Παρασκευή, 15 Αυγούστου 2014

Οι προσωπικές τραγωδίες ενός πάσχοντος ανθρώπου

Οι προσωπικές τραγωδίες ενός πάσχοντος ανθρώπου

Ήταν ένας βασιλιάς, Έλληνας, διωγμένος, πολεμημένος, στενοχωρημένος από Λατίνους και Άραβας και τους ιδικούς του, γράφει ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, στον Ρεμβασμό του Δεκαπενταύγουστου 
Ήταν ένας βασιλιάς, που τον ξετίναζαν βαριές κρίσεις επιληψίας, του έσπαγαν το ηθικό, τον εξέθεταν στο στράτευμα και στο λαό, του προκαλούσαν ανασφάλειες, καχυποψίες, ζήλια και μοχθηρία και ξέσπαγε την οργή του στις πλάτες της αριστοκρατίας, γράφει η Μαριάννα Κορομηλά, στη Μαρία των Μογγόλων.
Ο ασθενής βασιλιάς του μύθου του Γκράαλ, ο βασιλιάς της Έρημης Χώρας του Έλιοτ, είναι εδώ ο Θεόδωρος Β’ Λάσκαρις. Ζει και υποφέρει και βασανίζει τους γύρω του με σάρκα και οστά σε μια ανατολική επικράτεια, στην αυτοκρατορία της Νικαίας, γύρω στα 1250 μ. Χ.

Ο ασθενής βασιλιάς καταφεύγει στα βιβλία του, καταφεύγει στην γραφίδα του, στην ποίηση, στην θεϊκή παρηγοριά και συνθέτει έναν εξαιρετικό ύμνο του πονεμένου. Τον Μεγάλο Παρακλητικό Κανόνα προς την Παναγία.

Ενας τυραννισμένος τύραννος ζητά παρηγοριά για τα βάσανα και τις κακώσεις της ψυχής του.

«Βλέψον ίλεω όμματί σου και έπίσκεψαι την κάκωσιν ην έχω»

Εκεί γράφει ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης «διεκτραγωδούντα τα παθήματα και τα βάσανα μ ι α ς ψυχής».
Εκεί (στην ποίηση του Ύμνου) βρίσκει καταφύγιο και ο ήρωας του διηγήματος, ο Φραγκούλας, που έχασε την αγαπημένη του κόρη, που ταλαντεύεται ανάμεσα στον πόθο του να ασκητέψει και τον έρωτα για τη γυναίκα του…

«Συμφορών νέφη την εμήν καλύπτουσιν καρδίαν»

«Εζήλωσαν αι του βίου με ζάλαι, ώσπερ μέλισσαι κηρίον»

Κάθε χρόνο το δεκαπενταύγουστο οι ζάλες, οι κακώσεις, τα βάσανα μιας ψυχής. Οι προσωπικές τραγωδίες ενός πάσχοντος ανθρώπου, τα παράπονα, η ανάγκη του για παρηγοριά.

Το πορτρέτο του Θεόδωρου Β΄ Λάσκαρη του ποιητή του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνα, προέρχεται από ένα χειρόγραφο του 15ου αιώνα. Αναρτώ επίσης φωτογραφίες από τα ερείπια της Παναγίας της Πρέκλας, στο Κάστρο της Σκιάθου, μια εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου από την πρόσφατη επίσκεψή μου εκεί. Οι τελευταίες φωτογραφίες είναι από την εικόνα της Κοιμήσεως αυτής της εκκλησίας (Παναγία η Πρέκλα), που μεταφέρθηκε στην εκκλησία των Τριών Ιεραρχών στη Χώρα της Σκιάθου και φωτογράφισα με πολύ κακό φως δυστυχώς.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Αύγουστος 2014




















Τετάρτη, 13 Αυγούστου 2014

Maryam Mirzakhani: Η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, τόσο μακριά και τόσο απειλητικά κοντά

Φωτογραφία: Η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, τόσο μακριά και τόσο  απειλητικά κοντά

« Ο δρόμος των μαθηματικών αποκαλύπτεται σε αυτούς που έχουν υπομονή.
Δεν πιστεύω ότι όλοι πρέπει να σπουδάσουν μαθηματικά, αλλά ας τους δώσουν ωστόσο μια ευκαιρία. 
Δεν ήμουν καλή στα μαθηματικά στο Γυμνάσιο, και καταλαβαίνω ότι χωρίς έμπνευση και ενθουσιασμό μπορούν είναι ένα αντικείμενο ανούσιο και κρύο. 
Η ομορφιά τους αποκαλύπτεται σε όποιον έχει την υπομονή»

