέρω ότι και την κυρία Κατάκη της έχω, και το Σουέλ, και φυσικά τη Μικρά Αγγλία. Θυμάμαι από την ανάγνωση, τις αντιστάσεις μου, απέναντι στην πυκνή εσωτερική γραφή της… Θυμάμαι όμως κάπου – είναι πολύ ζωντανή η ανάμνηση και τόσο έντονη που τόσα χρόνια είχε επισκιάσει τη μυθοπλασία στο νου μου - που μιλά για τα έντονα συναισθήματα της ερωτευμένης Όρσας και για μια έκρηξη της καρδιάς σαν ρόδι, που σκάει και πετάγονται μικρά μικρά σποράκια σαν ρουμπίνια και πέφτουν σε μια άσπρη (;) επιφάνεια….
Αυτή η εικόνα έκαμψε τις αντιστάσεις μου, είπα υποκλίνομαι, αυτό είναι να «βλέπεις» τα αισθήματα των ανθρώπων, αυτό είναι εικαστικό, και κύλησε μετά η ανάγνωση σαν μυσταγωγία, σαν διαλογισμός…
Έτσι ένοιωσα πάλι μια αντίσταση, όταν η φίλη μου η Χρύσα πρότεινε να πάμε να δούμε μαζί την ταινία. Λέω πώς ο μυθοπλαστικός τρόπος του κινηματογράφου θα αποδώσει αυτήν την τρυφερή μου ανάμνηση; Θα την ισοπεδώσει. Φοβόμουν πολύ. Ωστόσο, το αποφάσισα και χτες είδα την ταινία. 
Οι εικόνες που αναρτώ είναι τέσσερα κεντήματα με ναυάγια που σχεδίασε η Ιωάννα Καρυστιάνη και δυστυχώς δεν θυμάμαι ποια κυρία τα κέντησε, εκ των οποίων τα δυο συμμετέχουν στην ταινία. 
Να πω τώρα. Πράγματι το βλέμμα του σεναρίου δεν ήταν πια εικαστικό, εικαστικό προς τα μέσα, αλλά μυθοπλαστικό όπως το περίμενα. Όμως, οι διάλογοι, οι εικόνες του τοπίου, η ατμόσφαιρα, έδωσαν τόπο στα συναισθήματα όχι για να αναπνεύσουν, αλλά να εκραγούν, με έναν άλλο τρόπο. Και δεν αισθάνθηκα προδομένη.
Μια έκρηξη της καρδιάς, απαστράπτουσα και σκοτεινή, μια μεγάλη έκρηξη – τρικυμία ήταν όλη η ταινία με τον τρόπο της. Ένιωσα να σποράκια να σκορπιούνται, να θρυμματίζονται, να κυριεύουν το σύμπαν… 
Όσο για την αγαπημένη μου εικόνα από το βιβλίο, είχε με τρυφερότητα ενθυλακωθεί σε ένα διάλογο δύο γυναικών, εκεί που η Όρσα περιγράφει το πώς είναι ο έρωτας στη φιλόλογο, την Νανά(;) αν θυμάμαι καλά το όνομά της


Δευτέρα, 14 Οκτωβρίου 2013

Αργυρώ Κωνσταντάκη: Τα Αινίγματα του Ν΄γκόρο

[Παρουσίαση της Αργυρώς Κωνσταντάκη στη σελίδα της στο facebook για το βιβλίο μου, τα Αινίγματα του Ν΄γκόρο, που κυκλοφόρησε το 2010 από τις εκδόσεις Ροές]



ΤΑ ΑΙΝΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥ Ν’ΓΚΟΡΟ 
Της Πόλυς Χατζημανωλάκη, εκδ. ΡΟΕΣ 
… 

Τίτλος πρόκληση /αίνιγμα… Τόπος ή Χρόνος; Ή μήπως ήρωας; (κλεφτές ματιές σχετικά στις «πινακίδες από κερί»…) Τι να ναι "το βιβλίο μνήμης"; Κάτι σαν ημερολόγιο υποθέτω… Σωστά! Σαν!... Κένυα! Χθες! Και Προχθές! Και Σήμερα! Πολύ Σήμερα! Και Αύριο;;... Ναι! Και Αύριο! Υποθετικό πλην εξαιρετικά πιθανό! Το ταξίδι δεν αφορά μόνο τόπο. Κυρίως αφορά χρόνο. Και ακόμα περισσότερο Αφρικάνικη κουλτούρα... Και επεμβάσεις, τρόπον τινά!, αλλά μπορεί και όχι!... Όσους ταξιδεύουν συχνά προς τα ‘κει, τους έχω σε εικόνα: «διαβάζω, χαμογελώ επειδή μου είναι γνώριμα τα μέρη, - να θυμηθώ την υπόσχεσή μου, και να κοινοποιήσω…».

