Δευτέρα, 22 Σεπτεμβρίου 2014

Αυτό που έχει σημασία είναι να είναι κανείς ειλικρινής με τον εαυτό του με την αφόρητη μερικές φορές ανάγκη που νοιώθει ότι θέλει να γράψει και ας μην αποτιναχτεί από το έργο του η σκόνη του χρόνου.

Πρίν κάμποσο καιρό δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική εφημερίδα Ελληνική Γνώμη, μια ομογενειακή εφημερίδα της Γερμανίας,  μια συνέντευξή μου στην κυρία Βάσω Β. Παππά.
Εκτός από τα απλά γεγονότα της βιογραφίας, ήταν αφορμή να κουβεντιάσουμε θέματα που ίσως ενδιαφέρουν περισσότερους. Για την αγάπη στα μαθηματικά, τις σπουδές στη Φυσική, τα θεμέλια της επιστήμης, τη λογοτεχνία, τη λογοτεχνία, τη λογοτεχνία, τη σκόνη του χρόνου. Σκέφτηκα να την αναρτήσω και στις Πινακίδες από κερί, για τους φίλους που ίσως έχουν χρόνο να τη διαβάσουν. 

poly

Επιμέλεια: Βάσω Β. Παππά.   Vas_nikpap@yahoo.gr
Tην Πόλυ Χατζημανωλάκη τη γνωρίσαμε ως συγγραφέα μυθιστορημάτων και θεατρικών έργων, ως συνεργάτη της εφημερίδας «Αυγή» στη στήλη«Ημερολόγια Αναγνώσεων», αλλά ως φαίνεται υπάρχουν κι άλλες πτυχές της προσωπικότητάς της που δε γνωρίζαμε ως τώρα ότι υπάρχουν. Σήμερα, μας μιλάει με την ιδιότητα της ποιήτριας, καθώς, πρόσφατα κυκλοφόρησε η πρώτη της ποιητική συλλογή «Το αλφαβητάρι των πουλιών». Η Πόλυ Χατζημανωλάκη δεν έχει ανάγκη από συστάσεις. Είναι μια γυναίκα με έντονη παρουσία στο χώρο των socialmedia, έχει δημιουργήσει τα ιστολόγια«Πινακίδες από Κερί»(http://waxtablets.blogspot.com) και «Στην τρύπα του λαγού» (http://stintrypatoulagou.blogspot.com) και προσφάτως τις flaneries (http://polyhatj.wordpress.com) όπου αναρτά δικές της φωτογραφίες σχολιασμένες με πρωτότυπα κείμενα. Επίσης, στα σχόλιά της στους αναρτημένους στο facebook ζωγραφικούς πίνακες της ποιήτριας και ζωγράφου Παυλίνας Παμπούδη βασίστηκαν οι λεζάντες στον κατάλογο της τελευταίας της έκθεσης, «52 παραμύθια άγραφα, εικονογραφημένα». Μια γυναίκα ιδιαίτερα ευφυής και με κατασταλαγμένες φιλοσοφημένες απόψεις.
Κυρία Χατζημανωλάκη, να ξεκινήσουμε τη συνέντευξη με το πρώτο στοιχείο του βιογραφικού σας. Γεννηθήκατε στην Κάλυμνο. Τι είναι εκείνο που σάς έρχεται πρώτο ως εικόνα όταν σκέφτεστε την παιδική σας ηλικία στο νησί; Εκτός από τις αρχές και τις αξίες που σας εμφύσησαν οι γονείς σας, υπάρχει κάτι που έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για σας και που είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με εκείνους;
Πράγματι έχω έντονες εικόνες από την Κάλυμνο, το νησί που γεννήθηκα. Και τούτο έχει σχέση με το ότι μεγάλωσα και πήγα σχολείο μέχρι τις τρεις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου στη Ρόδο, έξι ώρες με το πλοίο από την Κάλυμνο. Αυτό που θυμάμαι έντονα είναι τη δυσκολία, την περιπέτεια που ήταν, πενήντα χρόνια πριν, αυτές οι μετακινήσεις από το ένα νησί στο άλλο. Τίποτα δεν ήταν αυτονόητο και εύκολο, όπως είναι τώρα. Το πλοίο δεν άραζε στο λιμάνι της Καλύμνου. Οι επιβάτες έμπαιναν σε βάρκες που τους έβγαζαν στη στεριά. Μια ανασφάλεια, μια ταραχή, μια επαφή με τα στοιχεία της φύσης. Από το μεγάλο πλοίο να μπαίνεις στη βαρκούλα που την λίκνιζε έντονα το νερό, από κάπου μεσοπέλαγα για να φτάσεις στη στεριά. Το ίδιο και κατά την αναχώρηση. Την αβεβαιότητα του πότε θα έρθει το “βαπόρι” – συνήθως χαράματα – θυμάμαι τη γιαγιά μου να μας ξυπνά πολύ νωρίτερα, το ξύλινο χειροκίνητο καρότσι με τον αγωγιάτη που μεταφέρει τις αποσκευές στο λιμάνι και την αναμονή να φανούν από μακριά στο σκοτάδι, σαν σε όνειρο, τα φωτάκια του πλοίου. Θυμάμαι πώς είναι να μεγαλώνεις σε ένα σπίτι που δουλεύουν – ισότιμα – και οι δυο γονείς, η μητέρα μου ήταν δασκάλα. Μια ανεξαρτησία από την παιδική ηλικία, μια αυτονομία. Μαθαίνεις από τις συμπεριφορές, από τα πράγματα που δεν λέγονται. Θυμάμαι από τον πατέρα μου έναν αντιαυταρχικό τρόπο συμπεριφοράς, σεβασμός στην προσωπικότητα και την κρίση μου χωρίς απαγορεύσεις, που πολλές φορές τον έφερνα στα όριά του, την αγάπη για τα μαθηματικά και το ότι το διάβασμα είναι απόλαυση. Τον θυμάμαι να ξενυχτά διαβάζοντας ένα βιβλίο που του άρεσε, ενώ έπρεπε να ξυπνήσει το πρωί για τη δουλειά. Αυτό, ως βίωμα, μετρά περισσότερο από οποιαδήποτε παραίνεση.
Είσαστε μία πολίτης του κόσμου. Γεννηθήκατε στην Κάλυμνο, ζείτε στην Αθήνα, εκπονήσατε τη διδακτορική σας διατριβή στις Βρυξέλλες, κοντά στον ΝομπελίσταIlyaPrigogine, εργαστήκατε στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Austin. Μιλήστε μας γι’ αυτές τις διαδρομές της ζωής σας. Τι μαθήματα έχετε πάρει από τα ταξίδια σας;
Το πρώτο μεγάλο ταξίδι είναι οι σπουδές στη Φυσική στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Από τα 150 άτομα περίπου που ήμασταν στο πρώτο έτος, κανείς δεν σκεφτόταν ότι θα ασχοληθεί με την διδασκαλία της Φυσικής στο Σχολείο. Οι περισσότεροι από εμάς, θέλαμε να κάνουμε έρευνα, να φτάσουμε στα θεμέλια της επιστήμης, να μάθουμε τα μυστικά του κόσμου, αρκετοί είχαν γοητευτεί από τις τόσες ειδικότητες που υπήρχαν, από την μικρότερη κλίμακα μέχρι τα όρια του Σύμπαντος και την υγεία του ανθρώπου.
Εγώ είχα στο νου μου την ιστορία των ιδεών, τον μετασχηματισμό των μοντέλων που έχουμε για τον κόσμο. Αισθανόμουν λοιπόν και πνευματική πρόκληση. Σε αυτό συνέβαλε και το ότι βρέθηκα τότε σε ένα κύκλο νέων φοιτητών που ανήκαν στην αριστερά και συζητούσαν για ιδέες και φιλοσοφία σχετικά με τη φυσική φιλοσοφία και τη φυσική και ένοιωθα μια εσωτερική πληρότητα… Αυτή την εικόνα για τον έξω κόσμο, την ενοποιητική, την ουσία της, πίστευα ότι θα την συνέχιζα αν βάθαινα περισσότερο στη θεωρητική φυσική και έτσι ξεκίνησα και τις μεταπτυχιακές σπουδές μου εκεί. Ο δρόμος μου με έφερε σε ένα τμήμα στις Βρυξέλλες υπό τον IlyaPrigogine τον Νομπελίστα, που προσπαθούσε να καταλάβει – να συλλάβει θεωρητικά και να θεμελιώσει στη Φυσική το βέλος του χρόνου της ζωής, της πραγματικότητας. Ότι γεννιόμαστε δηλαδή νέοι και πεθαίνουμε γέροι. Αυτή τη διαφορά παρελθόντος και μέλλοντος, μια και η παραδοσιακή φυσική δεν την διακρίνει στα θεμέλιά της. Οι εξισώσεις δηλαδή που τα διέπουν δεν αλλάζουν αν κοιτάμε προς τα μπρος ή προς τα πίσω… Έχω πολλά να πω για τα ταξίδια μου και τη ζωή μου και στις Βρυξέλλες που είναι μια κεντροευρωπαϊκή πρωτεύουσα, παραδοσιακή, πολυεθνική, πολύγλωσση, με μεγάλη κοινότητα Ελλήνων φοιτητών αλλά και μεταναστών και υψηλόμισθων υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με πολλά σωματεία, πολλά ελληνικά καφενεία, πλήθος πολιτιστικές δραστηριότητες και στην τοπική κοινωνία αλλά και στον κύκλο των Ελλήνων. Είχα την ευκαιρία να συμμετέχω μαζί με άλλους Έλληνες φίλους μεταπτυχιακούς, στο ραδιοφωνικό σταθμό του πανεπιστημίου το Radiocampus, στην ελληνική εκπομπή το CafeImaginaire που είχε βρεθεί στο κέντρο των πολιτιστικών πραγμάτων της μικρής ελληνικής κοινωνίας. Λογοτεχνικές εκπομπές, αφιερώματα, συνεντεύξεις σε σπουδαίους καλλιτέχνες που έρχονταν εκεί… Και παράλληλα οι σπουδές, η έρευνα δίπλα σε έναν Νομπελίστα, το πάθος που κατάφερνε να εμπνέει και να μοιράζεται με τους συνεργάτες του. Μια εποχή συναρπαστική. Και μετά η εμπειρία της Αμερικής. Μια χώρα της αφθονίας, μια χώρα ανοιχτή αγκαλιά που προσπαθούσε να σε κρατήσει κι εγώ, για διάφορους λόγους – προσωπικούς – να προσπαθώ να μην ενδώσω, να μην παρασυρθώ από τις σειρήνες της αφομοίωσης και της ενσωμάτωσης. Επέστρεψα στην Ελλάδα.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε η ποιητική σας συλλογή “Το αλφαβητάρι των πουλιών”. Τι σάς ενέπνευσε και πώς προέκυψε ο τίτλος της; Τι δώρα πιστεύετε ότι σας έχει χαρίσει η ποίηση;