(από παλαιότερες συνεντεύξεις της Μαριάμ Μιρζαχανί, της βραβευθείσας με το Fields των Μαθηματικών) 

Διαβάζω με πολύ ενδιαφέρον στο διαδίκτυο συνεντεύξεις, παλαιότερες, της νεοτάτης Ιρανικής καταγωγής βραβευμένης μαθηματικού  Μαριάμ Μιρζαχανί, διδάκτορος του πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθηγήτριας στα κορυφαία Πρίνστον και Στάνφορντ. Πώς της άρεσε να διαβάζει, της άρεσε η λογοτεχνία σε νεαρή ηλικία, πόση σημασία έχει η τύχη, ότι είχε τελειώσει ο πόλεμος με το Ιράκ όταν πήγε σχολείο. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτικού συστήματος στη χώρα της, τι σημασία είχε η επίδραση των γονέων – να μην έχουν σαν στόχο την επιτυχία (κατά δήλωσίν της) αλλά την πνευματική ολοκλήρωση των τριών παιδιών τους, η επίδραση της Γυμνασιάρχου στο σχολείο για ταλέντα που είχε φοιτήσει, το σύστημα εισαγωγής – με εθνικές εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο Σαρίφ στη χώρα της, το περίφημο  «αχά» της ανακάλυψης, όταν νοιώθεις πως είσαι στην κορυφή ενός βουνού και βλέπεις καθαρά. 

Ο δρόμος της νεαρής Μαριάμ φαίνεται ανεμπόδιστος. Η πρώτη γυναίκα που πήρε το βραβείο Φηλντς, για τα Μαθηματικά, κάτι που έπρεπε να γίνει εδώ και καιρό.

Σκέφτομαι μέσα σε σαράντα χρόνια πόσο έχει αλλάξει το παράδειγμα του κόσμου που ζούμε. Από την εποχή που διαβάζαμε για το παντελόνι του Πυθαγόρα της  Margaret Wetheim, ή ακόμα νωρίτερα κάποιοι από εμάς για την Γυναίκα Μαθηματικό και πώς πρέπει να καταπολεμήσει τις δικές της αναστολές, να μην θεωρεί η ίδια τον εαυτό της κατώτερο από τους άνδρες συναδέλφους της στο εξαιρετικό βιβλίο των Alain Jaubert και Jean Marc Levy Leblond, H Αυτοκριτική της επιστήμης που κυκλοφορούσε στους φοιτητικους κύκλους της αριστεράς μετά τη μεταπολιτευση, κύλισε πολύ νερό στο αυλάκι, φαίνεται.  

Θυμάμαι  ακόμα, πριν τριάντα χρόνια στις Βρυξέλλες, όταν έκανα το διδακτορικό μου στη Θεωρητική φυσική και μου ζήτησαν δυο Ιρανές φοιτήτριες Ιατρικής να τις βοηθήσω με ιδιαίτερα μαθήματα  Φυσικής. Είχαν πληροφορηθεί ότι υπήρχε μια γυναίκα στο τμήμα της Φυσικής και τόλμησαν να έρθουν στο γραφείο μου – την ταλαιπωρία τους κατά το Ραμαζάνι  που οι άλλοι φοιτητές μελετούσαν απερίσπαστοι ενώ εκείνες ταξίδευαν κάθε Σάββατο στο Άμστερνταμ για να θεωρούνται ταξιδιώτες (και να μην αμαρτήσουν παίρνοντας τροφή και νερό μέσα στη μέρα)

Εχουν αλλάξει τόσο τα πράγματα; 

Θυμάμαι άλλες Ιρανές γυναίκες, επιστήμονες, φίλες μου,  που είχα γνωρίσει στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες που είχαν ξυλοκοπηθεί επειδή δεν φορούσαν μαντήλα όταν ταξίδεψαν στη χώρα τους. Αποφάσισαν να  εγκαταλείψουν το Ιράν και να μην ξαναγυρίσουν.
 
Είναι θέμα τύχης; Έχουν αλλάξει τόσο πολύ τα πράγματα;  Ο λόγος της Μαριάμ δεν είναι έμφυλος. Είναι ο λόγος ενός συγκροτημένου μαθηματικού απλώς. Ένας δρόμος, νοήματος, αποδείξεων, στις γεωμετρικές δομές, στις επιφάνειες και τις παραμορφώσεις τους, στους μυθικούς χώρους της παράξενης γεωμετρίας που διασχίζει. 
Ο άλλος κόσμος, εκεί που οι γυναίκες είναι στη σκοτεινή μεριά του φεγγαριού, η καταγωγή της και αναφορά στον πόλεμο μας το θυμίζει, ο κόσμος του αίματος  και των παθών είναι τόσο παράξενα και απειλητικά κοντά και τόσο μακριά. 