Κοινοποιήσω;;; Τι λέξη! Στην Αφρική βρισκόμαστε!!! Έ και; Τι θαρρείς; Το Ναϊρόμπι είναι πια μια πολύβουη σχεδόν ευρωπαϊκή πρωτεύουσα! {[... Όταν πλησιάζεις νύχτα στο Ναϊρόμπι, επιστρέφοντας από μια αποστολή στο Νακούρου, μπορείς να διακρίνεις ακόμα στις άκρες του ορίζοντα τις κορυφογραμμές της Ριφτ Βάλεϊ. Προχωράς με τα φώτα αναμμένα σαν να βρίσκεσαι σε μια φυσική σκηνή θεάτρου, όπου εδώ και εκατομμύρια χρόνια έχουν παιχτεί πράξεις της δημιουργίας....]} Τα blogs, και γενικά η ηλεκτρονική επικοινωνία είναι στην καθημερινότητα των δυο ηρωίδων, νεαρών γιατρών, και όχι μόνο. Βγάλτε απ’ το μυαλό σας γραφικές ιστορίες για σαφάρι και χρωματιστά γυαλάκια... Κυνήγι ναι! Με όλα τα διαθέσιμα όπλα, για τη μάστιγα του AIDS!... Χωρίς τρόπαια και πανηγύρια...




Η πρόσφατη ιστορία της Κένυας - γενέθλια Γη για τη Γκλάντυς, τη μια από τις δυο ηρωίδες μας - είναι καταγεγραμμένη κυριολεκτικά στο DNA της... γεγονός που ενώ εξ αρχής το γνωρίζει, εν τούτοις αναρωτιέται, ρωτά και ερευνά: Πώς;, Πού;, Γιατί; και Ποιος; Αυτή η αναζήτηση δίνει τη δυνατότητα στη συγγραφέα να μας «μιλήσει» - συχνά και σαν την αγαπημένη της Μις Μαρπλ!! – για παραδόσεις και αξιοπρέπεια, για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι κοινότητες των μόνιμων και μη μόνιμων κατοίκων στις παραγκουπόλεις και τα χωριά... Για τις Ιεραποστολές και το έργο τους, όποιο έργο... Για τα νοσοκομεία και τους ανθρώπους που πασχίζουν να τα βγάλουν πέρα με τη φτώχεια, αλλά και την άγνοια, την προκατάληψη, την επιφυλακτικότητα... Για την καθημερινότητα των ανθρώπων, που μελετούν την ιστορία και την καταγωγή αναζητώντας τα ίχνη στις ψυχές και τους μύθους που τους παραδόθηκαν, και τους οποίους απολύτως τιμούν... Για το «Γκικάντι», για... {[τα δέντρα με τα διαφορετικά τους ονόματα, τα ζώα, τα κοπάδια, οι τελετές, οι μικροπονηριές των ανθρώπων, η γέννηση και ο θάνατος σε μια μυστηριώδη αφήγηση, με φευγαλέες και διπλές σημασίες, που το τραγούδι επιβεβαίωνε ή διέψευδε...]}... Να μας μιλήσει για τις γραμμές του τραίνου και τη σπουδή με την οποία άνθρωποι σοφοί της αγνότητας επιτηρούσαν και συνεχίζουν να το κάνουν.... Να μας μιλήσει για έναν κόσμο στημόνι και υφάδι ταυτόχρονα... και για ένα υπόδειγμα ευφυούς, πλην όχι δημοφιλούς, διπλωματικού υπαλλήλου, που – αν περνούσε απ’ το χέρι μου – θα πρότεινα την προαγωγή του!...
***********

