Τετάρτη, 22 Οκτωβρίου 2014

Τα αγόρια μεταξύ τους: «Η παιδική του περιέργεια (περί τα ερωτικά) δεν ανεπαύετο»




Πόσες και πόσες φορές στα εορταστικά διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη ακούγονται  τα κάλαντα, τις φωνές τα πειράγματα από τις παρέες των παιδιών που διασχίζουν με τα φαναράκια τους τα καλντερίμια της Σκιάθου.
Μικρά φωσάκια που διατρέχουν το νησί από άκρου σε άκρην, τα γέλια τους τα πειράγματά τους. Ακούμε κάποτε τις κουβέντες τους όταν θέλουν να μοιραστούν την είσπραξη της μέρας, όπως για παράδειγμα στον Αμερικάνο, εκεί που ο ξένος που επιστρέφει στην πατρίδα του προσπαθεί να μάθει εμμέσως για την αρραβωνιαστικιά του και τους δίνει το υπερβολικό φιλοδώρημα, το τάλληρο – «Στάσου, πάρε αυτό το ντόλλαρ», για να τους αποσπάσει πληροφορίες.
Ο κόσμος των ενηλίκων δίπλα τους, παράξενος, ακατανόητος, τα φοβίζει και τους εξάπτει την περιέργεια. Και βέβαια υπάρχουν περιπτώσεις, ακραίες,  όπως εκείνη που κάποιος ενήλικας μπορεί να θελήσει εκμεταλλευόμενος το δικαιολογημένο δέος των παιδιών για τα ερειπωμένα σπίτια, τα στοιχειά που τα κατοικούν και τους βρυκόλακες να τα ληστέψει, να τους αφαιρέσει την είσπραξη εκεί που τσακώνονται ως συνήθως για τη μοιρασιά. Η περίπτωση του Γιάννη του Παλούκα στης  Κοκκώνας το σπίτι είναι μια από αυτές.  
Ωστόσο, το πιο ακατανόητο από τον κόσμο των μεγάλων είναι ο έρωτας. Ανάμεσα σε δυο πολύ αγαπημένα ξαδέλφια εκ μητρός, τον Αλέκο και τον Σωτήρο,  που έχουν βγει να πουν τα κάλαντα την ημέρα των Φώτων και γίνονται χωρίς να το θέλουν μεσάζοντες της ερωτικής αλληλογραφίας του Σημαδιακού[1]. Πρόκειται για τον Σωτήρη Οικονόμου, τον αγαπημένο εξάδελφο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, για τον οποίον θα γράψει  στα 1909 το «Θρήνος εις τον εξάδελφόν μου. Σωτήριον Αλ. Οικονόμου», δ. φ. Το «θρήνος» κατά το Σαιξπηρικόν “Τhrenos” όπως αναφέρεται στο κείμενο. Ο Αλέκος του διηγήματος είναι ο ίδιος ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, όπως συμπεραίνουμε εύκολα μια και : «καὶ ὁ πτωχὸς Ἀλέκος, ὅστις οὔτε διδάσκαλος κατώρθωσε νὰ γίνῃ, ἂν καὶ ἐνεγράφη ποτὲ εἰς τὴν Φιλοσοφικὴν σχολήν, ἔμελλε νὰ μείνῃ ξεσκούφωτος καὶ ἄσημος… συρράπτης ἐπιφυλλίδων!» [2]
 Ο μικρός Αλέκος λοιπόν φλέγεται από επιθυμία να μάθει τι περιέχει ο φάκελος της επιστολής που ο αλλόκοτος Σημαδιακός ή μονίμως ερωτοχτυπημένος Διπλοκαημός τους έχει υποχρεώσει να παραδώσουν στην Κυρά των λογισμών του.   Ο κατά δυο χρόνια μεγαλύτερος Σωτήρος (Οι ηλικίες τους σύμφωνα με το διήγημα είμαι δέκα και δώδεκα ετών)  είναι καλύτερα πληροφορημένος περί τα ερωτικά. Για τις κουβέντες τις σκωπτικές, τις γεμάτες  υπονοούμενα – για παράδειγμα ποιος αποσώνει[3] τα μωρά στην κοιλιά της μάνας τους όταν λείπει επειδή ταξιδεύει ο σύζυγος - των μεγάλων που ακούν τα παιδιά, έχει αναφερθεί κατά την περιγραφή του ταξιδιού με τη βάρκα στο Χριστό στο Κάστρο. Ολόκληρο το Παπαδιαμαντικό έργο είναι γεμάτο από την θέρμη που άφησε στα χέρια του Μαθιού το φόρεμα της Λιαλιώς όταν το έβγαλε για να το κάνουν πανάκι στη βάρκα στη Νοσταλγό. Το «φορτίον το ευάγγαλον», η επαφή με το σώμα της κοπέλας που σώζεται από πνιγμό στο Όνειρο στο κύμα σχεδόν βαρύνει τους ώμους του αναγνώστη, οι πόνοι της καρδιάς του αφηγητή σαν δαγκώματα από καβούρια νιώθονται στο Ολόγυρα στη λίμνη όταν μονίμως τον ξεπερνά ο Χριστοδουλής στους άθλους που θέτει η αγαπημένη του Χαρίκλεια.


Ωστόσο, η αθώα σκληρότητα της παιδικής ηλικίας, που όλα τα περίεργα και απειλητικά  τα ξορκίζει με την υπερβολή και τη διακωμώδηση, η προσγείωση, η άλλη πεζή ματιά στον αντίποδα τους λυρισμού, μια παιδική σοφία  που οι πάντες αναγκάζονται να αποδεχτούν και να  δικαιώσουν, αποκαλύπτεται στον αναγνώστη σε όλο της το μεγαλείο με την ομολογία της περιέργειας του Αλέκου περί τα ερωτικά, την αστείρευτη, και τις γνώσεις του εξαδέλφου που τον δασκαλεύει:
Καὶ τί θὰ διαβάσῃς; Δὲν ξέρεις τί γράφει μέσα; Δὲ διάβασες ποτέ σου τὸν «Σκανδαλώδη ἔρωτα» καὶ τὴν «Φιλομειδῆ Ἀφροδίτην»;
―  Ναί.
―Ἐγὼ νὰ σοῦ πῶ τί θὰ γράφῃ. «Ψυχή μου, μάτια μου, καρδιά μου, συκώτι μου» καὶ ὕστερα θὰ ἔχῃ κάτι στίχους ἀπὸ τὰ βιβλία ποὺ σοῦ εἶπα: «Εἶσαι καρπὸς τοῦ ἔρωτος, παιδὶ τῆς Ἀφροδίτης», ἢ «Ἔχεις ἀνάστημα μικρόν, ἀλλὰ ψυχὴν μεγάλην, ὡς ἄρωμα πολύτιμον εἰς πάγχρυσον φιάλην» καὶ ὕστερα θὰ λέγῃ, «Ἀπὸ τὰ μπεντένια πέφτω, πέφτω γιὰ νὰ σκοτωθῶ, κ᾽ ἡ ἀγάπη μου φωνάζει, πιάστε τον γιὰ τὸν Θεό!». Αὐτὰ θὰ γράφῃ.
Ὁ Σωτῆρος ἐμνημόνευσεν ἀνωτέρω δύο συλλογὰς τοῦ Γαλατᾶ, ἐξ ἐκείνων αἵτινες τοιαῦτα δίστιχα περιέχουν τῷ ὄντι, ὧν πολλὰ μὲν κακόζηλα, πλεῖστα δὲ ἀνόητα καὶ ὅλα γελοῖα.
Καὶ ὅμως ἡ περιέργεια τοῦ Ἀλέκου δὲν ἀνεπαύετο.