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Αυγουστος 2014


« Ο δρόμος των μαθηματικών αποκαλύπτεται σε αυτούς που έχουν υπομονή.
Δεν πιστεύω ότι όλοι πρέπει να σπουδάσουν μαθηματικά, αλλά ας τους δώσουν ωστόσο μια ευκαιρία.
Δεν ήμουν καλή στα μαθηματικά στο Γυμνάσιο, και καταλαβαίνω ότι χωρίς έμπνευση και ενθουσιασμό μπορούν είναι ένα αντικείμενο ανούσιο και κρύο.
Η ομορφιά τους αποκαλύπτεται σε όποιον έχει την υπομονή»

(από παλαιότερες συνεντεύξεις της Μαριάμ Μιρζαχανί, της βραβευθείσας με το Fields των Μαθηματικών)

Διαβάζω με πολύ ενδιαφέρον στο διαδίκτυο συνεντεύξεις, παλαιότερες, της νεοτάτης Ιρανικής καταγωγής βραβευμένης μαθηματικού  Μαριάμ Μιρζαχανί, διδάκτορος του πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθηγήτριας στα κορυφαία Πρίνστον και Στάνφορντ. Πώς της άρεσε να διαβάζει, της άρεσε η λογοτεχνία σε νεαρή ηλικία, πόση σημασία έχει η τύχη, ότι είχε τελειώσει ο πόλεμος με το Ιράκ όταν πήγε σχολείο. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτικού συστήματος στη χώρα της, τι σημασία είχε η επίδραση των γονέων – να μην έχουν σαν στόχο την επιτυχία (κατά δήλωσίν της) αλλά την πνευματική ολοκλήρωση των τριών παιδιών τους, η επίδραση της Γυμνασιάρχου στο σχολείο για ταλέντα που είχε φοιτήσει, το σύστημα εισαγωγής – με εθνικές εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο Σαρίφ στη χώρα της, το περίφημο  «αχά» της ανακάλυψης, όταν νοιώθεις πως είσαι στην κορυφή ενός βουνού και βλέπεις καθαρά.

Ο δρόμος της νεαρής Μαριάμ φαίνεται ανεμπόδιστος. Η πρώτη γυναίκα που πήρε το βραβείο Φηλντς, για τα Μαθηματικά, κάτι που έπρεπε να γίνει εδώ και καιρό.

Σκέφτομαι μέσα σε σαράντα χρόνια πόσο έχει αλλάξει το παράδειγμα του κόσμου που ζούμε. Από την εποχή που διαβάζαμε για το παντελόνι του Πυθαγόρα της  Margaret Wetheim, ή ακόμα νωρίτερα κάποιοι από εμάς για την Γυναίκα Μαθηματικό και πώς πρέπει να καταπολεμήσει τις δικές της αναστολές, να μην θεωρεί η ίδια τον εαυτό της κατώτερο από τους άνδρες συναδέλφους της στο εξαιρετικό βιβλίο των Alain Jaubert και Jean Marc Levy Leblond, H Αυτοκριτική της επιστήμης που κυκλοφορούσε στους φοιτητικους κύκλους της αριστεράς μετά τη μεταπολιτευση, κύλισε πολύ νερό στο αυλάκι, φαίνεται.  

Θυμάμαι  ακόμα, πριν τριάντα χρόνια στις Βρυξέλλες, όταν έκανα το διδακτορικό μου στη Θεωρητική φυσική και μου ζήτησαν δυο Ιρανές φοιτήτριες Ιατρικής να τις βοηθήσω με ιδιαίτερα μαθήματα  Φυσικής. Είχαν πληροφορηθεί ότι υπήρχε μια γυναίκα στο τμήμα της Φυσικής και τόλμησαν να έρθουν στο γραφείο μου – την ταλαιπωρία τους κατά το Ραμαζάνι  που οι άλλοι φοιτητές μελετούσαν απερίσπαστοι ενώ εκείνες ταξίδευαν κάθε Σάββατο στο Άμστερνταμ για να θεωρούνται ταξιδιώτες (και να μην αμαρτήσουν παίρνοντας τροφή και νερό μέσα στη μέρα)

Εχουν αλλάξει τόσο τα πράγματα;

Θυμάμαι άλλες Ιρανές γυναίκες, επιστήμονες, φίλες μου,  που είχα γνωρίσει στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες που είχαν ξυλοκοπηθεί επειδή δεν φορούσαν μαντήλα όταν ταξίδεψαν στη χώρα τους. Αποφάσισαν να  εγκαταλείψουν το Ιράν και να μην ξαναγυρίσουν.