Με την Πόλυ Χατζημανωλάκη δεν έχουμε συναντηθεί ποτέ, από όσο τουλάχιστο γνωρίζω. Ωστόσο, είμαστε φίλες στο fb και δε χρειάζεται νομίζω να γίνει κανενός είδους διευκρίνιση επ’ αυτού. Καταλαβαίνουμε όλοι τι εννοούμε. Από την αρχή της γνωριμίας μας, πριν από μερικούς μήνες, είχα εντυπωσιαστεί από τη δραστηριότητα της συγγραφέως, καθώς ψάχνοντας να μάθω όσα περισσότερο μπορούσα, έβρισκα blogs και συνεντεύξεις, βιογραφικά και αναρτήσεις, φωτογραφίες, περιγραφές, ταξίδια, ποίηση, επιστήμη της Φυσικής και επιστήμη της Παιδαγωγικής, κ.α. και όλο και πιο ενδιαφέροντα… Ομολογώ πως για μένα, που μέχρι πρότινος, --- ούτε - κουβέντα - για – το - fb ! --- κυριολεκτικά ένας θαυμαστός καινούριος κόσμος ξεδιπλωνόταν μπρος τα έκπληκτα μάτια μου… «ΤΑ ΑΙΝΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥ Ν’ΓΚΟΡΟ» και η συγγραφέας του ήταν μεταξύ αυτών που μ' έπεισαν πως αξίζει τον κόπο να επιχειρήσω την εξερεύνησή του! Και αισθάνομαι εξαιρετικά τυχερή που συναντήθηκα - έστω κι έτσι - μαζί της!

Θα ήθελα να διευκρινίσω πως, για τη μικρή αυτή παρουσίαση, επικαλούμαι την ιδιότητα της αναγνώστριας - και μόνο αυτή! Παίρνω το θάρρος απ' τη χαρά της μοιρασιάς ενός ταξιδιού σε μέρη άγνωστα, σε πολύ κόσμο νομίζω, μα τόσο γοητευτικά!!!... Καλή συνέχεια!

Σημ. Η έταιρη των ηρωίδων μας, η Βάλερι, έρχεται κατ’ ευθείαν απ’ τα μελισσοτόπια...
Σημ.2. Μέσα σε αγκύλες αποσπάσματα από το βιβλίο.

Αργυρώ Κωνσταντάκη
Οκτώβριος ‘13


________________________________________________________
Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου (της Παυλίνας Παμπούδη)

Οι νεαρές γιατροί Βάλερι και Γκλάντυς "μια λευκή και μια μαύρη" βρίσκονται στην Αφρική ως μέλη μιας ανθρωπιστικής, μη κυβερνητικής οργάνωσης.
Η αποστολή τους εξελίσσεται σε περιπέτεια καθώς η μια από τις δυο ψάχνει παράλληλα να βρει τις ρίζες της και την άγνωστή της οικογένεια, και η άλλη να γνωρίσει σε βάθος τον τόπο και την ιστορία του. 
Ο αναγνώστης έρχεται σε επαφή με την καθημερινότητα των παραγκουπόλεων της Κένυας, τη φτώχεια και το Έιτζ, αλλά, συγχρόνως, και με τον πλούτο των παραδόσεων και τη ζωική δύναμη της ψυχής της χώρας. 
Η σαΐτα της γραφής, περνώντας μια στο παρελθόν μια στο παρόν, υφαίνει γοργά ένα αξιοθαύμαστο, λαβυρινθώδες αλλά αρμονικό σχέδιο: συνθέτει τις παράλληλες ιστορίες των ανθρώπων με τις επάλληλες πραγματικότητες του χώρου και του χρόνου.
Τα Αινίγματα του Ν’γκόρο είναι ένα βιβλίο με πλοκή στέρεα υφασμένη, όπου τα χαμένα, σκοτεινά νήματα του χθες πλέκονται με τα πολύχρωμα, τραχιά τού σήμερα
 και με τα, αόρατα ακόμα, φωτεινά τού αύριο.