Πόλυ Χατζημανωλάκη



[1] Η περίπτωση του Σημαδιακού και τα ίχνη της μνημονοτεχνικής παράδοσης των Κολλυβάδων αναφέρονται αναλυτικά στο «Ίχνη της μνήμης στον "Σημαδιακό" του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη: Πορτρέτο του καλλιτέχνη σε νεαρή ηλικία»



[2] Ο Σημαδιακός, Αλ Παπαδιαμάντη
[3] Μινύρισμα πτηνού χειμαζομένου, Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου, εκδ. Καστανιώτη 1986

Τρίτη, 14 Οκτωβρίου 2014

Κατάθεση αγάπης και αλληλεγγύης: η Μαίρη Βασάλου γράφει για τα Αινίγματα του Ν΄Γκόρο στην Avecnews

567643161
Κατάθεση αγάπης και αλληλεγγύης                         

 Της Μαίρη Βασάλου


«…τον φαντάζομαι καβάλα στο ποδήλατο του, με τη στολή της υπηρεσίας και το πηλήκιο να κάνει πετάλι μέσα στη ζέστη του απογεύματος, ισορροπώντας στο πλάι των γραμμών, με το καλαθάκι για το φαγητό του άδειο, να κρέμεται στη μια άκρη του τιμονιού…»
 Η Πόλυ Χατζημανωλάκη, μετά το πρώτο της βιβλίο ‘Οι μέλισσες του Κάλβου τριγυρίζουν στα λιβάδια του Λινκολνσάιρ’, στο  δεύτερο πεζογραφικό της έργο, δίνοντας ανάγλυφη την εικόνα του επιθεωρητή γραμμών του τρένου, που συνδέει τη Μομπάσα με το Ναϊρόμπι , κερδίζει τον αναγνώστη από τις πρώτες κιόλας σελίδες.
     Η συγγραφέας που καλείται να λύσει τα αινίγματα του Ν’  Γκόρο , ενός χωριού στη μακρινή Κένυα, μας ταξιδεύει  στην ανατολική Αφρική , όπου παρακολουθούμε από κοντά τους κεντρικούς της ήρωες:   
    Η Γκλάντυς , η μαύρη γιατρός με τα κοτσιδάκια και  με κύριο χαρακτηριστικό τη βρετανική προφορά της, είναι θετή μητέρα ενός πεντάχρονου παιδιού.
    Η Βάλερι, η λευκή γιατρός, Αγγλίδα από τη μεριά της μητέρας της, αφού  εργάσθηκε κατά διαστήματα στην Ελλάδα, πατρίδα του πατέρα της αποφάσισε να κάνει την πρακτική της εξάσκηση στην Κένυα, μεριάζοντας φόβους και τυχόν ενδοιασμούς για το μεγάλο ταξίδι…
« Η γειτονιά λεγόταν Καχάβα Γουεντάνι, που σήμαινε Αγάπη για τον καφέ. Στην πραγματικότητα, Γουεντάνι σημαίνει αγάπη για ένα μέρος. Γουεντάνι είπε μέσα της.  Γουεντάνι. Αυτό με έχει φέρει εδώ».
      Η πρώτη συνάντηση των δύο γυναικών στην κλινική “ Ιντιπέντεντ Χελθ Μίσσιον ”στο Ναϊρόμπι έχει έναν κοινό σκοπό και έναν κοινό προορισμό, την αποστολή τους στο Νακούρου.  Και, η περιπέτεια αρχίζει… στην περιοχή που μαστίζεται από τη φτώχεια και την εξάπλωση του ’Ειτζ από μητέρα σε παιδί.
Οι ζωντανές εικόνες από τις παραγκούπολεις της Κένυας,  εναλλάσσονται με σκηνές της καθημερινής ζωής των κατοίκων στον αγώνα τους για την επιβίωση την ίδια ώρα που έρχονται αντιμέτωποι με την άνιση μάχη κατά της ασθένειας.
     Με την πλαστικότητα του λόγου της και το προσωπικό της ύφος γραφής η Πόλυ Χατζημανωλάκη συνθέτει αυθεντικούς στέρεους χαρακτήρες , τους οποίους , χωρίς φόρτιση, τους προσεγγίζει με μια αδιόρατη τρυφερότητα και ευαισθησία, καθώς είναι χαραγμένοι στο χαρτί με τη βαθιά γνώση του χώρου που βρίσκονται και του χρόνου που γράφει ιστορία…
     Διατρέχοντας τις σελίδες « Από το Βιβλίο Μνήμης του Αναστάσιου » η συγγραφέας θέλει τη Γκλάντυς να καταγράφει  βιώματα και μνήμες καθημερινά - κρίκους, που συνδέονται μεταξύ τους με μια  αλυσίδα καταστάσεων -  μέχρι να γνωρίσει ο  θετός της γιος, μέσα από ένα ημερολόγιο, τα μέλη της  οικογένειας του, που δεν υπάρχουν πια. Κι έτσι, οι παράλληλες ζωές των ηρώων της, το χθες που διασταυρώνεται με το σήμερα, οι  μοναδικές στιγμές που ξετυλίγονται ταυτόχρονα της πολυτάραχης ιστορίας της Κένυας, πλέκουν τον ιστό μιας θαυμάσιας αφήγησης.  
« Καλέ μου Αναστάσιε, θα αρχίσω να σου γράφω την ιστορία των Αμπισάι…και νιώθω πως ίσως κι εγώ μάθω έτσι τελικά ποια είμαι…»,«…Γι’ αυτό, γιε της καρδιάς μου, σου τα γράφω όλα αυτά…»
      Η πλοκή  του βιβλίου κορυφώνεται τη στιγμή που η Γκλάντυς ξεκινάει -μετά από χρόνια ισχυρής επιθυμίας, που σαν σαράκι την κατατρώει - να βρει τις ρίζες της και αναζητά  την αληθινή της ταυτότητα.
 «…Από την παιδική μου ηλικία δεν θυμάμαι τίποτα παρά μόνο το μοναστήρι. Το πώς βρέθηκα εκεί είναι βέβαια μυστήριο. Μπορεί να με άφησαν όπως τον Μωυσή στο καλαθάκι, του μοναστηριού…».
      Κι όταν τελειώσουν οι σελίδες και, ακόμα  έχεις το βιβλίο στα χέρια σου, ξεπηδά στο νου η Γκλάντυς  με την  καλοσύνη να ξεχειλίζει από το χαμόγελο της και, είναι σαν να την ακούς να μιλάει σουαχίλι. Η  Βάλερι κάτω από ένα υπόστεγο μες στην κάψα της ημέρας να προσπαθεί να καταλάβει… Βλέπεις μπροστά στα μάτια σου τον αυστηρό αλλά ανθρώπινο Στηβ, διευθυντή της κλινικής στο Ναϊρόμπι, τον  Κέβιν με το βαν του να χοροπηδά στις λακκούβες του λασπωμένου δρόμου. Τα παιδιά που παίζουν ποδόσφαιρο με μία κολοκύθα…
      Σ’ ένα μυθιστόρημα που γοητεύει και αγγίζει τον αναγνώστη - κατάθεση ανθρωπιάς και αγάπης για τον άνθρωπο - η μυθοπλασία και οι αληθινές πλευρές της ζωής ταυτίζονται μ’ έναν τρόπο που διαφέρει. Και, τα αινίγματα του Ν’ Γκόρο αρχίζουν πλέον να λύνονται ένα, ένα..
Πόλυ Χατζημανωλάκη Βιογραφικό  
"Γεννήθηκα στην Κάλυμνο και μεγάλωσα στη Ρόδο. ΄Εχω σπουδάσει Φυσική στην Αθήνα και έκανα στο διδακτορικό μου στις Βρυξέλλες., στη Στατιστική Μηχανική με τον Ilya Prigogine (Βραβείο Νόμπελ Χημείας 1977). Για ένα διάστημα εργάστηκα στο Πανεπιστήμιο του Texas στο Austin και μετά την επιστροφή μου στην Ελλάδα, δίδαξα φυσική και διηύθυνα το πρόγραμμα του International Baccalaureate σε ένα μεγάλο ιδιωτικό σχολείο της Αθήνας. Είμαι μέλος του δικτύου Σχολικής Καινοτομίας και υπεύθυνη ενός πανελλήνιου διαγωνισμού ανάγνωσης λογοτεχνικού βιβλίου για παιδιά (Βιβλιοδρομίες)
Το πρώτο μου βιβλίο «Οι Μέλισσες του Κάλβου τριγυρίζουν στα λιβάδια του Λινκολνσάιρ» κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ταξιδευτής τον Ιούλιο του 2008, ενώ το επόμενό μου μυθιστόρημα «Η ράχη της κολοκύθας» είναι προγραμματισμένο για τον Οκτώβριο του 2010.
Έχω δημιουργήσει τρία ιστολόγια:
Το Πινακίδες από Κερί http://waxtablets.blogspot.com/
Και στα Αγγλικά http://wax-tablets.blogspot.com/
Στην τρύπα του λαγού http://stintrypatoulagou.blogspot.com/
«Στην τρύπα του λαγού» πραγματοποιούνται αναγνωστικές ανταλλαγές και μεταφορές ανάμεσα στη λογοτεχνία και τον κόσμο του διαδικτύου ενώ στις Πινακίδες από Κερί δημιουργώ κείμενα που λειτουργούν σαν κέρινα εκμαγεία, φιλοξενώντας χειρονομίες, ιστορικές στιγμές, αποτυπώσεις στο χάρτη, υποθετικές συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους, πολυτροπικά λογοτεχνικά δοκίμια, συναντήσεις και διασταυρώσεις λογοτεχνικών κειμένων με κινηματογραφικές ταινίες…
Όπως και στο βιβλίο μου, όπου αναζήτησα, στοιχειοθετώντας με τεκμήρια τη φαντασία μια υποθετική ζωή για τον Ανδρέα Κάλβο, όπου θα ήταν μελισσοκόμος προσπαθώ να δημιουργήσω παράλληλες – εναλλακτικές ζωές για αγαπημένες μορφές από το χώρο της τέχνης ή της λογοτεχνίας, χρησιμοποιώντας το απλό μέσο του φωτογραφικού Άλμπουμ, όπου ο κόσμος μέσα συγχέεται και αλληλεπιδρά με τον κόσμο έξω, προσφέροντας νέες δυνατότητες ύπαρξης μυθιστορηματικούς ήρωες ή δημιουργούς και μυθιστορηματικό βάθος στην δική μου καθημερινότητα η οποία συγχέεται με τη φαντασία στην ίδια αφήγηση.