Είναι θέμα τύχης; Έχουν αλλάξει τόσο πολύ τα πράγματα;  Ο λόγος της Μαριάμ δεν είναι έμφυλος. Είναι ο λόγος ενός συγκροτημένου μαθηματικού απλώς. Ένας δρόμος, νοήματος, αποδείξεων, στις γεωμετρικές δομές, στις επιφάνειες και τις παραμορφώσεις τους, στους μυθικούς χώρους της παράξενης γεωμετρίας που διασχίζει.
Ο άλλος κόσμος, εκεί που οι γυναίκες είναι στη σκοτεινή μεριά του φεγγαριού, η καταγωγή της και αναφορά στον πόλεμο μας το θυμίζει, ο κόσμος του αίματος  και των παθών είναι τόσο παράξενα και απειλητικά κοντά και τόσο μακριά.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Αυγουστος 2014



Πέμπτη, 3 Απριλίου 2014

Πόλυ Χατζημανωλάκη "Το αλφαβητάρι των πουλιών"


Φωτογραφία: Και η πρόσκληση για την παρουσίαση, όσο φαίνεται {η θα δείχνει για ποιο θέμα είναι η εκδήλωση, ή θα δείχνει πού θα γίνει. Σε κάθε περίπτωση αυτό λύνεται με ένα κλικ στην εικόνα}

Οι εκδόσεις Εύμαρος και η Πόλυ Χατζημανωλάκη σας προσκαλούν στην παρουσίαση της ποιητικής της συλλογής «Το αλφαβητάρι των πουλιών» 
την Τρίτη 8 Απριλίου 2014, στις 7:30 μμ 
στο Καφενείο της Άννας, Αγίων Αναργύρων 5 στου Ψυρρή (Μετρό Μοναστηράκι)

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι φίλοι της: 

Παυλίνα Παμπούδη

Σοφία Φιλιππίδου

και ο Στρατής Φάβρος

Διαβάζουν ηθοποιοί της φοιτητικής σκηνής Τ3χνη

_______
Ακολουθώντας μια θητεία - μετά την είσοδό της στα γράμματα σε ώριμη ηλικία - στο μυθιστόρημα, το θεατρικό κείμενο, το λογοτεχνικό δοκίμιο και το κριτικό σχόλιο, η Πόλυ Χατζημανωλάκη κατασταλάζει και ανθολογεί μια συλλογή από ποιήματα που έχουν γραφεί σε ένα διάστημα περίπου τριών χρόνων. Προέρχονται κυρίως από την παρουσία της στο διαδίκτυο όπου διατηρεί τρία λογοτεχνικά ιστολόγια και σηματοδοτούν μιαν ανορθόδοξη – αντίστροφη – πορεία κατάληξης στον ποιητικό λόγο, με τις πρότερες αποσκευές και τη βιωματική σύνθεση της εμπειρίας της.
Θέματα υπαρξιακά, κρηπτομνησίες, αναζήτηση του χαμένου χρόνου, συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους με τον τρόπο του Γκουρτζιέφ: υποκαταστάσεις και μυστικές συνομιλίες με την Έμιλυ Ντίκινσον, την Φρίντα Κάλο, τον Αντρέι Ταρκόφσκι, τον Σαιντ Εξυπερύ, τον Παπαδιαμάντη, και άλλους μυθιστορηματικούς ή μυθικούς ήρωες και ηρωίδες (Πηνελόπη, Αριάδνη, Οδυσσέας) ή χαρακτήρες του Κινηματογράφου και του Θεάτρου όπου και αποδίδονται οι πνευματικές οφειλές.
Σε ελεύθερο στίχο ή με ποιητική πρόζα, σε αντίστιξη ή σε ζεύξη με τον τρόπο της πεζογραφίας επιτελούνται τα βήματα προς στην ποίηση που προσλαμβάνονται διαρκώς ως πτήση.
Ο ποιητικός λόγος, ως «μαγική πτηνότητα», ως μ α θ η τ ε ί α στην άφωνη γλώσσα των πουλιών εκφράζεται χαρακτηριστικά στο ομότιτλο ποίημα:

Το αλφαβητάρι των πουλιών

Θα αποστηθίσω
Τα λόγια των πουλιών τα ελαφρά
Και στην καρδιά μικρές φωλιές ενθυμημάτων
Θα χαράξω
Ονόματα να τα φωνάζω να έρχονται
Με την ανθρωπινή τους ομιλία να τ’ ακούω
Τι λένε τα πουλάκια;

Ένα αλφαβητάρι να συλλαβίζω κι εγώ
Ταπεινά
Έξω στους δρόμους
Εκεί που ανθίζουν τα τηλεγραφόξυλα
Να γίνεται ένα περιβόλι ο κόσμος"

Τρίτη, 25 Μαρτίου 2014

Van Gogh, Ημιτελής Άγγελος κατά Rembrandt



Είχε έλθει το πλήρωμα του χρόνου και τον κάλεσαν από εκεί που είχε καταφύγει προ αμνημονεύτων χρόνων, ένα πηγάδι όπου έπλαθε μικρά πήλινα πουλιά και ο Παντοδύναμος να τους φυσά πνοή και πετούσαν. Εργαζόταν κυρίως με την αφή - είχε με τον καιρό τυφλωθεί από το σκοτάδι και την προσήλωση - λάσπη κολλημένη στα δάχτυλα, ξερή και μπορούσε να δίνει με το χέρι του το σχήμα εκείνο της ατράκτου στο πετούμενο, το τέλειο που το μόνο που χρειαζόταν μετά ήταν η ελαφράδα, ο αέρας που γεμίζει τα λεπτά οστά και προκαλεί μια αραίωση στην υφή του σώματος. Εκείνος δεν πετούσε, τυφλός, πού να πάει τόσο χρόνια το είχε ξεχάσει το αγγελικό προνόμιο.
Σήμερα είναι η μέρα, του είπαν. Του έβαλαν στα χέρια τον κρίνο, τον πιο ανθεκτικό, αυτόν που φυτρώνει στη Νότια Αφρική. Κατάμαυρη κάλα έως μωβ, εκείνος βέβαια δεν μπορούσε να δει και από την ταραχή του τον έπιασε ένα τραύλισμα … Τερι ρι ρέμ - Τεριρέμ και κρατούσε σφιχτά ένα πήλινο ομοίωμα μέχρι που έσπασε. Του είπαν ότι εκείνη ήταν μια κοπέλα από την Παλαιστίνη, στα στρατόπεδα των προσφύγων, είχε χάσει δυο αδέλφια στους βομβαρδισμούς, ζούσαν και οι δυο της γονείς όμως, ανήμποροι να τους φροντίζει. Φόρεσε τη στολή του, είχε και σειρήτια και όμορφες επωμίδες. Στρατιωτικός Άγγελος είσαι, μην κοιτάς που έχεις ασκητέψει.
Θα κάνω ό, τι μπορώ είπε. Θα θυμηθώ τις εποχές των πτήσεων. Θα κλείσω τα μάτια, θα με οδηγήσει η σκέψη. Από πνεύμα είμαστε όλοι, δεν είμαστε;
Το ξέρω πως η Πνοή που τώρα εκπροσωπώ δεν είναι αυτή που θα κάνει το θαύμα. Είναι η άλλη, η ακατανίκητη δύναμη που έχει εντός της η Μαριάμ. Σε αυτήν θα της πω να προσφύγει. Να μην απελπίζεται. Και εγώ θα είμαι το ζωντανό παράδειγμα. Τυφλός. Ατελής. Ημιτελής. Δημιουργός ομοιωμάτων φτερωτών πουλιών που τερετίζουν. Θα συντηρήσω ωστόσο, αφού πρέπει, την πρόληψη της Θείας Δίκης, για να ενισχύσω την οργή της, την απόφαση να μην εγκαταλείψει. Να μην απελπιστεί. Όπως γίνεται τόσες φορές στις εξεγέρσεις, που κάποιοι διαδίδουν ότι μια ισχυρότερη δύναμη έχει ταχθεί με το μέρος τους, στα μετόπισθεν και υποστηρίζει κρυφά.
Απαραίτητο. Χαίρομαι που με διαλέξατε. Ευλογημένος εγώ από τους αγγέλους.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Μάρτιος 2014



Κυριακή, 23 Μαρτίου 2014

Συλλαβίζοντας τις λέξεις της εξορίας, η ποίηση ένα καταφύγιο: «Γράμμα σε γενέθλια πόλη» της Ελένης Κοφτερού