Σάββατο, 12 Οκτωβρίου 2013

Θεοδόσης Πυλαρινός: Οι Μέλισσες του Κάλβου


[Εισήγηση του κ.  Θεοδόση Πυλαρινού, καθηγητού του  τμήματος Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου,  στην Δημοτική Πινακοθήκη Κερκύρας, στην Κέρκυρα, στις 2/10/2013, στην παρουσίαση του βιβλίου μου "Οι μέλισσες του Κάλβου τριγυρίζουν στα λιβάδια του Λινκολνσάιρ" (εκδόσεις Ταξιδευτής, 2008) μαζί με τους κ.κ. Γεώργιο Κεντρωτή, καθηγητή στο τμήμα Ξένων Γλωσσών Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου και τον Δημήτρη Κονιδάρη, εκδότη του περιοδικού Πόρφυρας]  




 Η Πόλυ Χατζημανωλάκη με το ενδιαφέρον βιβλίο της Οι μέλισσες του Κάλβου που τριγυρίζουν στα λιβάδια του Λινκολνσάιρ μας έδωσε ένα αφηγηματικό έργο πολλαπλά μικτό ειδολογικά. Πρόκειται για μυθιστόρημα, σε κάθε περίπτωση, που εξελίσσεται σε δύο επίπεδα, ένα σύγχρονο και ένα δύο αιώνες πριν, επίπεδα με τη σειρά τους πολυσπόνδυλα, με άλματα από το παρόν στο παρελθόν και αντίστροφα, τα οποία, κινώντας η ίδια τα νήματα ημερολογιακά, τα συνάπτει δημιουργικά. Η δημιουργική αυτή διάθεση, η οποία εδράζεται στην ουσιαστική συνομιλία παρελθόντος-παρόντος συντελεί στη σύγκλιση των δύο επιπέδων που κινείται η υπόθεση του βιβλίου, και στη λογική αποτίμησή τους, που κορυφώνεται σε έναν έμμεσο διδακτισμό, μια σύνδεση των νέων, στους οποίους κυρίως απευθύνεται, με το παρελθόν τους και την αξιοποίηση κάποιων συγκυριών που προσφέρει άφθονες η ζωή, για την αναγνώριση της ελληνικής συνέχειας.
Το μυθιστόρημα αυτό αποτελεί ακόμη ένα κείμενο, όπου η σύγχρονη πολυπολιτισμική ζωή συναντιέται με τον μύθο ενός εμβληματικού έλληνα ποιητή, του Ανδρέα Κάλβου, κοσμοπολίτη στην εποχή του και φορέα ποικίλων πολιτιστικών επιδράσεων. Κοινός τόπος, σημείο συνάντησης των επιπέδων που προανέφερα είναι η περιοχή εκείνη της Αγγλίας, όπου έζησε ως δάσκαλος τα τελευταία του χρόνια ο Κάλβος, στην οποία συνέπεσε να βρεθεί και ο κεντρικός ήρωας της ιστορίας της συγγραφέως, ο μαθητής Πέτρος Ασλάνογλου, σε μαθησιακό πεδίο ευρισκόμενος κι ο ίδιος. Και περαιτέρω όμως, για να δείξουμε σε όλο το εύρος του το ειδολογικό μωσαϊκό του βιβλίου, θα αναφέρουμε ότι οφείλει ένα μέρος του στο ημερολογιακό είδος, αφού ένα τετράδιο της Τζέην Άρρονσον με τις σημειώσεις της για τη ζωή του Κάλβου αποτελεί τη γέφυρα του παρελθόντος με το παρόν.
Και πέρα από αυτά όμως, η ολιγόμηνη φοίτηση του νεαρού Ασλάνογλου στην Αγγλία, στο πλαίσιο της μοντέρνας ασύνορης παιδείας, ενέχει στοιχεία του Bildungsman, του είδους αυτού των μυθιστορημάτων της διαμόρφωσης του χαρακτήρα των ηρώων, όπως αποδίδουμε τον γερμανικό όρο, που έχει επικρατήσει παγκοσμίως, στη γλώσσα μας.