Πηγή: avecnews

Βιβλίο αξιανάγνωστο: Η Χλόη Μουρίκη γράφει για τα Αινίγματα του Ν΄γκόρο στο περιοδικό το Δέντρο

Σκέφτηκα να "ψηφιοποιήσω" μια ανάγνωση της Χλόης Μουρίκη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό το Δέντρο, στο τεύχος Νο 189 - 190, του Νοεμβρίου 2012 το αφιερωμένο στον ερωτικό λόγο για τα "Αινίγματα του Ν΄γκόρο".
Ψηφιοποίηση όχι ακριβώς. Φωτογράφισα το κείμενο και το εξώφυλλο του περιοδικού. Βρήκα και στο διαδίκτυο μια φωτογραφία του βιβλίου μου και την παραθέτω.




Δευτέρα, 22 Σεπτεμβρίου 2014

Αυτό που έχει σημασία είναι να είναι κανείς ειλικρινής με τον εαυτό του με την αφόρητη μερικές φορές ανάγκη που νοιώθει ότι θέλει να γράψει και ας μην αποτιναχτεί από το έργο του η σκόνη του χρόνου.

Πρίν κάμποσο καιρό δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική εφημερίδα Ελληνική Γνώμη, μια ομογενειακή εφημερίδα της Γερμανίας,  μια συνέντευξή μου στην κυρία Βάσω Β. Παππά.
Εκτός από τα απλά γεγονότα της βιογραφίας, ήταν αφορμή να κουβεντιάσουμε θέματα που ίσως ενδιαφέρουν περισσότερους. Για την αγάπη στα μαθηματικά, τις σπουδές στη Φυσική, τα θεμέλια της επιστήμης, τη λογοτεχνία, τη λογοτεχνία, τη λογοτεχνία, τη σκόνη του χρόνου. Σκέφτηκα να την αναρτήσω και στις Πινακίδες από κερί, για τους φίλους που ίσως έχουν χρόνο να τη διαβάσουν. 