Έναν έπαινο θα ήθελα να γράψω, ένα μικρό σχόλιο για την ποιητική συλλογή της Ελένης Κοφτερού «Γράμμα σε γενέθλια πόλη», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Σαιξπηρικόν. Η Ελένη μια παρουσία, μια συντροφία στο διαδίκτυο εδώ και κάποια χρόνια, υπερασπίζεται τις «λέξεις» της στον κυβερνοχώρο – έτσι γνώρισα αρχικά την ποίησή της - , με μικρές αναρτήσεις αστραπές, ποιήματα και διηγήματα δημοσιευμένα σε ηλεκτρονικά περιοδικά και στη σελίδα της. Ζει και εργάζεται στην Καλαμάτα και η γενέθλια πόλη της είναι η Θεσσαλονίκη. Την ποιητική συλλογή την δημοσίευσε πριν σχεδόν ένα χρόνο. Ήμουν έτοιμη να γράψω - είχε έλθει ο καιρός - την αίσθηση που μου προκλήθηκε από την ανάγνωση, όμως με πρόλαβε μια απαστράπτουσα και διεισδυτική δημοσίευση της ανάγνωσης της θεωρητικού της λογοτεχνίας Άννας Κουστινούδη και εσιώπησα.
Μια ανάγνωση με άξονα την επιθυμία, τόσο εξαιρετική που τα αισθήματα που σκόπευα να περιγράψω – αν περιγράφονται τα αισθήματα – διαλύθηκαν, αποδομήθηκαν, κρύφτηκαν ντροπαλά εκεί που κρύβονται οι αβέβαιες σκέψεις και μετά κάμποσον καιρό, κάθομαι πάλι, με τη συλλογή ανά χείρας, να συνθέσω τις προτάσεις, ίσως μια απάντηση που όφειλα σε μια ανεπίδοτη επιστολή απορίας από την Ελένη, που θα αναρωτιέται. Με άγγιξε τάχα η ποιητική της συλλογή; Με συγκίνησε; Μου άρεσε; Ένιωσα την ποίηση να αναπνέει; Άκουσα τα φτεροκοπήματα από τις πεταλούδες, τα γραμμένα φιλιά που περιφέρονται ανάμεσα στις σελίδες;

Ο τίτλος και το μότο, το γράμμα σε γενέθλια πόλη και οι λέξεις πρόσφυγες (λέξεις διωγμένες) δίνουν το στίγμα της συλλογής. Η ποιήτρια, η γυναίκα που γράφει, η γυναίκα επιστολή, η γυναίκα γράμμα, η πρόσφυγας, η γυναίκα λέξη.
Η εξορία, η απόσταση στο χώρο (800 χιλιόμετρα σε ευθεία γράφει ) αλλά και στο χρόνο, από την παιδική της ηλικία, τον παράδεισο, η απουσία του πατέρα, η απώλεια, η ανάμνηση, ο έρωτας, η φιλία – κυρίως η ποίηση, το καταφύγιο η ποίηση και η ποιήτρια λέξη διαλύεται στα ποιήματα. Λέξεις απαστράπτουσες, αμφίβιες φτερωτές λέξεις (το ξύλινο μολύβι του Χανς Κάστορπ από το Μαγικό Βουνό του Τόμας Μαν κλεμμένο για να γράφει) κουφάρια λέξεων, έρωτες που διαβάζονται συλλαβιστά, λέξεις που καίνε, λέξεις που δημιουργούν εγκαύματα στον ποιητή, λέξεις από στάχτη, μάτια βλέμματα καλλιγραφημένα φωνήεντα, λουλουδένιες λέξεις, λέξεις λυπημένα άνθη κλειστά…
Μια ατέρμων ακολουθία μεταφορών, μια ανθοφορία της ποίησης, μια εκδίπλωση της γραφής, του φθόγγου, του λόγου, ένας διασκορπισμός του Ποιητή σαν τον Αδάμ Καδμόν (του αλφαβήτου) σε μια θάλασσα συλλαβών, γραμμάτων και φθόγγων, μια ιερουργία της ποίησης, μια άλλη γραμματική, η ποίηση συλλαβίζει…
Την χάρηκα πολύ την ποιητική συλλογή της Ελένης. Ατόφια ποίηση, που καίει πριν από τον αναγνώστη τον ποιητή. Διασκορπίζεται και πλάθεται ξανά, εκφράζοντας την επιθυμία (διαβάστε την εξαιρετική ανάγνωση της Άννας Κουστινούδη), τον έρωτα, την απώλεια, την απόσταση, την προσφυγιά… την γραφή το καταφύγιο. Η γραφή, οι λέξεις είναι το φάρμακο για να το καταπιείς πικρό. Μια σωτηρία. 