Το αλφαβητάρι είναι το πρώτο βιβλίο του συλλαβισμού στα μικρά παιδιά. Πριν ακόμα μάθουν την ανάγνωση και την γραφή. Η γλώσσα των πουλιών, τα κελαϊδίσματα, οι κελαηδισμοί, αλλά και τα σιβυλλικά και ανεξιχνίαστα μηνύματα στο δημοτικό τραγούδι – τι λένε τα πουλάκια; – για θυμηθούμε το τραγούδι του Νεκρού Αδελφού, εκφράζουν την επαφή με τον άλλο κόσμο το επέκεινα, τον ψυχικό που δεν κοινωνείται μόνο με τον ορθό λόγο. Η πορεία μου στην ποίηση, ακολούθησε την είσοδό μου στα γράμματα με δυο μυθιστορήματα και τρία θεατρικά έργα που έγινε σε μεγάλη ηλικία. Υπηρέτησα εκτός από την επιστήμη και τον πεζογραφικό λόγο. Αισθάνομαι όμως σιγά σιγά ότι βρίσκομαι σε μια πορεία ελαφρότητας, “πτηνότητας”, διάθεσης να εκφραστώ με τους κελαηδισμούς των πουλιών. Για αυτό τον λόγο και το ομότιτλο ποίημα στην ποιητική μου συλλογή το αλφαβητάρι των πουλιών.
Θα αποστηθίσω / Τα λόγια των πουλιών τα ελαφρά / Και στην καρδιά μικρές φωλιές ενθυμημάτων / Θα χαράξω / Ονόματα να τα φωνάζω να έρχονται / Με την ανθρωπινή τους ομιλία να τ’ ακούω / Τι λένε τα πουλάκια; / Ένα αλφαβητάρι να συλλαβίζω κι εγώ / Ταπεινά / Έξω στους δρόμους / Εκεί που ανθίζουν τα τηλεγραφόξυλα / Να γίνεται ένα περιβόλι ο κόσμος.
Όπου εντάσσομαι στο πρώτο σκαλί μιας πορείας μη πεζογραφικής – πτητικής θα έλεγα…
Στη συλλογή σας πέρα από θέματα υπαρξιακά, συναντά κανείς μυστικές συνομιλίες με την Έμιλυ Ντίκινσον, την Φρίντα Κάλο, τον Αντρέι Ταρκόφσκι, τον Σαιντ Εξυπερύ και άλλους μυθιστορηματικούς ή μυθικούς ήρωες και ηρωίδες ή χαρακτήρες του κινηματογράφου και του θεάτρου. Πώς είναι να “κατοικούν’ μέσα σας όλοι αυτοί οι ήρωες και με ποια από τις ηρωίδες ταυτιστήκατε περισσότερο;
Οι μορφές αυτές των προσώπων, πραγματικών, μυθιστορηματικών ή μυθικών είναι μορφές τους οποίους έχω συναντηθεί κατά τη διάρκεια της ζωής μου, έχω πνευματικές οφειλές στο έργο τους. Ο καθένας με τον τρόπο του έχει συμβάλει στη διεύρυνση του πνευματικού και του ψυχολογικού μου ορίζοντα. Ο καθένας χωριστά και με διαφορετικό τρόπο, με τα βιώματα, με τις πράξεις του, με τα λόγια του, με τους στίχους του, με τους πίνακές του, τα κινηματογραφικά του έργα, συνετέλεσε σε μια μυητική διαδικασία ανθρωποποίησης και έχει αφήσει το ίχνος του στην προσωπικότητά μου. Αν το δεις πιο λοξά, ίσως φαίνεται με κατάληψη με κατοίκηση από αγαθά πνεύματα…Το αισθάνομαι σαν ευλογία, σαν ένα τρόπο διαρκούς αλληλεπίδρασης, μια συνεχιζόμενη εξέλιξη του εαυτού μου. Δεν ταυτίζομαι περισσότερο με κανέναν ήρωα και καμία ηρωίδα. Πολύ σωστά αναφέρατε τη λέξη “ταυτίζομαι” γιατί ενώ συνομιλώ, ή παρατηρώ, ή μιλώ εκ μέρους του ήρωα, στην πραγματικότητα μετατοπίζομαι ψυχικά, διευρύνεται η συνείδησή μου…
Με τη συγγραφή εκτίθεται η ψυχή του ποιητή. Εξαιτίας αυτού, έχετε αισθανθεί πιο ευάλωτη στα μάτια των οικείων σας προσώπων;
Εκτίθεται η ψυχή του ανθρώπου που γράφει, αλλά αγγίζεται και η ψυχή του ανθρώπου που διαβάζει. Θυμάμαι τον Καβάφη που έγραψε για μια πανοπλία που είχε φτιάξει, εννοώντας μια ψυχική θωράκιση που αφορά την ποίηση αλλά και γενικότερα τον εαυτό του απέναντι στους άλλους. Όλοι διαθέτουμε τέτοιες θωρακίσεις κι εγώ το ίδιο πιστεύω. Ωστόσο, στον περίγυρο των δικών μου ανθρώπων, στο οικογενειακό και το στενό μου περιβάλλον εισπράττω αγάπη και αποδοχή και μπορώ να πω ακόμα περισσότερη από τότε που άρχισα να τους διαβάσω τα ποιήματά μου.
Πολλοί είναι εκείνοι που ισχυρίζονται ότι ο δημιουργός δεν έχει ανάγκη να επικοινωνεί και να γνωρίζει το αναγνωστικό του κοινό. Ποια η προσωπική σας άποψη; Μπορείτε να σκιαγραφήσετε το πορτρέτο του αναγνώστη που θα τον αγγίξει περισσότερο η συλλογήσας;
Έχουμε την ευκαιρία να ζούμε σε μια εποχή που το κείμενο ενός δημιουργού μπορεί να φτάσει με μεγάλη αμεσότητα τον αναγνώστη και το αντίστροφο να συμβεί με την ίδια αμεσότητα στην εποχή του διαδικτύου που ζούμε. Αυτό συμβαίνει σε μένα που τα τελευταία χρόνια επικοινωνώ και δημιουργώ μέσα από τις σελίδες του διαδικτύου και αλληλεπιδρώ και με το έργο άλλων δημιουργών. Αυτή η αμεσότητα της ανταπόκρισης, φέρνει σε επαφή με ένα παλίμψηστο αναγνώσεων, και αναδράσεων. Πολλές φορές οι σελίδες του διαδικτύου μετατρέπονται σε ποιητικά εργαστήρια συνδημιουργίας. Οι αναγνώσεις, οι ερμηνείες, η πληθώρα των προσλήψεων είναι στο τραπέζι. Αυτό που έρχεται πίσω σε αυτόν που στέλνει το μήνυμα είναι το αποτύπωμα της ψυχής του άλλου. Μια άλλη ανθρώπινη ιστορία, άλλα βιώματα. Πολλές φορές ακούω ή διαβάζω για ένα ποίημά μου που έχει συγκινήσει για λόγους που ποτέ δεν το περίμενα.  Υπάρχουν άγνωστα σε μας σημεία επαφής. Όσο για τον ιδανικό αναγνώστη – αυτό νομίζω έχει ειπωθεί τόσο όμορφα από τον Μπωντλαίρ. Ο υποκριτής. Ο όμοιός μου, ο αδελφός μου…
Διατελέσατε μέλος του Γραφείου Εκπαιδευτικής Έρευνας των Εκπαιδευτηρίων Γείτονα και ασχοληθήκατε για χρόνια με προγράμματα Βιωματικής Μάθησης και Φιλαναγνωσίας. Είναι αυταπόδεικτο ότι η πολιτισμική ανάπτυξη χρειάζεται οικονομικούς πόρους. Σαφέστατα αν δημιουργηθεί μια οικονομία και μια κοινωνία πιο ανοιχτή με τον υπόλοιπο κόσμο θα δημιουργηθούν μεγαλύτερες δυνατότητες για δημιουργία και ανάπτυξη του πολιτισμικού μας περιβάλλοντος. Αισιοδοξείτε, ποια η άποψή σας για τη σχέση των Ελλήνων με την παιδεία και την μόρφωση;
Αισιοδοξώ. Πιστεύω πως ο καλύτερο τρόπος για την ανάπτυξη του πολιτισμικού περιβάλλοντος, είναι η δημιουργία και η πράξη σε προσωπικό και τοπικό επίπεδο. Πάνω από μακρόπνοους σχεδιασμούς, χαρτογραφήσεις και σχέδια για τον πολιτισμό βρίσκεται ο άνθρωπος που αγαπά την τέχνη, τη λογοτεχνία, την ποίηση και το εννοεί χωρίς να προσπαθεί να το επιβάλλει στους άλλους. Σκέπτομαι πάντα τον πατέρα μου και το πάθος με το οποίο τον έβλεπα να διαβάζει για τη δική του απόλαυση. Αν οι άνθρωποι δεν καλλιεργούν τον κήπο μέσα τους, δεν θα είναι σε θέση να ασχοληθούν με μεγαλύτερα περιβόλια και λιβάδια. Δεν τους αφορά και δεν ξέρουν το πως.