poly

Επιμέλεια: Βάσω Β. Παππά.   Vas_nikpap@yahoo.gr
Tην Πόλυ Χατζημανωλάκη τη γνωρίσαμε ως συγγραφέα μυθιστορημάτων και θεατρικών έργων, ως συνεργάτη της εφημερίδας «Αυγή» στη στήλη«Ημερολόγια Αναγνώσεων», αλλά ως φαίνεται υπάρχουν κι άλλες πτυχές της προσωπικότητάς της που δε γνωρίζαμε ως τώρα ότι υπάρχουν. Σήμερα, μας μιλάει με την ιδιότητα της ποιήτριας, καθώς, πρόσφατα κυκλοφόρησε η πρώτη της ποιητική συλλογή «Το αλφαβητάρι των πουλιών». Η Πόλυ Χατζημανωλάκη δεν έχει ανάγκη από συστάσεις. Είναι μια γυναίκα με έντονη παρουσία στο χώρο των socialmedia, έχει δημιουργήσει τα ιστολόγια«Πινακίδες από Κερί»(http://waxtablets.blogspot.com) και «Στην τρύπα του λαγού» (http://stintrypatoulagou.blogspot.com) και προσφάτως τις flaneries (http://polyhatj.wordpress.com) όπου αναρτά δικές της φωτογραφίες σχολιασμένες με πρωτότυπα κείμενα. Επίσης, στα σχόλιά της στους αναρτημένους στο facebook ζωγραφικούς πίνακες της ποιήτριας και ζωγράφου Παυλίνας Παμπούδη βασίστηκαν οι λεζάντες στον κατάλογο της τελευταίας της έκθεσης, «52 παραμύθια άγραφα, εικονογραφημένα». Μια γυναίκα ιδιαίτερα ευφυής και με κατασταλαγμένες φιλοσοφημένες απόψεις.
Κυρία Χατζημανωλάκη, να ξεκινήσουμε τη συνέντευξη με το πρώτο στοιχείο του βιογραφικού σας. Γεννηθήκατε στην Κάλυμνο. Τι είναι εκείνο που σάς έρχεται πρώτο ως εικόνα όταν σκέφτεστε την παιδική σας ηλικία στο νησί; Εκτός από τις αρχές και τις αξίες που σας εμφύσησαν οι γονείς σας, υπάρχει κάτι που έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για σας και που είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με εκείνους;
Πράγματι έχω έντονες εικόνες από την Κάλυμνο, το νησί που γεννήθηκα. Και τούτο έχει σχέση με το ότι μεγάλωσα και πήγα σχολείο μέχρι τις τρεις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου στη Ρόδο, έξι ώρες με το πλοίο από την Κάλυμνο. Αυτό που θυμάμαι έντονα είναι τη δυσκολία, την περιπέτεια που ήταν, πενήντα χρόνια πριν, αυτές οι μετακινήσεις από το ένα νησί στο άλλο. Τίποτα δεν ήταν αυτονόητο και εύκολο, όπως είναι τώρα. Το πλοίο δεν άραζε στο λιμάνι της Καλύμνου. Οι επιβάτες έμπαιναν σε βάρκες που τους έβγαζαν στη στεριά. Μια ανασφάλεια, μια ταραχή, μια επαφή με τα στοιχεία της φύσης. Από το μεγάλο πλοίο να μπαίνεις στη βαρκούλα που την λίκνιζε έντονα το νερό, από κάπου μεσοπέλαγα για να φτάσεις στη στεριά. Το ίδιο και κατά την αναχώρηση. Την αβεβαιότητα του πότε θα έρθει το “βαπόρι” – συνήθως χαράματα – θυμάμαι τη γιαγιά μου να μας ξυπνά πολύ νωρίτερα, το ξύλινο χειροκίνητο καρότσι με τον αγωγιάτη που μεταφέρει τις αποσκευές στο λιμάνι και την αναμονή να φανούν από μακριά στο σκοτάδι, σαν σε όνειρο, τα φωτάκια του πλοίου. Θυμάμαι πώς είναι να μεγαλώνεις σε ένα σπίτι που δουλεύουν – ισότιμα – και οι δυο γονείς, η μητέρα μου ήταν δασκάλα. Μια ανεξαρτησία από την παιδική ηλικία, μια αυτονομία. Μαθαίνεις από τις συμπεριφορές, από τα πράγματα που δεν λέγονται. Θυμάμαι από τον πατέρα μου έναν αντιαυταρχικό τρόπο συμπεριφοράς, σεβασμός στην προσωπικότητα και την κρίση μου χωρίς απαγορεύσεις, που πολλές φορές τον έφερνα στα όριά του, την αγάπη για τα μαθηματικά και το ότι το διάβασμα είναι απόλαυση. Τον θυμάμαι να ξενυχτά διαβάζοντας ένα βιβλίο που του άρεσε, ενώ έπρεπε να ξυπνήσει το πρωί για τη δουλειά. Αυτό, ως βίωμα, μετρά περισσότερο από οποιαδήποτε παραίνεση.
Είσαστε μία πολίτης του κόσμου. Γεννηθήκατε στην Κάλυμνο, ζείτε στην Αθήνα, εκπονήσατε τη διδακτορική σας διατριβή στις Βρυξέλλες, κοντά στον ΝομπελίσταIlyaPrigogine, εργαστήκατε στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Austin. Μιλήστε μας γι’ αυτές τις διαδρομές της ζωής σας. Τι μαθήματα έχετε πάρει από τα ταξίδια σας;
Το πρώτο μεγάλο ταξίδι είναι οι σπουδές στη Φυσική στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Από τα 150 άτομα περίπου που ήμασταν στο πρώτο έτος, κανείς δεν σκεφτόταν ότι θα ασχοληθεί με την διδασκαλία της Φυσικής στο Σχολείο. Οι περισσότεροι από εμάς, θέλαμε να κάνουμε έρευνα, να φτάσουμε στα θεμέλια της επιστήμης, να μάθουμε τα μυστικά του κόσμου, αρκετοί είχαν γοητευτεί από τις τόσες ειδικότητες που υπήρχαν, από την μικρότερη κλίμακα μέχρι τα όρια του Σύμπαντος και την υγεία του ανθρώπου.
Εγώ είχα στο νου μου την ιστορία των ιδεών, τον μετασχηματισμό των μοντέλων που έχουμε για τον κόσμο. Αισθανόμουν λοιπόν και πνευματική πρόκληση. Σε αυτό συνέβαλε και το ότι βρέθηκα τότε σε ένα κύκλο νέων φοιτητών που ανήκαν στην αριστερά και συζητούσαν για ιδέες και φιλοσοφία σχετικά με τη φυσική φιλοσοφία και τη φυσική και ένοιωθα μια εσωτερική πληρότητα… Αυτή την εικόνα για τον έξω κόσμο, την ενοποιητική, την ουσία της, πίστευα ότι θα την συνέχιζα αν βάθαινα περισσότερο στη θεωρητική φυσική και έτσι ξεκίνησα και τις μεταπτυχιακές σπουδές μου εκεί. Ο δρόμος μου με έφερε σε ένα τμήμα στις Βρυξέλλες υπό τον IlyaPrigogine τον Νομπελίστα, που προσπαθούσε να καταλάβει – να συλλάβει θεωρητικά και να θεμελιώσει στη Φυσική το βέλος του χρόνου της ζωής, της πραγματικότητας. Ότι γεννιόμαστε δηλαδή νέοι και πεθαίνουμε γέροι. Αυτή τη διαφορά παρελθόντος και μέλλοντος, μια και η παραδοσιακή φυσική δεν την διακρίνει στα θεμέλιά της. Οι εξισώσεις δηλαδή που τα διέπουν δεν αλλάζουν αν κοιτάμε προς τα μπρος ή προς τα πίσω… Έχω πολλά να πω για τα ταξίδια μου και τη ζωή μου και στις Βρυξέλλες που είναι μια κεντροευρωπαϊκή πρωτεύουσα, παραδοσιακή, πολυεθνική, πολύγλωσση, με μεγάλη κοινότητα Ελλήνων φοιτητών αλλά και μεταναστών και υψηλόμισθων υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με πολλά σωματεία, πολλά ελληνικά καφενεία, πλήθος πολιτιστικές δραστηριότητες και στην τοπική κοινωνία αλλά και στον κύκλο των Ελλήνων. Είχα την ευκαιρία να συμμετέχω μαζί με άλλους Έλληνες φίλους μεταπτυχιακούς, στο ραδιοφωνικό σταθμό του πανεπιστημίου το Radiocampus, στην ελληνική εκπομπή το CafeImaginaire που είχε βρεθεί στο κέντρο των πολιτιστικών πραγμάτων της μικρής ελληνικής κοινωνίας. Λογοτεχνικές εκπομπές, αφιερώματα, συνεντεύξεις σε σπουδαίους καλλιτέχνες που έρχονταν εκεί… Και παράλληλα οι σπουδές, η έρευνα δίπλα σε έναν Νομπελίστα, το πάθος που κατάφερνε να εμπνέει και να μοιράζεται με τους συνεργάτες του. Μια εποχή συναρπαστική. Και μετά η εμπειρία της Αμερικής. Μια χώρα της αφθονίας, μια χώρα ανοιχτή αγκαλιά που προσπαθούσε να σε κρατήσει κι εγώ, για διάφορους λόγους – προσωπικούς – να προσπαθώ να μην ενδώσω, να μην παρασυρθώ από τις σειρήνες της αφομοίωσης και της ενσωμάτωσης. Επέστρεψα στην Ελλάδα.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε η ποιητική σας συλλογή “Το αλφαβητάρι των πουλιών”. Τι σάς ενέπνευσε και πώς προέκυψε ο τίτλος της; Τι δώρα πιστεύετε ότι σας έχει χαρίσει η ποίηση;
Το αλφαβητάρι είναι το πρώτο βιβλίο του συλλαβισμού στα μικρά παιδιά. Πριν ακόμα μάθουν την ανάγνωση και την γραφή. Η γλώσσα των πουλιών, τα κελαϊδίσματα, οι κελαηδισμοί, αλλά και τα σιβυλλικά και ανεξιχνίαστα μηνύματα στο δημοτικό τραγούδι – τι λένε τα πουλάκια; – για θυμηθούμε το τραγούδι του Νεκρού Αδελφού, εκφράζουν την επαφή με τον άλλο κόσμο το επέκεινα, τον ψυχικό που δεν κοινωνείται μόνο με τον ορθό λόγο. Η πορεία μου στην ποίηση, ακολούθησε την είσοδό μου στα γράμματα με δυο μυθιστορήματα και τρία θεατρικά έργα που έγινε σε μεγάλη ηλικία. Υπηρέτησα εκτός από την επιστήμη και τον πεζογραφικό λόγο. Αισθάνομαι όμως σιγά σιγά ότι βρίσκομαι σε μια πορεία ελαφρότητας, “πτηνότητας”, διάθεσης να εκφραστώ με τους κελαηδισμούς των πουλιών. Για αυτό τον λόγο και το ομότιτλο ποίημα στην ποιητική μου συλλογή το αλφαβητάρι των πουλιών.
Θα αποστηθίσω / Τα λόγια των πουλιών τα ελαφρά / Και στην καρδιά μικρές φωλιές ενθυμημάτων / Θα χαράξω / Ονόματα να τα φωνάζω να έρχονται / Με την ανθρωπινή τους ομιλία να τ’ ακούω / Τι λένε τα πουλάκια; / Ένα αλφαβητάρι να συλλαβίζω κι εγώ / Ταπεινά / Έξω στους δρόμους / Εκεί που ανθίζουν τα τηλεγραφόξυλα / Να γίνεται ένα περιβόλι ο κόσμος.
Όπου εντάσσομαι στο πρώτο σκαλί μιας πορείας μη πεζογραφικής – πτητικής θα έλεγα…
Στη συλλογή σας πέρα από θέματα υπαρξιακά, συναντά κανείς μυστικές συνομιλίες με την Έμιλυ Ντίκινσον, την Φρίντα Κάλο, τον Αντρέι Ταρκόφσκι, τον Σαιντ Εξυπερύ και άλλους μυθιστορηματικούς ή μυθικούς ήρωες και ηρωίδες ή χαρακτήρες του κινηματογράφου και του θεάτρου. Πώς είναι να “κατοικούν’ μέσα σας όλοι αυτοί οι ήρωες και με ποια από τις ηρωίδες ταυτιστήκατε περισσότερο;
Οι μορφές αυτές των προσώπων, πραγματικών, μυθιστορηματικών ή μυθικών είναι μορφές τους οποίους έχω συναντηθεί κατά τη διάρκεια της ζωής μου, έχω πνευματικές οφειλές στο έργο τους. Ο καθένας με τον τρόπο του έχει συμβάλει στη διεύρυνση του πνευματικού και του ψυχολογικού μου ορίζοντα. Ο καθένας χωριστά και με διαφορετικό τρόπο, με τα βιώματα, με τις πράξεις του, με τα λόγια του, με τους στίχους του, με τους πίνακές του, τα κινηματογραφικά του έργα, συνετέλεσε σε μια μυητική διαδικασία ανθρωποποίησης και έχει αφήσει το ίχνος του στην προσωπικότητά μου. Αν το δεις πιο λοξά, ίσως φαίνεται με κατάληψη με κατοίκηση από αγαθά πνεύματα…Το αισθάνομαι σαν ευλογία, σαν ένα τρόπο διαρκούς αλληλεπίδρασης, μια συνεχιζόμενη εξέλιξη του εαυτού μου. Δεν ταυτίζομαι περισσότερο με κανέναν ήρωα και καμία ηρωίδα. Πολύ σωστά αναφέρατε τη λέξη “ταυτίζομαι” γιατί ενώ συνομιλώ, ή παρατηρώ, ή μιλώ εκ μέρους του ήρωα, στην πραγματικότητα μετατοπίζομαι ψυχικά, διευρύνεται η συνείδησή μου…
Με τη συγγραφή εκτίθεται η ψυχή του ποιητή. Εξαιτίας αυτού, έχετε αισθανθεί πιο ευάλωτη στα μάτια των οικείων σας προσώπων;
Εκτίθεται η ψυχή του ανθρώπου που γράφει, αλλά αγγίζεται και η ψυχή του ανθρώπου που διαβάζει. Θυμάμαι τον Καβάφη που έγραψε για μια πανοπλία που είχε φτιάξει, εννοώντας μια ψυχική θωράκιση που αφορά την ποίηση αλλά και γενικότερα τον εαυτό του απέναντι στους άλλους. Όλοι διαθέτουμε τέτοιες θωρακίσεις κι εγώ το ίδιο πιστεύω. Ωστόσο, στον περίγυρο των δικών μου ανθρώπων, στο οικογενειακό και το στενό μου περιβάλλον εισπράττω αγάπη και αποδοχή και μπορώ να πω ακόμα περισσότερη από τότε που άρχισα να τους διαβάσω τα ποιήματά μου.
Πολλοί είναι εκείνοι που ισχυρίζονται ότι ο δημιουργός δεν έχει ανάγκη να επικοινωνεί και να γνωρίζει το αναγνωστικό του κοινό. Ποια η προσωπική σας άποψη; Μπορείτε να σκιαγραφήσετε το πορτρέτο του αναγνώστη που θα τον αγγίξει περισσότερο η συλλογήσας;
Έχουμε την ευκαιρία να ζούμε σε μια εποχή που το κείμενο ενός δημιουργού μπορεί να φτάσει με μεγάλη αμεσότητα τον αναγνώστη και το αντίστροφο να συμβεί με την ίδια αμεσότητα στην εποχή του διαδικτύου που ζούμε. Αυτό συμβαίνει σε μένα που τα τελευταία χρόνια επικοινωνώ και δημιουργώ μέσα από τις σελίδες του διαδικτύου και αλληλεπιδρώ και με το έργο άλλων δημιουργών. Αυτή η αμεσότητα της ανταπόκρισης, φέρνει σε επαφή με ένα παλίμψηστο αναγνώσεων, και αναδράσεων. Πολλές φορές οι σελίδες του διαδικτύου μετατρέπονται σε ποιητικά εργαστήρια συνδημιουργίας. Οι αναγνώσεις, οι ερμηνείες, η πληθώρα των προσλήψεων είναι στο τραπέζι. Αυτό που έρχεται πίσω σε αυτόν που στέλνει το μήνυμα είναι το αποτύπωμα της ψυχής του άλλου. Μια άλλη ανθρώπινη ιστορία, άλλα βιώματα. Πολλές φορές ακούω ή διαβάζω για ένα ποίημά μου που έχει συγκινήσει για λόγους που ποτέ δεν το περίμενα.  Υπάρχουν άγνωστα σε μας σημεία επαφής. Όσο για τον ιδανικό αναγνώστη – αυτό νομίζω έχει ειπωθεί τόσο όμορφα από τον Μπωντλαίρ. Ο υποκριτής. Ο όμοιός μου, ο αδελφός μου…
Διατελέσατε μέλος του Γραφείου Εκπαιδευτικής Έρευνας των Εκπαιδευτηρίων Γείτονα και ασχοληθήκατε για χρόνια με προγράμματα Βιωματικής Μάθησης και Φιλαναγνωσίας. Είναι αυταπόδεικτο ότι η πολιτισμική ανάπτυξη χρειάζεται οικονομικούς πόρους. Σαφέστατα αν δημιουργηθεί μια οικονομία και μια κοινωνία πιο ανοιχτή με τον υπόλοιπο κόσμο θα δημιουργηθούν μεγαλύτερες δυνατότητες για δημιουργία και ανάπτυξη του πολιτισμικού μας περιβάλλοντος. Αισιοδοξείτε, ποια η άποψή σας για τη σχέση των Ελλήνων με την παιδεία και την μόρφωση;
Αισιοδοξώ. Πιστεύω πως ο καλύτερο τρόπος για την ανάπτυξη του πολιτισμικού περιβάλλοντος, είναι η δημιουργία και η πράξη σε προσωπικό και τοπικό επίπεδο. Πάνω από μακρόπνοους σχεδιασμούς, χαρτογραφήσεις και σχέδια για τον πολιτισμό βρίσκεται ο άνθρωπος που αγαπά την τέχνη, τη λογοτεχνία, την ποίηση και το εννοεί χωρίς να προσπαθεί να το επιβάλλει στους άλλους. Σκέπτομαι πάντα τον πατέρα μου και το πάθος με το οποίο τον έβλεπα να διαβάζει για τη δική του απόλαυση. Αν οι άνθρωποι δεν καλλιεργούν τον κήπο μέσα τους, δεν θα είναι σε θέση να ασχοληθούν με μεγαλύτερα περιβόλια και λιβάδια. Δεν τους αφορά και δεν ξέρουν το πως.