Ως αναμενόμενο αποτέλεσμα της πολυσημίας και ποικιλίας που προανέφερα, έρχεται και το άφθονο διακείμενο, είτε γύρω από το κείμενο με τις καλβικές στροφές στην αρχή των συγχρονικών κεφαλαίων – που τα διαχωρίζουν έτσι από το παρελθόν – είτε με τις πάμπολλες αναφορές στην ελληνική ιστορία και λογοτεχνία, με επίκεντρο πρόσωπα-θυρεούς, όπως ο Γιώργος Σεφέρης, ακόμη και με επιστημονικές αναφορές από ποικίλες επιστήμες, όπως της φυσικής, μηδέ της φιλολογίας ασφαλώς εξαιρουμένης.
Δεν μπορεί να παραβλέψει κανείς μέσα σ’ αυτά και τη διδακτική στοχοθεσία του βιβλίου, την οποία ήδη υπαινίχθηκα – η περίπτωση του Κάλβου δεν επιλέχθηκε τυχαία. Το μυθιστόρημα αυτό δηλαδή απευθύνεται κυρίως σε νέους, σε εφήβους θα έλεγα, ασχέτως αν διαβάζεται εποικοδομητικά από αναγνώστες κάθε ηλικίας – εξάλλου, η καλή παιδική λογοτεχνία τους φανατικότερους αναγνώστες της τους θήρευσε πάντοτε από τους ώριμους αναγνώστες.
Δεν γνωρίζω σε ποιο βαθμό επιδίωξε η συγγραφέας τον ειδολογικό αυτό πλουραλισμό και συγκερασμό, που σε μερικά σημεία, ιδίως στις παρεμβολές των τετραδίων της Άρρονσον διακόπτοντας τη σύγχρονη ιστορία, δημιουργεί σκόπιμη αβεβαιότητα, όμως το  όλο εγχείρημά της οφείλω να πω ότι είναι επιτυχές – το ότι ο αναγνώστης αγωνιά για το τέλος είναι σαφής ένδειξη αυτού. Κατόρθωσε, με άλλα λόγια, να δώσει ένα μυθιστόρημα που ναι μεν απευθύνεται κυρίως σε νέους, του οποίου όμως η πλοκή και κυρίως η επινόηση της καλβικής εμπλοκής το καθιστά ενδιαφέρον και για τον ενήλικα αναγνώστη. Θεωρώ σημαντικό κλειδί της επιτυχίας της το ότι ο νέος αναγνώστης προσεγγίζει το παρελθόν, επηρεασμένος από την πλοκή του σύγχρονου θέματος και ιδίως την περιπέτεια του νεαρού ήρωα-μαθητή, και αντίστροφα, το ότι ο ενήλικας αναγνώστης εμπλέκεται αναγνωστικά στην σύγχρονης υφής μυθοπλασία, παρακινημένος από τις ήδη υπάρχουσες γνώσεις του για τον βουβό ήρωα, τον Κάλβο, ή όντας φιλοπερίεργος να μάθει τι είναι αυτές οι μέλισσές του, που λειτουργούν ως ευρηματικός αλλά πλασματικός μάλλον, και συνεπώς μυθοπλαστικός, αρμός του σύγχρονου με το παρελθοντικό.
Η ιδιότυπη πλοκή του έργου, μοντέρνα οπωσδήποτε, απαιτεί και γνώσεις και πολύ κόπο, και αυτά τα κατέβαλε ασφαλώς με μεράκι η Πόλυ Χατζημανωλάκη. Αν εξαιρέσουμε τη σύγχρονη ιστορία, που έχει τις πηγές της στην αναστροφή των νέων της εποχής μας με τα γεγονότα που βιώνουν, και συνάμα την εμπειρία της συγγραφέως για τις σπουδές τους, που αποτελεί μέρος της επιστημονικής εργασίας της, η μελέτη της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας, και ειδικότερα η συστηματική έρευνα του βίου και του έργου του Κάλβου, μελέτη που ο γνώστης της νεοελληνικής γραμματείας βλέπει σε πόσο βάθος έχει πάει, πρέπει να τονιστούν εμφατικά.