“τώρα σαρώνει αργά, υπομονετικά σαν να μην ήταν νέος/
σαν να μη βιάζεται/
σπρώχνοντας το χρόνο ένα πήχυ πιο πέρα/
κάθε φορά.
Ο χρόνος. Τι είναι αυτό που κάνει ένα έργο να αντέχει στο χρόνο; Και είναι ζητούμενο αυτό για έναν ποιητή τελικά;
Δεν με απασχόλησε ποτέ ως δημιουργό, η αντοχή στο χρόνο του δικού μου έργου. Όχι πως τώρα που το σκέπτομαι δεν με ενδιαφέρει. Ωστόσο, όταν γράφεις, αυτό που θέλεις να εκφράσεις είναι αυτόν τον αόρατο παλμό που προσπαθείς να ακούσεις εντός. Φυσικά και αυτό θα έχει κάποιου είδους σχέση και με την εποχή και με την επιφάνεια της ιστορίας στην οποία ζούμε κα την μικρή και την μεγάλη. Έχει σχέση με τις φωνές των νεκρών, αυτών που έγραψαν πριν από μας, των δημιουργών, έχει σχέση το αφηρημένο αυτό θεϊκό ον την Μούσα που εμφυσά το πνεύμα και πολλοί ποιητές την επικαλούνται. Ενδεχομένως όσο καλύτερα εκφράζει ένα έργο τον καιρό του, τόσο λιγότερο αντέχει στον χρόνο. Ίσως αυτοί που έγραψαν υπαρξιακά εκφράζουν και αυτή με τον τρόπο τους την επικαιρότητα και τα αδιέξοδα της εποχής τους. Αυτό που έχει σημασία είναι να είναι κανείς ειλικρινής με τον εαυτό του με την αφόρητη μερικές φορές ανάγκη που νοιώθει ότι θέλει να γράψει και ας μην αποτιναχτεί από το έργο του η σκόνη του χρόνου.
Σήμερα, εν σχέσει με παλιότερα οι πόρτες των εκδοτικών οίκων ανοίγουν πάρα πολύ δύσκολα για ένα νέο δημιουργό. Παρ’ όλα αυτά όμως, πολλοί νέοι ποιητές έχουν δυναμική παρουσία στα socialmedia, κινoύνται αυτόνομα και συσπειρώνουν κόσμο όπως γινόταν παλιότερα. Κατά τη γνώμη σας όμως, οι παλιοί αποδέχονται τους καινούργιους;
Νομίζω ναι. Υπάρχουν και στο χώρο των socialmedia παλιοί και καταξιωμένοι ποιητές που έχουν και αυτοί μια δεύτερη ευκαιρία να επικοινωνήσουν το έργο τους. Σε κάποιο βαθμό αποδέχονται τους νέους, τους αγαπούν και τους στηρίζουν. Ο καθένας έχει τις προτιμήσεις του, υπάρχουν φυσικά οι συμπάθειες και οι εκλεκτικές συγγένειες. Αλλά είναι εκπληκτικό το τι ευκαιρίες προσφέρονται και στις δυο πλευρές…
Στο τέλος της κάθε ημέρας σκέφτεσθε…
Όπως όλοι οι άνθρωποι, έτσι κι εγώ υποθέτω, μεταξύ ύπνου και ξύπνου αφήνομαι στις πιο παράξενες και δημιουργικές σκέψεις. Παρά το ότι έφτασα στο μεσοστράτι της ζωής,   δυσκολεύομαι να αφήσω αυτό που κάνω – γράφω ή διαβάζω – για να πάω για ύπνο. Ακόμα φαίνεται δεν έχω συμφιλιωθεί με τον εαυτό μου.

Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε εδώ: http://www.elliniki-gnomi.eu/%CE%B1%CF%85%CF%84%CF%8C-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%AD%CF%87%CE%B5%CE%B9-%CF%83%CE%B7%CE%BC%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%B1-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%BD%CE%B1-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%BA%CE%B1/

Παρασκευή, 15 Αυγούστου 2014

Οι προσωπικές τραγωδίες ενός πάσχοντος ανθρώπου

Οι προσωπικές τραγωδίες ενός πάσχοντος ανθρώπου

Ήταν ένας βασιλιάς, Έλληνας, διωγμένος, πολεμημένος, στενοχωρημένος από Λατίνους και Άραβας και τους ιδικούς του, γράφει ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, στον Ρεμβασμό του Δεκαπενταύγουστου 
Ήταν ένας βασιλιάς, που τον ξετίναζαν βαριές κρίσεις επιληψίας, του έσπαγαν το ηθικό, τον εξέθεταν στο στράτευμα και στο λαό, του προκαλούσαν ανασφάλειες, καχυποψίες, ζήλια και μοχθηρία και ξέσπαγε την οργή του στις πλάτες της αριστοκρατίας, γράφει η Μαριάννα Κορομηλά, στη Μαρία των Μογγόλων.
Ο ασθενής βασιλιάς του μύθου του Γκράαλ, ο βασιλιάς της Έρημης Χώρας του Έλιοτ, είναι εδώ ο Θεόδωρος Β’ Λάσκαρις. Ζει και υποφέρει και βασανίζει τους γύρω του με σάρκα και οστά σε μια ανατολική επικράτεια, στην αυτοκρατορία της Νικαίας, γύρω στα 1250 μ. Χ.

Ο ασθενής βασιλιάς καταφεύγει στα βιβλία του, καταφεύγει στην γραφίδα του, στην ποίηση, στην θεϊκή παρηγοριά και συνθέτει έναν εξαιρετικό ύμνο του πονεμένου. Τον Μεγάλο Παρακλητικό Κανόνα προς την Παναγία.

Ενας τυραννισμένος τύραννος ζητά παρηγοριά για τα βάσανα και τις κακώσεις της ψυχής του.

«Βλέψον ίλεω όμματί σου και έπίσκεψαι την κάκωσιν ην έχω»

Εκεί γράφει ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης «διεκτραγωδούντα τα παθήματα και τα βάσανα μ ι α ς ψυχής».
Εκεί (στην ποίηση του Ύμνου) βρίσκει καταφύγιο και ο ήρωας του διηγήματος, ο Φραγκούλας, που έχασε την αγαπημένη του κόρη, που ταλαντεύεται ανάμεσα στον πόθο του να ασκητέψει και τον έρωτα για τη γυναίκα του…

«Συμφορών νέφη την εμήν καλύπτουσιν καρδίαν»

«Εζήλωσαν αι του βίου με ζάλαι, ώσπερ μέλισσαι κηρίον»

Κάθε χρόνο το δεκαπενταύγουστο οι ζάλες, οι κακώσεις, τα βάσανα μιας ψυχής. Οι προσωπικές τραγωδίες ενός πάσχοντος ανθρώπου, τα παράπονα, η ανάγκη του για παρηγοριά.