Αντιγράφω δυο από τα ποιήματα που μου άρεσαν πολύ:

ΧΕΡΙΑ

2

Οι γραμμές των
χεριών σου
ποίημα
γραμμένο
με κώδικα γενετικό
Διαβάζεται
μόνο με
το λεξικό
των χαδιών

ΠΑΡΑΔΟΧΗ

Κανένα ποίημα
καμίας λέξης
ασταθής προορισμός
ούτε τα χάδια τ’ απαλά
των φωνηέντων
και των συμφώνων
οι μικρές δαγκωματιές

δεν σφετερίστηκαν
ως τώρα
(όσο κι αν το
προσπάθησαν)
τη σιγανή
κυρτότητα
των λιγοστών χαδιών μας.

Όμως η αμετάφραστη
καμπύλη των φιλιών
με λέξεις και ποιήματα
πάντα συνηγορεί.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Μάρτιος 2014

Σάββατο, 15 Φεβρουαρίου 2014

Van Gogh, κορίτσι στο δάσος, σκίτσο




Κάθε απόγευμα, κάθεται στο παράθυρο φορώντας πάντα ένα άσπρο πάνινο καπέλο και μαύρα γυαλιά, να κρύβουν το βλέμμα της από τους περαστικούς. Ζει στο ισόγειο ενός τριώροφου στο Άμστερνταμ, στο κανάλι Σίνγκελ. Τα μαλλιά της, λευκή αλογοουρά, δεμένα πίσω με ένα λαστιχάκι, το δέρμα της λείο, λεπτό, άσπρο σαν χασές…

«Δεν έχω τίποτε να κρύψω. Με ωφελεί ο ήλιος αυτή την ώρα της μέρας. Νιώθω τη ζέστη του στα μάγουλα, σαν γάτα των νεκροταφείων είμαι.
Ακούω το σαράκι στο εσωτερικό του σπιτιού, να τρώει τα έπιπλα επί πενηνταοκτώ χρόνια. Σήμερα που σας μιλώ, έχει σταματήσει απότομα. Για πρώτη φορά. Κάτι συμβαίνει.
Καθένας κοιμάται με διαφορετικό τρόπο σε αυτό το σπίτι. Αριθμός επτά. Το γνωρίζετε. Στον τρίτο όροφο μια ξανθιά κοπέλα – δουλεύει σε ένα φούρνο στο κέντρο. Μου φέρνει μηλόπιτες ακόμα ζεστές το απόγευμα. Η αδυναμία μου.»

Έχω μείνει κι εγώ εδώ, της θυμίζω. Να βρω κάτι κοινό μεταξύ μας. Η όψη της, ευγενική και περιπετειώδης, μου θυμίζει την Jane Goodall σε μια από τις φωτογραφίες της αγκαλιά με ένα χιμπαντζή στην Τανζανία ή την Κένυα.

«Έχω μια ανεψιά στους γιατρούς του κόσμου», μου απαντά.

«Έχω ακούσει για ταξίδια. Δεν έφυγα όμως ποτέ από αυτό το σπίτι».

Τότε θα συναντηθήκαμε όταν έμεινα κι εγώ. Μια σύντομη επίσκεψη στην πόλη σας. Πριν πολλά χρόνια. Είχα κοιμηθεί σε έναν υπνόσακο στον τρίτον όροφο. Στο κατώφλι έδεναν τα ποδήλατα. Την άλλη μέρα οι ροδακινιές – και ένας ζουάβος στο Μουσείο του Βαν Γκογκ. Τοπία θερισμού, μια θημωνιά και ένας κίτρινος τοίχος. Το καφέ στην Άρλ. Φωτογράφιζα τα σπίτια νύχτα με ένα τρίποδα. Αντάλασσα χαμόγελα με ανέμελους ποδηλάτες. Ένας Γαλαξίας γεμάτος παράξενους αστερισμούς ο τόπος σας. Θυμάμαι έστριβα τσιγάρο με το ένα χέρι. Ολντ Χόλμπορν. Δεν καπνίζω πια. Σε αυτήν την πόλη χαμογελούν πολύ. Είδα ανθρώπους να μην ντρέπονται να χασομερήσουν, να λιάζονται στην πόρτα τους. Καλημερίζουν τους περαστικούς σαν ισόβιοι ναυτικοί στα ποταμόπλοια. Ένα δάσος από κατάρτια στο κανάλι. Ιπτάμενοι Ολλανδοί σε χαμηλές πτήσεις.