“τώρα σαρώνει αργά, υπομονετικά σαν να μην ήταν νέος/
σαν να μη βιάζεται/
σπρώχνοντας το χρόνο ένα πήχυ πιο πέρα/
κάθε φορά.
Ο χρόνος. Τι είναι αυτό που κάνει ένα έργο να αντέχει στο χρόνο; Και είναι ζητούμενο αυτό για έναν ποιητή τελικά;
Δεν με απασχόλησε ποτέ ως δημιουργό, η αντοχή στο χρόνο του δικού μου έργου. Όχι πως τώρα που το σκέπτομαι δεν με ενδιαφέρει. Ωστόσο, όταν γράφεις, αυτό που θέλεις να εκφράσεις είναι αυτόν τον αόρατο παλμό που προσπαθείς να ακούσεις εντός. Φυσικά και αυτό θα έχει κάποιου είδους σχέση και με την εποχή και με την επιφάνεια της ιστορίας στην οποία ζούμε κα την μικρή και την μεγάλη. Έχει σχέση με τις φωνές των νεκρών, αυτών που έγραψαν πριν από μας, των δημιουργών, έχει σχέση το αφηρημένο αυτό θεϊκό ον την Μούσα που εμφυσά το πνεύμα και πολλοί ποιητές την επικαλούνται. Ενδεχομένως όσο καλύτερα εκφράζει ένα έργο τον καιρό του, τόσο λιγότερο αντέχει στον χρόνο. Ίσως αυτοί που έγραψαν υπαρξιακά εκφράζουν και αυτή με τον τρόπο τους την επικαιρότητα και τα αδιέξοδα της εποχής τους. Αυτό που έχει σημασία είναι να είναι κανείς ειλικρινής με τον εαυτό του με την αφόρητη μερικές φορές ανάγκη που νοιώθει ότι θέλει να γράψει και ας μην αποτιναχτεί από το έργο του η σκόνη του χρόνου.
Σήμερα, εν σχέσει με παλιότερα οι πόρτες των εκδοτικών οίκων ανοίγουν πάρα πολύ δύσκολα για ένα νέο δημιουργό. Παρ’ όλα αυτά όμως, πολλοί νέοι ποιητές έχουν δυναμική παρουσία στα socialmedia, κινoύνται αυτόνομα και συσπειρώνουν κόσμο όπως γινόταν παλιότερα. Κατά τη γνώμη σας όμως, οι παλιοί αποδέχονται τους καινούργιους;
Νομίζω ναι. Υπάρχουν και στο χώρο των socialmedia παλιοί και καταξιωμένοι ποιητές που έχουν και αυτοί μια δεύτερη ευκαιρία να επικοινωνήσουν το έργο τους. Σε κάποιο βαθμό αποδέχονται τους νέους, τους αγαπούν και τους στηρίζουν. Ο καθένας έχει τις προτιμήσεις του, υπάρχουν φυσικά οι συμπάθειες και οι εκλεκτικές συγγένειες. Αλλά είναι εκπληκτικό το τι ευκαιρίες προσφέρονται και στις δυο πλευρές…
Στο τέλος της κάθε ημέρας σκέφτεσθε…
Όπως όλοι οι άνθρωποι, έτσι κι εγώ υποθέτω, μεταξύ ύπνου και ξύπνου αφήνομαι στις πιο παράξενες και δημιουργικές σκέψεις. Παρά το ότι έφτασα στο μεσοστράτι της ζωής,   δυσκολεύομαι να αφήσω αυτό που κάνω – γράφω ή διαβάζω – για να πάω για ύπνο. Ακόμα φαίνεται δεν έχω συμφιλιωθεί με τον εαυτό μου.

Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε εδώ: http://www.elliniki-gnomi.eu/%CE%B1%CF%85%CF%84%CF%8C-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%AD%CF%87%CE%B5%CE%B9-%CF%83%CE%B7%CE%BC%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%B1-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%BD%CE%B1-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%BA%CE%B1/

Παρασκευή, 15 Αυγούστου 2014

Οι προσωπικές τραγωδίες ενός πάσχοντος ανθρώπου

Οι προσωπικές τραγωδίες ενός πάσχοντος ανθρώπου

Ήταν ένας βασιλιάς, Έλληνας, διωγμένος, πολεμημένος, στενοχωρημένος από Λατίνους και Άραβας και τους ιδικούς του, γράφει ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, στον Ρεμβασμό του Δεκαπενταύγουστου 
Ήταν ένας βασιλιάς, που τον ξετίναζαν βαριές κρίσεις επιληψίας, του έσπαγαν το ηθικό, τον εξέθεταν στο στράτευμα και στο λαό, του προκαλούσαν ανασφάλειες, καχυποψίες, ζήλια και μοχθηρία και ξέσπαγε την οργή του στις πλάτες της αριστοκρατίας, γράφει η Μαριάννα Κορομηλά, στη Μαρία των Μογγόλων.
Ο ασθενής βασιλιάς του μύθου του Γκράαλ, ο βασιλιάς της Έρημης Χώρας του Έλιοτ, είναι εδώ ο Θεόδωρος Β’ Λάσκαρις. Ζει και υποφέρει και βασανίζει τους γύρω του με σάρκα και οστά σε μια ανατολική επικράτεια, στην αυτοκρατορία της Νικαίας, γύρω στα 1250 μ. Χ.

Ο ασθενής βασιλιάς καταφεύγει στα βιβλία του, καταφεύγει στην γραφίδα του, στην ποίηση, στην θεϊκή παρηγοριά και συνθέτει έναν εξαιρετικό ύμνο του πονεμένου. Τον Μεγάλο Παρακλητικό Κανόνα προς την Παναγία.

Ενας τυραννισμένος τύραννος ζητά παρηγοριά για τα βάσανα και τις κακώσεις της ψυχής του.

«Βλέψον ίλεω όμματί σου και έπίσκεψαι την κάκωσιν ην έχω»

Εκεί γράφει ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης «διεκτραγωδούντα τα παθήματα και τα βάσανα μ ι α ς ψυχής».
Εκεί (στην ποίηση του Ύμνου) βρίσκει καταφύγιο και ο ήρωας του διηγήματος, ο Φραγκούλας, που έχασε την αγαπημένη του κόρη, που ταλαντεύεται ανάμεσα στον πόθο του να ασκητέψει και τον έρωτα για τη γυναίκα του…

«Συμφορών νέφη την εμήν καλύπτουσιν καρδίαν»

«Εζήλωσαν αι του βίου με ζάλαι, ώσπερ μέλισσαι κηρίον»

Κάθε χρόνο το δεκαπενταύγουστο οι ζάλες, οι κακώσεις, τα βάσανα μιας ψυχής. Οι προσωπικές τραγωδίες ενός πάσχοντος ανθρώπου, τα παράπονα, η ανάγκη του για παρηγοριά.