Το πορτρέτο του Θεόδωρου Β΄ Λάσκαρη του ποιητή του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνα, προέρχεται από ένα χειρόγραφο του 15ου αιώνα. Αναρτώ επίσης φωτογραφίες από τα ερείπια της Παναγίας της Πρέκλας, στο Κάστρο της Σκιάθου, μια εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου από την πρόσφατη επίσκεψή μου εκεί. Οι τελευταίες φωτογραφίες είναι από την εικόνα της Κοιμήσεως αυτής της εκκλησίας (Παναγία η Πρέκλα), που μεταφέρθηκε στην εκκλησία των Τριών Ιεραρχών στη Χώρα της Σκιάθου και φωτογράφισα με πολύ κακό φως δυστυχώς.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Αύγουστος 2014




















Τετάρτη, 13 Αυγούστου 2014

Maryam Mirzakhani: Η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, τόσο μακριά και τόσο απειλητικά κοντά

Φωτογραφία: Η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, τόσο μακριά και τόσο  απειλητικά κοντά

« Ο δρόμος των μαθηματικών αποκαλύπτεται σε αυτούς που έχουν υπομονή.
Δεν πιστεύω ότι όλοι πρέπει να σπουδάσουν μαθηματικά, αλλά ας τους δώσουν ωστόσο μια ευκαιρία. 
Δεν ήμουν καλή στα μαθηματικά στο Γυμνάσιο, και καταλαβαίνω ότι χωρίς έμπνευση και ενθουσιασμό μπορούν είναι ένα αντικείμενο ανούσιο και κρύο. 
Η ομορφιά τους αποκαλύπτεται σε όποιον έχει την υπομονή»

(από παλαιότερες συνεντεύξεις της Μαριάμ Μιρζαχανί, της βραβευθείσας με το Fields των Μαθηματικών) 

Διαβάζω με πολύ ενδιαφέρον στο διαδίκτυο συνεντεύξεις, παλαιότερες, της νεοτάτης Ιρανικής καταγωγής βραβευμένης μαθηματικού  Μαριάμ Μιρζαχανί, διδάκτορος του πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθηγήτριας στα κορυφαία Πρίνστον και Στάνφορντ. Πώς της άρεσε να διαβάζει, της άρεσε η λογοτεχνία σε νεαρή ηλικία, πόση σημασία έχει η τύχη, ότι είχε τελειώσει ο πόλεμος με το Ιράκ όταν πήγε σχολείο. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτικού συστήματος στη χώρα της, τι σημασία είχε η επίδραση των γονέων – να μην έχουν σαν στόχο την επιτυχία (κατά δήλωσίν της) αλλά την πνευματική ολοκλήρωση των τριών παιδιών τους, η επίδραση της Γυμνασιάρχου στο σχολείο για ταλέντα που είχε φοιτήσει, το σύστημα εισαγωγής – με εθνικές εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο Σαρίφ στη χώρα της, το περίφημο  «αχά» της ανακάλυψης, όταν νοιώθεις πως είσαι στην κορυφή ενός βουνού και βλέπεις καθαρά. 

Ο δρόμος της νεαρής Μαριάμ φαίνεται ανεμπόδιστος. Η πρώτη γυναίκα που πήρε το βραβείο Φηλντς, για τα Μαθηματικά, κάτι που έπρεπε να γίνει εδώ και καιρό.

Σκέφτομαι μέσα σε σαράντα χρόνια πόσο έχει αλλάξει το παράδειγμα του κόσμου που ζούμε. Από την εποχή που διαβάζαμε για το παντελόνι του Πυθαγόρα της  Margaret Wetheim, ή ακόμα νωρίτερα κάποιοι από εμάς για την Γυναίκα Μαθηματικό και πώς πρέπει να καταπολεμήσει τις δικές της αναστολές, να μην θεωρεί η ίδια τον εαυτό της κατώτερο από τους άνδρες συναδέλφους της στο εξαιρετικό βιβλίο των Alain Jaubert και Jean Marc Levy Leblond, H Αυτοκριτική της επιστήμης που κυκλοφορούσε στους φοιτητικους κύκλους της αριστεράς μετά τη μεταπολιτευση, κύλισε πολύ νερό στο αυλάκι, φαίνεται.  

Θυμάμαι  ακόμα, πριν τριάντα χρόνια στις Βρυξέλλες, όταν έκανα το διδακτορικό μου στη Θεωρητική φυσική και μου ζήτησαν δυο Ιρανές φοιτήτριες Ιατρικής να τις βοηθήσω με ιδιαίτερα μαθήματα  Φυσικής. Είχαν πληροφορηθεί ότι υπήρχε μια γυναίκα στο τμήμα της Φυσικής και τόλμησαν να έρθουν στο γραφείο μου – την ταλαιπωρία τους κατά το Ραμαζάνι  που οι άλλοι φοιτητές μελετούσαν απερίσπαστοι ενώ εκείνες ταξίδευαν κάθε Σάββατο στο Άμστερνταμ για να θεωρούνται ταξιδιώτες (και να μην αμαρτήσουν παίρνοντας τροφή και νερό μέσα στη μέρα)

Εχουν αλλάξει τόσο τα πράγματα; 

Θυμάμαι άλλες Ιρανές γυναίκες, επιστήμονες, φίλες μου,  που είχα γνωρίσει στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες που είχαν ξυλοκοπηθεί επειδή δεν φορούσαν μαντήλα όταν ταξίδεψαν στη χώρα τους. Αποφάσισαν να  εγκαταλείψουν το Ιράν και να μην ξαναγυρίσουν.
 
Είναι θέμα τύχης; Έχουν αλλάξει τόσο πολύ τα πράγματα;  Ο λόγος της Μαριάμ δεν είναι έμφυλος. Είναι ο λόγος ενός συγκροτημένου μαθηματικού απλώς. Ένας δρόμος, νοήματος, αποδείξεων, στις γεωμετρικές δομές, στις επιφάνειες και τις παραμορφώσεις τους, στους μυθικούς χώρους της παράξενης γεωμετρίας που διασχίζει. 
Ο άλλος κόσμος, εκεί που οι γυναίκες είναι στη σκοτεινή μεριά του φεγγαριού, η καταγωγή της και αναφορά στον πόλεμο μας το θυμίζει, ο κόσμος του αίματος  και των παθών είναι τόσο παράξενα και απειλητικά κοντά και τόσο μακριά. 

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Αυγουστος 2014


« Ο δρόμος των μαθηματικών αποκαλύπτεται σε αυτούς που έχουν υπομονή.
Δεν πιστεύω ότι όλοι πρέπει να σπουδάσουν μαθηματικά, αλλά ας τους δώσουν ωστόσο μια ευκαιρία.
Δεν ήμουν καλή στα μαθηματικά στο Γυμνάσιο, και καταλαβαίνω ότι χωρίς έμπνευση και ενθουσιασμό μπορούν είναι ένα αντικείμενο ανούσιο και κρύο.
Η ομορφιά τους αποκαλύπτεται σε όποιον έχει την υπομονή»

(από παλαιότερες συνεντεύξεις της Μαριάμ Μιρζαχανί, της βραβευθείσας με το Fields των Μαθηματικών)

Διαβάζω με πολύ ενδιαφέρον στο διαδίκτυο συνεντεύξεις, παλαιότερες, της νεοτάτης Ιρανικής καταγωγής βραβευμένης μαθηματικού  Μαριάμ Μιρζαχανί, διδάκτορος του πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθηγήτριας στα κορυφαία Πρίνστον και Στάνφορντ. Πώς της άρεσε να διαβάζει, της άρεσε η λογοτεχνία σε νεαρή ηλικία, πόση σημασία έχει η τύχη, ότι είχε τελειώσει ο πόλεμος με το Ιράκ όταν πήγε σχολείο. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτικού συστήματος στη χώρα της, τι σημασία είχε η επίδραση των γονέων – να μην έχουν σαν στόχο την επιτυχία (κατά δήλωσίν της) αλλά την πνευματική ολοκλήρωση των τριών παιδιών τους, η επίδραση της Γυμνασιάρχου στο σχολείο για ταλέντα που είχε φοιτήσει, το σύστημα εισαγωγής – με εθνικές εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο Σαρίφ στη χώρα της, το περίφημο  «αχά» της ανακάλυψης, όταν νοιώθεις πως είσαι στην κορυφή ενός βουνού και βλέπεις καθαρά.