Σας θυμάμαι. Δεν έφυγα ποτέ από εδώ. Επιτρέψτε μου να αποσυρθώ τώρα. Είμαι τυφλή μου λέει. Η έλλειψη όρασης δεν με απασχόλησε ποτέ. Ξέρω ότι έχετε ξαναέλθει.
Η σιωπή όμως από το σαράκι που σταμάτησε είναι ένα μεταφυσικό σκοτάδι που με καλεί να το ερμηνεύσω, με ταράζει. Πρέπει να του αφιερωθώ…


Πόλυ Χατζημανωλάκη
Φεβρουάριος 2014

Δευτέρα, 16 Δεκεμβρίου 2013

Νέα Αγγλία: Μια έκρηξη της καρδιάς απαστράπτουσα - σκοτεινή…





Είχα διαβάσει παλιά τη Μικρά Αγγλία της Ιωάννας Καρυστιάνη, εκείνο με το φορτηγό το πλοίο με τα φουγάρα στο εξώφυλλο, της Βάσως Αβραμάκη και όχι αυτό με το γιασεμί στο μπούστο, που κυκλοφορεί μετά την ταινία. Δεν βρίσκω το δικό μου αντίτυπο, δεν βρίσκω παρά μόνο τα Σακκιά της Καρυστιάνη, ενώ ξέρω ότι και την κυρία Κατάκη της έχω, και το Σουέλ, και φυσικά τη Μικρά Αγγλία. Θυμάμαι από την ανάγνωση, τις αντιστάσεις μου, απέναντι στην πυκνή εσωτερική γραφή της… Θυμάμαι όμως κάπου – είναι πολύ ζωντανή η ανάμνηση και τόσο έντονη που τόσα χρόνια είχε επισκιάσει τη μυθοπλασία στο νου μου - που μιλά για τα έντονα συναισθήματα της ερωτευμένης Όρσας και για μια έκρηξη της καρδιάς σαν ρόδι, που σκάει και πετάγονται μικρά μικρά σποράκια σαν ρουμπίνια και πέφτουν σε μια άσπρη (;) επιφάνεια….
Αυτή η εικόνα έκαμψε τις αντιστάσεις μου, είπα υποκλίνομαι, αυτό είναι να «βλέπεις» τα αισθήματα των ανθρώπων, αυτό είναι εικαστικό, και κύλησε μετά η ανάγνωση σαν μυσταγωγία, σαν διαλογισμός…
Έτσι ένοιωσα πάλι μια αντίσταση, όταν η φίλη μου η Χρύσα πρότεινε να πάμε να δούμε μαζί την ταινία. Λέω πώς ο μυθοπλαστικός τρόπος του κινηματογράφου θα αποδώσει αυτήν την τρυφερή μου ανάμνηση; Θα την ισοπεδώσει. Φοβόμουν πολύ. Ωστόσο, το αποφάσισα και χτες είδα την ταινία. 
Οι εικόνες που αναρτώ είναι τέσσερα κεντήματα με ναυάγια που σχεδίασε η Ιωάννα Καρυστιάνη και δυστυχώς δεν θυμάμαι ποια κυρία τα κέντησε, εκ των οποίων τα δυο συμμετέχουν στην ταινία. 
Να πω τώρα. Πράγματι το βλέμμα του σεναρίου δεν ήταν πια εικαστικό, εικαστικό προς τα μέσα, αλλά μυθοπλαστικό όπως το περίμενα. Όμως, οι διάλογοι, οι εικόνες του τοπίου, η ατμόσφαιρα, έδωσαν τόπο στα συναισθήματα όχι για να αναπνεύσουν, αλλά να εκραγούν, με έναν άλλο τρόπο. Και δεν αισθάνθηκα προδομένη.
Μια έκρηξη της καρδιάς, απαστράπτουσα και σκοτεινή, μια μεγάλη έκρηξη – τρικυμία ήταν όλη η ταινία με τον τρόπο της. Ένιωσα να σποράκια να σκορπιούνται, να θρυμματίζονται, να κυριεύουν το σύμπαν… 
Όσο για την αγαπημένη μου εικόνα από το βιβλίο, είχε με τρυφερότητα ενθυλακωθεί σε ένα διάλογο δύο γυναικών, εκεί που η Όρσα περιγράφει το πώς είναι ο έρωτας στη φιλόλογο, την Νανά(;) αν θυμάμαι καλά το όνομά της