Το πορτρέτο του Θεόδωρου Β΄ Λάσκαρη του ποιητή του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνα, προέρχεται από ένα χειρόγραφο του 15ου αιώνα. Αναρτώ επίσης φωτογραφίες από τα ερείπια της Παναγίας της Πρέκλας, στο Κάστρο της Σκιάθου, μια εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου από την πρόσφατη επίσκεψή μου εκεί. Οι τελευταίες φωτογραφίες είναι από την εικόνα της Κοιμήσεως αυτής της εκκλησίας (Παναγία η Πρέκλα), που μεταφέρθηκε στην εκκλησία των Τριών Ιεραρχών στη Χώρα της Σκιάθου και φωτογράφισα με πολύ κακό φως δυστυχώς.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Αύγουστος 2014




















Τετάρτη, 13 Αυγούστου 2014

Maryam Mirzakhani: Η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, τόσο μακριά και τόσο απειλητικά κοντά

Φωτογραφία: Η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, τόσο μακριά και τόσο  απειλητικά κοντά

« Ο δρόμος των μαθηματικών αποκαλύπτεται σε αυτούς που έχουν υπομονή.
Δεν πιστεύω ότι όλοι πρέπει να σπουδάσουν μαθηματικά, αλλά ας τους δώσουν ωστόσο μια ευκαιρία. 
Δεν ήμουν καλή στα μαθηματικά στο Γυμνάσιο, και καταλαβαίνω ότι χωρίς έμπνευση και ενθουσιασμό μπορούν είναι ένα αντικείμενο ανούσιο και κρύο. 
Η ομορφιά τους αποκαλύπτεται σε όποιον έχει την υπομονή»

(από παλαιότερες συνεντεύξεις της Μαριάμ Μιρζαχανί, της βραβευθείσας με το Fields των Μαθηματικών) 

Διαβάζω με πολύ ενδιαφέρον στο διαδίκτυο συνεντεύξεις, παλαιότερες, της νεοτάτης Ιρανικής καταγωγής βραβευμένης μαθηματικού  Μαριάμ Μιρζαχανί, διδάκτορος του πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθηγήτριας στα κορυφαία Πρίνστον και Στάνφορντ. Πώς της άρεσε να διαβάζει, της άρεσε η λογοτεχνία σε νεαρή ηλικία, πόση σημασία έχει η τύχη, ότι είχε τελειώσει ο πόλεμος με το Ιράκ όταν πήγε σχολείο. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτικού συστήματος στη χώρα της, τι σημασία είχε η επίδραση των γονέων – να μην έχουν σαν στόχο την επιτυχία (κατά δήλωσίν της) αλλά την πνευματική ολοκλήρωση των τριών παιδιών τους, η επίδραση της Γυμνασιάρχου στο σχολείο για ταλέντα που είχε φοιτήσει, το σύστημα εισαγωγής – με εθνικές εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο Σαρίφ στη χώρα της, το περίφημο  «αχά» της ανακάλυψης, όταν νοιώθεις πως είσαι στην κορυφή ενός βουνού και βλέπεις καθαρά. 

Ο δρόμος της νεαρής Μαριάμ φαίνεται ανεμπόδιστος. Η πρώτη γυναίκα που πήρε το βραβείο Φηλντς, για τα Μαθηματικά, κάτι που έπρεπε να γίνει εδώ και καιρό.

Σκέφτομαι μέσα σε σαράντα χρόνια πόσο έχει αλλάξει το παράδειγμα του κόσμου που ζούμε. Από την εποχή που διαβάζαμε για το παντελόνι του Πυθαγόρα της  Margaret Wetheim, ή ακόμα νωρίτερα κάποιοι από εμάς για την Γυναίκα Μαθηματικό και πώς πρέπει να καταπολεμήσει τις δικές της αναστολές, να μην θεωρεί η ίδια τον εαυτό της κατώτερο από τους άνδρες συναδέλφους της στο εξαιρετικό βιβλίο των Alain Jaubert και Jean Marc Levy Leblond, H Αυτοκριτική της επιστήμης που κυκλοφορούσε στους φοιτητικους κύκλους της αριστεράς μετά τη μεταπολιτευση, κύλισε πολύ νερό στο αυλάκι, φαίνεται.  

Θυμάμαι  ακόμα, πριν τριάντα χρόνια στις Βρυξέλλες, όταν έκανα το διδακτορικό μου στη Θεωρητική φυσική και μου ζήτησαν δυο Ιρανές φοιτήτριες Ιατρικής να τις βοηθήσω με ιδιαίτερα μαθήματα  Φυσικής. Είχαν πληροφορηθεί ότι υπήρχε μια γυναίκα στο τμήμα της Φυσικής και τόλμησαν να έρθουν στο γραφείο μου – την ταλαιπωρία τους κατά το Ραμαζάνι  που οι άλλοι φοιτητές μελετούσαν απερίσπαστοι ενώ εκείνες ταξίδευαν κάθε Σάββατο στο Άμστερνταμ για να θεωρούνται ταξιδιώτες (και να μην αμαρτήσουν παίρνοντας τροφή και νερό μέσα στη μέρα)

Εχουν αλλάξει τόσο τα πράγματα; 

Θυμάμαι άλλες Ιρανές γυναίκες, επιστήμονες, φίλες μου,  που είχα γνωρίσει στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες που είχαν ξυλοκοπηθεί επειδή δεν φορούσαν μαντήλα όταν ταξίδεψαν στη χώρα τους. Αποφάσισαν να  εγκαταλείψουν το Ιράν και να μην ξαναγυρίσουν.
 
Είναι θέμα τύχης; Έχουν αλλάξει τόσο πολύ τα πράγματα;  Ο λόγος της Μαριάμ δεν είναι έμφυλος. Είναι ο λόγος ενός συγκροτημένου μαθηματικού απλώς. Ένας δρόμος, νοήματος, αποδείξεων, στις γεωμετρικές δομές, στις επιφάνειες και τις παραμορφώσεις τους, στους μυθικούς χώρους της παράξενης γεωμετρίας που διασχίζει. 
Ο άλλος κόσμος, εκεί που οι γυναίκες είναι στη σκοτεινή μεριά του φεγγαριού, η καταγωγή της και αναφορά στον πόλεμο μας το θυμίζει, ο κόσμος του αίματος  και των παθών είναι τόσο παράξενα και απειλητικά κοντά και τόσο μακριά. 

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Αυγουστος 2014


« Ο δρόμος των μαθηματικών αποκαλύπτεται σε αυτούς που έχουν υπομονή.
Δεν πιστεύω ότι όλοι πρέπει να σπουδάσουν μαθηματικά, αλλά ας τους δώσουν ωστόσο μια ευκαιρία.
Δεν ήμουν καλή στα μαθηματικά στο Γυμνάσιο, και καταλαβαίνω ότι χωρίς έμπνευση και ενθουσιασμό μπορούν είναι ένα αντικείμενο ανούσιο και κρύο.
Η ομορφιά τους αποκαλύπτεται σε όποιον έχει την υπομονή»

(από παλαιότερες συνεντεύξεις της Μαριάμ Μιρζαχανί, της βραβευθείσας με το Fields των Μαθηματικών)

Διαβάζω με πολύ ενδιαφέρον στο διαδίκτυο συνεντεύξεις, παλαιότερες, της νεοτάτης Ιρανικής καταγωγής βραβευμένης μαθηματικού  Μαριάμ Μιρζαχανί, διδάκτορος του πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθηγήτριας στα κορυφαία Πρίνστον και Στάνφορντ. Πώς της άρεσε να διαβάζει, της άρεσε η λογοτεχνία σε νεαρή ηλικία, πόση σημασία έχει η τύχη, ότι είχε τελειώσει ο πόλεμος με το Ιράκ όταν πήγε σχολείο. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτικού συστήματος στη χώρα της, τι σημασία είχε η επίδραση των γονέων – να μην έχουν σαν στόχο την επιτυχία (κατά δήλωσίν της) αλλά την πνευματική ολοκλήρωση των τριών παιδιών τους, η επίδραση της Γυμνασιάρχου στο σχολείο για ταλέντα που είχε φοιτήσει, το σύστημα εισαγωγής – με εθνικές εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο Σαρίφ στη χώρα της, το περίφημο  «αχά» της ανακάλυψης, όταν νοιώθεις πως είσαι στην κορυφή ενός βουνού και βλέπεις καθαρά.