Ο δρόμος της νεαρής Μαριάμ φαίνεται ανεμπόδιστος. Η πρώτη γυναίκα που πήρε το βραβείο Φηλντς, για τα Μαθηματικά, κάτι που έπρεπε να γίνει εδώ και καιρό.

Σκέφτομαι μέσα σε σαράντα χρόνια πόσο έχει αλλάξει το παράδειγμα του κόσμου που ζούμε. Από την εποχή που διαβάζαμε για το παντελόνι του Πυθαγόρα της  Margaret Wetheim, ή ακόμα νωρίτερα κάποιοι από εμάς για την Γυναίκα Μαθηματικό και πώς πρέπει να καταπολεμήσει τις δικές της αναστολές, να μην θεωρεί η ίδια τον εαυτό της κατώτερο από τους άνδρες συναδέλφους της στο εξαιρετικό βιβλίο των Alain Jaubert και Jean Marc Levy Leblond, H Αυτοκριτική της επιστήμης που κυκλοφορούσε στους φοιτητικους κύκλους της αριστεράς μετά τη μεταπολιτευση, κύλισε πολύ νερό στο αυλάκι, φαίνεται.  

Θυμάμαι  ακόμα, πριν τριάντα χρόνια στις Βρυξέλλες, όταν έκανα το διδακτορικό μου στη Θεωρητική φυσική και μου ζήτησαν δυο Ιρανές φοιτήτριες Ιατρικής να τις βοηθήσω με ιδιαίτερα μαθήματα  Φυσικής. Είχαν πληροφορηθεί ότι υπήρχε μια γυναίκα στο τμήμα της Φυσικής και τόλμησαν να έρθουν στο γραφείο μου – την ταλαιπωρία τους κατά το Ραμαζάνι  που οι άλλοι φοιτητές μελετούσαν απερίσπαστοι ενώ εκείνες ταξίδευαν κάθε Σάββατο στο Άμστερνταμ για να θεωρούνται ταξιδιώτες (και να μην αμαρτήσουν παίρνοντας τροφή και νερό μέσα στη μέρα)

Εχουν αλλάξει τόσο τα πράγματα;

Θυμάμαι άλλες Ιρανές γυναίκες, επιστήμονες, φίλες μου,  που είχα γνωρίσει στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες που είχαν ξυλοκοπηθεί επειδή δεν φορούσαν μαντήλα όταν ταξίδεψαν στη χώρα τους. Αποφάσισαν να  εγκαταλείψουν το Ιράν και να μην ξαναγυρίσουν.

Είναι θέμα τύχης; Έχουν αλλάξει τόσο πολύ τα πράγματα;  Ο λόγος της Μαριάμ δεν είναι έμφυλος. Είναι ο λόγος ενός συγκροτημένου μαθηματικού απλώς. Ένας δρόμος, νοήματος, αποδείξεων, στις γεωμετρικές δομές, στις επιφάνειες και τις παραμορφώσεις τους, στους μυθικούς χώρους της παράξενης γεωμετρίας που διασχίζει.
Ο άλλος κόσμος, εκεί που οι γυναίκες είναι στη σκοτεινή μεριά του φεγγαριού, η καταγωγή της και αναφορά στον πόλεμο μας το θυμίζει, ο κόσμος του αίματος  και των παθών είναι τόσο παράξενα και απειλητικά κοντά και τόσο μακριά.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Αυγουστος 2014



Πέμπτη, 3 Απριλίου 2014

Πόλυ Χατζημανωλάκη "Το αλφαβητάρι των πουλιών"


Φωτογραφία: Και η πρόσκληση για την παρουσίαση, όσο φαίνεται {η θα δείχνει για ποιο θέμα είναι η εκδήλωση, ή θα δείχνει πού θα γίνει. Σε κάθε περίπτωση αυτό λύνεται με ένα κλικ στην εικόνα}

Οι εκδόσεις Εύμαρος και η Πόλυ Χατζημανωλάκη σας προσκαλούν στην παρουσίαση της ποιητικής της συλλογής «Το αλφαβητάρι των πουλιών» 
την Τρίτη 8 Απριλίου 2014, στις 7:30 μμ 
στο Καφενείο της Άννας, Αγίων Αναργύρων 5 στου Ψυρρή (Μετρό Μοναστηράκι)

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι φίλοι της: 

Παυλίνα Παμπούδη

Σοφία Φιλιππίδου

και ο Στρατής Φάβρος

Διαβάζουν ηθοποιοί της φοιτητικής σκηνής Τ3χνη

_______
Ακολουθώντας μια θητεία - μετά την είσοδό της στα γράμματα σε ώριμη ηλικία - στο μυθιστόρημα, το θεατρικό κείμενο, το λογοτεχνικό δοκίμιο και το κριτικό σχόλιο, η Πόλυ Χατζημανωλάκη κατασταλάζει και ανθολογεί μια συλλογή από ποιήματα που έχουν γραφεί σε ένα διάστημα περίπου τριών χρόνων. Προέρχονται κυρίως από την παρουσία της στο διαδίκτυο όπου διατηρεί τρία λογοτεχνικά ιστολόγια και σηματοδοτούν μιαν ανορθόδοξη – αντίστροφη – πορεία κατάληξης στον ποιητικό λόγο, με τις πρότερες αποσκευές και τη βιωματική σύνθεση της εμπειρίας της.
Θέματα υπαρξιακά, κρηπτομνησίες, αναζήτηση του χαμένου χρόνου, συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους με τον τρόπο του Γκουρτζιέφ: υποκαταστάσεις και μυστικές συνομιλίες με την Έμιλυ Ντίκινσον, την Φρίντα Κάλο, τον Αντρέι Ταρκόφσκι, τον Σαιντ Εξυπερύ, τον Παπαδιαμάντη, και άλλους μυθιστορηματικούς ή μυθικούς ήρωες και ηρωίδες (Πηνελόπη, Αριάδνη, Οδυσσέας) ή χαρακτήρες του Κινηματογράφου και του Θεάτρου όπου και αποδίδονται οι πνευματικές οφειλές.
Σε ελεύθερο στίχο ή με ποιητική πρόζα, σε αντίστιξη ή σε ζεύξη με τον τρόπο της πεζογραφίας επιτελούνται τα βήματα προς στην ποίηση που προσλαμβάνονται διαρκώς ως πτήση.
Ο ποιητικός λόγος, ως «μαγική πτηνότητα», ως μ α θ η τ ε ί α στην άφωνη γλώσσα των πουλιών εκφράζεται χαρακτηριστικά στο ομότιτλο ποίημα:

Το αλφαβητάρι των πουλιών

Θα αποστηθίσω
Τα λόγια των πουλιών τα ελαφρά
Και στην καρδιά μικρές φωλιές ενθυμημάτων
Θα χαράξω
Ονόματα να τα φωνάζω να έρχονται
Με την ανθρωπινή τους ομιλία να τ’ ακούω
Τι λένε τα πουλάκια;

Ένα αλφαβητάρι να συλλαβίζω κι εγώ
Ταπεινά
Έξω στους δρόμους
Εκεί που ανθίζουν τα τηλεγραφόξυλα
Να γίνεται ένα περιβόλι ο κόσμος"

Τρίτη, 25 Μαρτίου 2014

Van Gogh, Ημιτελής Άγγελος κατά Rembrandt



Είχε έλθει το πλήρωμα του χρόνου και τον κάλεσαν από εκεί που είχε καταφύγει προ αμνημονεύτων χρόνων, ένα πηγάδι όπου έπλαθε μικρά πήλινα πουλιά και ο Παντοδύναμος να τους φυσά πνοή και πετούσαν. Εργαζόταν κυρίως με την αφή - είχε με τον καιρό τυφλωθεί από το σκοτάδι και την προσήλωση - λάσπη κολλημένη στα δάχτυλα, ξερή και μπορούσε να δίνει με το χέρι του το σχήμα εκείνο της ατράκτου στο πετούμενο, το τέλειο που το μόνο που χρειαζόταν μετά ήταν η ελαφράδα, ο αέρας που γεμίζει τα λεπτά οστά και προκαλεί μια αραίωση στην υφή του σώματος. Εκείνος δεν πετούσε, τυφλός, πού να πάει τόσο χρόνια το είχε ξεχάσει το αγγελικό προνόμιο.
Σήμερα είναι η μέρα, του είπαν. Του έβαλαν στα χέρια τον κρίνο, τον πιο ανθεκτικό, αυτόν που φυτρώνει στη Νότια Αφρική. Κατάμαυρη κάλα έως μωβ, εκείνος βέβαια δεν μπορούσε να δει και από την ταραχή του τον έπιασε ένα τραύλισμα … Τερι ρι ρέμ - Τεριρέμ και κρατούσε σφιχτά ένα πήλινο ομοίωμα μέχρι που έσπασε. Του είπαν ότι εκείνη ήταν μια κοπέλα από την Παλαιστίνη, στα στρατόπεδα των προσφύγων, είχε χάσει δυο αδέλφια στους βομβαρδισμούς, ζούσαν και οι δυο της γονείς όμως, ανήμποροι να τους φροντίζει. Φόρεσε τη στολή του, είχε και σειρήτια και όμορφες επωμίδες. Στρατιωτικός Άγγελος είσαι, μην κοιτάς που έχεις ασκητέψει.
Θα κάνω ό, τι μπορώ είπε. Θα θυμηθώ τις εποχές των πτήσεων. Θα κλείσω τα μάτια, θα με οδηγήσει η σκέψη. Από πνεύμα είμαστε όλοι, δεν είμαστε;
Το ξέρω πως η Πνοή που τώρα εκπροσωπώ δεν είναι αυτή που θα κάνει το θαύμα. Είναι η άλλη, η ακατανίκητη δύναμη που έχει εντός της η Μαριάμ. Σε αυτήν θα της πω να προσφύγει. Να μην απελπίζεται. Και εγώ θα είμαι το ζωντανό παράδειγμα. Τυφλός. Ατελής. Ημιτελής. Δημιουργός ομοιωμάτων φτερωτών πουλιών που τερετίζουν. Θα συντηρήσω ωστόσο, αφού πρέπει, την πρόληψη της Θείας Δίκης, για να ενισχύσω την οργή της, την απόφαση να μην εγκαταλείψει. Να μην απελπιστεί. Όπως γίνεται τόσες φορές στις εξεγέρσεις, που κάποιοι διαδίδουν ότι μια ισχυρότερη δύναμη έχει ταχθεί με το μέρος τους, στα μετόπισθεν και υποστηρίζει κρυφά.
Απαραίτητο. Χαίρομαι που με διαλέξατε. Ευλογημένος εγώ από τους αγγέλους.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Μάρτιος 2014



Κυριακή, 23 Μαρτίου 2014

Συλλαβίζοντας τις λέξεις της εξορίας, η ποίηση ένα καταφύγιο: «Γράμμα σε γενέθλια πόλη» της Ελένης Κοφτερού

Έναν έπαινο θα ήθελα να γράψω, ένα μικρό σχόλιο για την ποιητική συλλογή της Ελένης Κοφτερού «Γράμμα σε γενέθλια πόλη», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Σαιξπηρικόν. Η Ελένη μια παρουσία, μια συντροφία στο διαδίκτυο εδώ και κάποια χρόνια, υπερασπίζεται τις «λέξεις» της στον κυβερνοχώρο – έτσι γνώρισα αρχικά την ποίησή της - , με μικρές αναρτήσεις αστραπές, ποιήματα και διηγήματα δημοσιευμένα σε ηλεκτρονικά περιοδικά και στη σελίδα της. Ζει και εργάζεται στην Καλαμάτα και η γενέθλια πόλη της είναι η Θεσσαλονίκη. Την ποιητική συλλογή την δημοσίευσε πριν σχεδόν ένα χρόνο. Ήμουν έτοιμη να γράψω - είχε έλθει ο καιρός - την αίσθηση που μου προκλήθηκε από την ανάγνωση, όμως με πρόλαβε μια απαστράπτουσα και διεισδυτική δημοσίευση της ανάγνωσης της θεωρητικού της λογοτεχνίας Άννας Κουστινούδη και εσιώπησα.
Μια ανάγνωση με άξονα την επιθυμία, τόσο εξαιρετική που τα αισθήματα που σκόπευα να περιγράψω – αν περιγράφονται τα αισθήματα – διαλύθηκαν, αποδομήθηκαν, κρύφτηκαν ντροπαλά εκεί που κρύβονται οι αβέβαιες σκέψεις και μετά κάμποσον καιρό, κάθομαι πάλι, με τη συλλογή ανά χείρας, να συνθέσω τις προτάσεις, ίσως μια απάντηση που όφειλα σε μια ανεπίδοτη επιστολή απορίας από την Ελένη, που θα αναρωτιέται. Με άγγιξε τάχα η ποιητική της συλλογή; Με συγκίνησε; Μου άρεσε; Ένιωσα την ποίηση να αναπνέει; Άκουσα τα φτεροκοπήματα από τις πεταλούδες, τα γραμμένα φιλιά που περιφέρονται ανάμεσα στις σελίδες;