Φωτογραφία από το βήμα της εκδήλωσης
Από αριστερά: Γεώργιος Κεντρωτής, Θεοδόσης Πυλαρινός, Δημήτρης Κονιδάρης

Όσον αφορά, ειδικότερα, το συγχρονικό πλαίσιο, αυτό ξεκινά από τα χρόνια περίπου της δικτατορίας και εστιάζει στο σήμερα, παρουσιάζοντας ένα χρονικό διάστημα οικείο και επικοινωνιακά πρόσφορο σε όλες τις ηλικίες των σημερινών αναγνωστών. Οι ήρωές της, σε μήκος τριών γενεών, πείθουν, η πρωτοτυπία δε της εμπλοκής μιας σημαντικής μορφής του παρελθόντος με κοινά χαρακτηριστικά με τους βασικούς ήρωες, αποτελεί έναν όχι συνήθη κρίκο σύνδεσης ετερόκλητων εποχών, πράγμα που πρέπει να λογιστεί στις πρωτοτυπίες του έργου της συγγραφέως. Μάλιστα, η έλλειψη εμφανούς συνοχής αρκετές φορές παρελθόντος-παρόντος, η οποία όμως προϊούσης της πλοκής αποκαθίσταται, κάνει το μυθιστόρημα πιο ελκυστικό και πρωτότυπο.
Ο κορμός, λοιπόν, του έργου είναι μια συνήθης ιστορία, με πολλούς ήρωες. Οι συνθήκες της ζωής έχουν επιδράσει ποικιλότροπα επάνω τους. Ο κεντρικός ήρωας θα γνωρίσει τους δευτερεύοντες ήρωες μέσα από συγκεκριμένα συμβάντα της ζωής τους, θα μας αφήσει να δούμε το περιβάλλον του και πώς τελικά φθάνει στην Αγγλία, από όπου τελικά θα επιστρέψει πρόωρα λόγω ενός ατυχούς συμβάντος, αφού θα παρακολουθήσει μαθήματα σε αγγλικό σχολείο. Δεν πρόκειται να ζήσουμε κάποιο τραγικό γεγονός, αλλά να παρακολουθήσουμε τη ζωή ενός σύγχρονου νέου με ανησυχίες και ευαισθησία, που γεύεται τις εμπειρίες της ζωής και γνωρίζει με την ευκαιρία του ταξιδιού αυτού πολλά πρόσωπα και ωφέλιμα πράγματα, υπό την αιγίδα της εμβληματικής μορφής ενός μεγάλου κοσμοπολίτη ποιητή της ελευθερίας. Ωστόσο, η φαινομενικά απλή αυτή ιστορία εκτυλισσόμενη αναλύει χαρακτήρες, διανοίγει προσδοκίες, παρουσιάζει την ψυχοσύνθεση των σημερινών εφήβων, αναδεικνύει τη σημασία της διάρκειας στον χρόνο.

Θα συμφωνήσουμε με τις πολλαπλές εκδοχές που θέλει, σύμφωνα με το μότο στην αρχή του βιβλίου της, η συγγραφέας να διέπουν την ανθρώπινη ζωή∙ θα συμφωνήσουμε και με το δεύτερο μότο, παραλλάσσοντας λίγο το νόημά του, ότι οι αβαρίες της ζωής είναι σαν τις μέλισσες γύρω από το κερί, και θα συμφωνήσουμε, διότι  το μυθιστορηματικό είδος πρέπει να αποδίδει τη ζωή πιο ρεαλιστικά από ό,τι την ζούμε στην καθημερινότητά της, αφού οι εκρήξεις που πάντα απρόσμενα συμβαίνουν, αλλάζουν τη ροή της και δημιουργούν με την τραγικότητά τους μύθους. Τέτοιος είναι ο παραγωγικός διδακτισμός της συγγραφέως που προανέφερα  –εξάλλου, το αριστοτελικό δι’ ελέους και φόβου του πέρατος της τραγωδίας επίσης σε διδακτισμό, σε μάθηση παραπέμπει.
Νομίζω, για να κλείσω την αναφορά μου στο βιβλίο, ότι με την εμπλοκή στη συνθετότητα της ζωής και στην τυχαιότητα των γεγονότων που μπορούν και αλλάζουν τα δεδομένα, το μυθιστόρημα της Πόλυς Χατζημανωλάκη κερδίζει τον αναγνώστη του. Πρόκειται για ένα καλογραμμένο βιβλίο, με περιπέτεια και ήρωες που προκαλούν τον σημερινό αναγνώστη, με υλικό καλά επεξεργασμένο και συνδυασμένο με την ιστορία δύο γεμάτων αιώνων του ανήσυχου πνεύματος και της οικουμενικότητας θα έλεγα του ελληνικού στοιχείου. Oι μέλισσες του Κάλβου ας θεωρήσουμε ότι είναι τα διαιώνια σύμβολα της φιλοπονίας, της εργατικότητας, της αντοχής εκείνων που τόλμησαν, όπως ο Κάλβος, να υπερβούν το σύνηθες και να αφήσουν το μέλι και το κερί τους όπου γης, με τη βεβαιότητα ότι το άγνωστο αυτό μέλι θα έρθει η ώρα που θα δώσει τη γλύκα του σε όσους αντιληφθούν ότι οι κόποι παράγουν ηδείς καρπούς.

                                                                                          Θ. Πυλαρινός