Ο δρόμος της νεαρής Μαριάμ φαίνεται ανεμπόδιστος. Η πρώτη γυναίκα που πήρε το βραβείο Φηλντς, για τα Μαθηματικά, κάτι που έπρεπε να γίνει εδώ και καιρό.

Σκέφτομαι μέσα σε σαράντα χρόνια πόσο έχει αλλάξει το παράδειγμα του κόσμου που ζούμε. Από την εποχή που διαβάζαμε για το παντελόνι του Πυθαγόρα της  Margaret Wetheim, ή ακόμα νωρίτερα κάποιοι από εμάς για την Γυναίκα Μαθηματικό και πώς πρέπει να καταπολεμήσει τις δικές της αναστολές, να μην θεωρεί η ίδια τον εαυτό της κατώτερο από τους άνδρες συναδέλφους της στο εξαιρετικό βιβλίο των Alain Jaubert και Jean Marc Levy Leblond, H Αυτοκριτική της επιστήμης που κυκλοφορούσε στους φοιτητικους κύκλους της αριστεράς μετά τη μεταπολιτευση, κύλισε πολύ νερό στο αυλάκι, φαίνεται.  

Θυμάμαι  ακόμα, πριν τριάντα χρόνια στις Βρυξέλλες, όταν έκανα το διδακτορικό μου στη Θεωρητική φυσική και μου ζήτησαν δυο Ιρανές φοιτήτριες Ιατρικής να τις βοηθήσω με ιδιαίτερα μαθήματα  Φυσικής. Είχαν πληροφορηθεί ότι υπήρχε μια γυναίκα στο τμήμα της Φυσικής και τόλμησαν να έρθουν στο γραφείο μου – την ταλαιπωρία τους κατά το Ραμαζάνι  που οι άλλοι φοιτητές μελετούσαν απερίσπαστοι ενώ εκείνες ταξίδευαν κάθε Σάββατο στο Άμστερνταμ για να θεωρούνται ταξιδιώτες (και να μην αμαρτήσουν παίρνοντας τροφή και νερό μέσα στη μέρα)

Εχουν αλλάξει τόσο τα πράγματα;

Θυμάμαι άλλες Ιρανές γυναίκες, επιστήμονες, φίλες μου,  που είχα γνωρίσει στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες που είχαν ξυλοκοπηθεί επειδή δεν φορούσαν μαντήλα όταν ταξίδεψαν στη χώρα τους. Αποφάσισαν να  εγκαταλείψουν το Ιράν και να μην ξαναγυρίσουν.

Είναι θέμα τύχης; Έχουν αλλάξει τόσο πολύ τα πράγματα;  Ο λόγος της Μαριάμ δεν είναι έμφυλος. Είναι ο λόγος ενός συγκροτημένου μαθηματικού απλώς. Ένας δρόμος, νοήματος, αποδείξεων, στις γεωμετρικές δομές, στις επιφάνειες και τις παραμορφώσεις τους, στους μυθικούς χώρους της παράξενης γεωμετρίας που διασχίζει.
Ο άλλος κόσμος, εκεί που οι γυναίκες είναι στη σκοτεινή μεριά του φεγγαριού, η καταγωγή της και αναφορά στον πόλεμο μας το θυμίζει, ο κόσμος του αίματος  και των παθών είναι τόσο παράξενα και απειλητικά κοντά και τόσο μακριά.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Αυγουστος 2014



Πέμπτη, 3 Απριλίου 2014

Πόλυ Χατζημανωλάκη "Το αλφαβητάρι των πουλιών"


Φωτογραφία: Και η πρόσκληση για την παρουσίαση, όσο φαίνεται {η θα δείχνει για ποιο θέμα είναι η εκδήλωση, ή θα δείχνει πού θα γίνει. Σε κάθε περίπτωση αυτό λύνεται με ένα κλικ στην εικόνα}

Οι εκδόσεις Εύμαρος και η Πόλυ Χατζημανωλάκη σας προσκαλούν στην παρουσίαση της ποιητικής της συλλογής «Το αλφαβητάρι των πουλιών» 
την Τρίτη 8 Απριλίου 2014, στις 7:30 μμ 
στο Καφενείο της Άννας, Αγίων Αναργύρων 5 στου Ψυρρή (Μετρό Μοναστηράκι)

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι φίλοι της: 

Παυλίνα Παμπούδη

Σοφία Φιλιππίδου

και ο Στρατής Φάβρος

Διαβάζουν ηθοποιοί της φοιτητικής σκηνής Τ3χνη

_______
Ακολουθώντας μια θητεία - μετά την είσοδό της στα γράμματα σε ώριμη ηλικία - στο μυθιστόρημα, το θεατρικό κείμενο, το λογοτεχνικό δοκίμιο και το κριτικό σχόλιο, η Πόλυ Χατζημανωλάκη κατασταλάζει και ανθολογεί μια συλλογή από ποιήματα που έχουν γραφεί σε ένα διάστημα περίπου τριών χρόνων. Προέρχονται κυρίως από την παρουσία της στο διαδίκτυο όπου διατηρεί τρία λογοτεχνικά ιστολόγια και σηματοδοτούν μιαν ανορθόδοξη – αντίστροφη – πορεία κατάληξης στον ποιητικό λόγο, με τις πρότερες αποσκευές και τη βιωματική σύνθεση της εμπειρίας της.
Θέματα υπαρξιακά, κρηπτομνησίες, αναζήτηση του χαμένου χρόνου, συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους με τον τρόπο του Γκουρτζιέφ: υποκαταστάσεις και μυστικές συνομιλίες με την Έμιλυ Ντίκινσον, την Φρίντα Κάλο, τον Αντρέι Ταρκόφσκι, τον Σαιντ Εξυπερύ, τον Παπαδιαμάντη, και άλλους μυθιστορηματικούς ή μυθικούς ήρωες και ηρωίδες (Πηνελόπη, Αριάδνη, Οδυσσέας) ή χαρακτήρες του Κινηματογράφου και του Θεάτρου όπου και αποδίδονται οι πνευματικές οφειλές.
Σε ελεύθερο στίχο ή με ποιητική πρόζα, σε αντίστιξη ή σε ζεύξη με τον τρόπο της πεζογραφίας επιτελούνται τα βήματα προς στην ποίηση που προσλαμβάνονται διαρκώς ως πτήση.
Ο ποιητικός λόγος, ως «μαγική πτηνότητα», ως μ α θ η τ ε ί α στην άφωνη γλώσσα των πουλιών εκφράζεται χαρακτηριστικά στο ομότιτλο ποίημα:

Το αλφαβητάρι των πουλιών

Θα αποστηθίσω
Τα λόγια των πουλιών τα ελαφρά
Και στην καρδιά μικρές φωλιές ενθυμημάτων
Θα χαράξω
Ονόματα να τα φωνάζω να έρχονται
Με την ανθρωπινή τους ομιλία να τ’ ακούω
Τι λένε τα πουλάκια;

Ένα αλφαβητάρι να συλλαβίζω κι εγώ
Ταπεινά
Έξω στους δρόμους
Εκεί που ανθίζουν τα τηλεγραφόξυλα
Να γίνεται ένα περιβόλι ο κόσμος"