Ο τίτλος και το μότο, το γράμμα σε γενέθλια πόλη και οι λέξεις πρόσφυγες (λέξεις διωγμένες) δίνουν το στίγμα της συλλογής. Η ποιήτρια, η γυναίκα που γράφει, η γυναίκα επιστολή, η γυναίκα γράμμα, η πρόσφυγας, η γυναίκα λέξη.
Η εξορία, η απόσταση στο χώρο (800 χιλιόμετρα σε ευθεία γράφει ) αλλά και στο χρόνο, από την παιδική της ηλικία, τον παράδεισο, η απουσία του πατέρα, η απώλεια, η ανάμνηση, ο έρωτας, η φιλία – κυρίως η ποίηση, το καταφύγιο η ποίηση και η ποιήτρια λέξη διαλύεται στα ποιήματα. Λέξεις απαστράπτουσες, αμφίβιες φτερωτές λέξεις (το ξύλινο μολύβι του Χανς Κάστορπ από το Μαγικό Βουνό του Τόμας Μαν κλεμμένο για να γράφει) κουφάρια λέξεων, έρωτες που διαβάζονται συλλαβιστά, λέξεις που καίνε, λέξεις που δημιουργούν εγκαύματα στον ποιητή, λέξεις από στάχτη, μάτια βλέμματα καλλιγραφημένα φωνήεντα, λουλουδένιες λέξεις, λέξεις λυπημένα άνθη κλειστά…
Μια ατέρμων ακολουθία μεταφορών, μια ανθοφορία της ποίησης, μια εκδίπλωση της γραφής, του φθόγγου, του λόγου, ένας διασκορπισμός του Ποιητή σαν τον Αδάμ Καδμόν (του αλφαβήτου) σε μια θάλασσα συλλαβών, γραμμάτων και φθόγγων, μια ιερουργία της ποίησης, μια άλλη γραμματική, η ποίηση συλλαβίζει…
Την χάρηκα πολύ την ποιητική συλλογή της Ελένης. Ατόφια ποίηση, που καίει πριν από τον αναγνώστη τον ποιητή. Διασκορπίζεται και πλάθεται ξανά, εκφράζοντας την επιθυμία (διαβάστε την εξαιρετική ανάγνωση της Άννας Κουστινούδη), τον έρωτα, την απώλεια, την απόσταση, την προσφυγιά… την γραφή το καταφύγιο. Η γραφή, οι λέξεις είναι το φάρμακο για να το καταπιείς πικρό. Μια σωτηρία. 




Αντιγράφω δυο από τα ποιήματα που μου άρεσαν πολύ:

ΧΕΡΙΑ

2

Οι γραμμές των
χεριών σου
ποίημα
γραμμένο
με κώδικα γενετικό
Διαβάζεται
μόνο με
το λεξικό
των χαδιών

ΠΑΡΑΔΟΧΗ

Κανένα ποίημα
καμίας λέξης
ασταθής προορισμός
ούτε τα χάδια τ’ απαλά
των φωνηέντων
και των συμφώνων
οι μικρές δαγκωματιές

δεν σφετερίστηκαν
ως τώρα
(όσο κι αν το
προσπάθησαν)
τη σιγανή
κυρτότητα
των λιγοστών χαδιών μας.

Όμως η αμετάφραστη
καμπύλη των φιλιών
με λέξεις και ποιήματα
πάντα συνηγορεί.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Μάρτιος 2014

Σάββατο, 15 Φεβρουαρίου 2014

Van Gogh, κορίτσι στο δάσος, σκίτσο




Κάθε απόγευμα, κάθεται στο παράθυρο φορώντας πάντα ένα άσπρο πάνινο καπέλο και μαύρα γυαλιά, να κρύβουν το βλέμμα της από τους περαστικούς. Ζει στο ισόγειο ενός τριώροφου στο Άμστερνταμ, στο κανάλι Σίνγκελ. Τα μαλλιά της, λευκή αλογοουρά, δεμένα πίσω με ένα λαστιχάκι, το δέρμα της λείο, λεπτό, άσπρο σαν χασές…

«Δεν έχω τίποτε να κρύψω. Με ωφελεί ο ήλιος αυτή την ώρα της μέρας. Νιώθω τη ζέστη του στα μάγουλα, σαν γάτα των νεκροταφείων είμαι.
Ακούω το σαράκι στο εσωτερικό του σπιτιού, να τρώει τα έπιπλα επί πενηνταοκτώ χρόνια. Σήμερα που σας μιλώ, έχει σταματήσει απότομα. Για πρώτη φορά. Κάτι συμβαίνει.
Καθένας κοιμάται με διαφορετικό τρόπο σε αυτό το σπίτι. Αριθμός επτά. Το γνωρίζετε. Στον τρίτο όροφο μια ξανθιά κοπέλα – δουλεύει σε ένα φούρνο στο κέντρο. Μου φέρνει μηλόπιτες ακόμα ζεστές το απόγευμα. Η αδυναμία μου.»

Έχω μείνει κι εγώ εδώ, της θυμίζω. Να βρω κάτι κοινό μεταξύ μας. Η όψη της, ευγενική και περιπετειώδης, μου θυμίζει την Jane Goodall σε μια από τις φωτογραφίες της αγκαλιά με ένα χιμπαντζή στην Τανζανία ή την Κένυα.

«Έχω μια ανεψιά στους γιατρούς του κόσμου», μου απαντά.

«Έχω ακούσει για ταξίδια. Δεν έφυγα όμως ποτέ από αυτό το σπίτι».

Τότε θα συναντηθήκαμε όταν έμεινα κι εγώ. Μια σύντομη επίσκεψη στην πόλη σας. Πριν πολλά χρόνια. Είχα κοιμηθεί σε έναν υπνόσακο στον τρίτον όροφο. Στο κατώφλι έδεναν τα ποδήλατα. Την άλλη μέρα οι ροδακινιές – και ένας ζουάβος στο Μουσείο του Βαν Γκογκ. Τοπία θερισμού, μια θημωνιά και ένας κίτρινος τοίχος. Το καφέ στην Άρλ. Φωτογράφιζα τα σπίτια νύχτα με ένα τρίποδα. Αντάλασσα χαμόγελα με ανέμελους ποδηλάτες. Ένας Γαλαξίας γεμάτος παράξενους αστερισμούς ο τόπος σας. Θυμάμαι έστριβα τσιγάρο με το ένα χέρι. Ολντ Χόλμπορν. Δεν καπνίζω πια. Σε αυτήν την πόλη χαμογελούν πολύ. Είδα ανθρώπους να μην ντρέπονται να χασομερήσουν, να λιάζονται στην πόρτα τους. Καλημερίζουν τους περαστικούς σαν ισόβιοι ναυτικοί στα ποταμόπλοια. Ένα δάσος από κατάρτια στο κανάλι. Ιπτάμενοι Ολλανδοί σε χαμηλές πτήσεις.

Σας θυμάμαι. Δεν έφυγα ποτέ από εδώ. Επιτρέψτε μου να αποσυρθώ τώρα. Είμαι τυφλή μου λέει. Η έλλειψη όρασης δεν με απασχόλησε ποτέ. Ξέρω ότι έχετε ξαναέλθει.
Η σιωπή όμως από το σαράκι που σταμάτησε είναι ένα μεταφυσικό σκοτάδι που με καλεί να το ερμηνεύσω, με ταράζει. Πρέπει να του αφιερωθώ…


Πόλυ Χατζημανωλάκη
Φεβρουάριος 2014